Ratusz dzielnicy Żoliborz
Żoliborz – dzielnica Warszawy leżąca w północno-zachodniej części miasta na lewym brzegu Wisły. Po podziale administracyjnym z 2002 roku Żoliborz graniczy z dzielnicami: Bielany, Bemowo, Wola oraz Śródmieście. W latach 1951-1994 w skład Żoliborza wchodziły Bielany, aktualnie będące odrębną dzielnicą (w latach 1994–2002 samorządną gminą). Jest najmniejszą warszawską dzielnicą pod względem powierzchni.
Wg danych GUS z dnia 31 grudnia 2009 r. dzielnica ma powierzchnię 8,5 km² oraz liczy 48 060 mieszkańców[1].
Osiedla dzielnicy
Wg MSI Żoliborz da się podzielić na 3 rejony:
Przy czym Stary Żoliborz składa się z kilku części:
Historia
Nazwa „Żoliborz” ukazuje się w XVIII wieku. Wcześniej używano nazw: „Polikowo”, „Polików”, „Polków” oraz „Fawory”. Aktualna nazwa dzielnicy pochodzi od francuskiej nazwy Joli Bord (wym. żoli bor) – Piękny Brzeg, ogrodów założonych przez konwikt księży pijarów wokół letniej siedziby Collegium Nobilium, którą zbudowano w latach 1774-1775 w południowej, najwyższej, malowniczo położonej części skarpy wiślanej. Po 1831 teren zajęto pod budowę cytadeli. Przed II wojną światową na Żoliborzu powstała nowoczesna, jak na tamte czasy, dzielnica mieszkaniowa.
Współczesny Żoliborz, jaki znamy, powstał w latach 20. XX wieku. Po odzyskaniu niepodległości niezabudowane tereny wokół Cytadeli dawały możliwość budowy miejskiej tkanki całkowicie od zera. Dzielnicę zaprojektowano wedle koncepcji stworzonej przez Tony Garniera – osiowych założeń urbanistycznych oraz monumentalnych obiektów przy głównych ulicach. Utworzenie urbanistyczne stworzył Antoni Jawornicki, nadając dzielnicy kształt trapezu zawarty pomiędzy Wisłą, ulicą Potocką, Zajączka oraz Popiełuszki. Głównymi osiami tego układu są Mickiewicza z owalnym placem Inwalidów u zbiegu z aleją Wojska Polskiego oraz z następnym placem – Wilsona, u zbiegu z Krasińskiego, będącą poprzeczną osią założenia.
Na Żoliborzu, w rejonie ul. Suzina, stoczono pierwsze walki powstania warszawskiego.
Ważniejsze miejsca oraz zabytki
Przyroda
Duża cząstka Żoliborza to tereny zieleni (250 z 830 ha powierzchni), m.in.
- Park Kaskada
- Park Kępa Potocka
- w parku dzieją się seanse w ramach festiwalu filmowego (kino letnie),
- Park im. Stefana Żeromskiego
- ma powierzchnię prawie 6 ha. Powstał w 1932 r. na przedpolu Cytadeli, w miejscu dawnych umocnień fortu Sokolnickiego. Cały park przecięty jest na dwie części wysokim wałem. Projektantami parku byli Leon Danielewicz oraz Stanisław Zadora-Żeleński. Na skwerze zaraz za podstawowym wejściem – od pl. Wilsona – ustawiono fontannę z rzeźbą "Dziewczyna z dzbanem" dłuta Henryka Kuny. Otaczał ją zadbany okrągły trawnik oraz kuliste krzewy cisów
- Sady Żoliborskie,
- Park im. Żołnierzy Żywiciela,
- Park "Fosa oraz stoki Cytadeli"
Zabytki
Groby członków Szarych Szeregów na warszawskim Cmentarzu Wojskowym na Powązkach
Pomnik przy Pl. Inwalidów
Odbudowana kaponiera cytadeli
Obiektami godnymi zobaczenia są:
- kościoły oraz świątynie:
- cmentarze:
- pomniki:
- pomnik 1 Dywizji Pancernej gen. St. Maczka na placu Inwalidów
- pomnik Czynu Zbrojnego Polonii Amerykańskiej Dyw. gen. Józefa Hallera (upamiętnia Żołnierzy Błękitnej Armii]) na placu Grunwaldzkim
- 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty AK Al. Armii Krajowej(róg ul. Gdańskiej)
- księdza Jerzego Popiełuszki ul. Krasińskiego (róg Popiełuszki). Napis na pomniku: "Ksiądz Jerzy Popiełuszko 1947-1984 oddał życie za wiarę oraz niepodległość Polski, zło dobrem zwyciężył".
- żołnierzy "Żywiciela" ul. Ks. Jerzego Popiełuszki; skwer "Żywiciela" przy Teatrze Komedia (upamiętnia żołnierzy XXII Obwodu AK walczących w czasie Powstania Warszawskiego na Żoliborzu w zgrupowaniach "Żaglowiec", "Żmija", "Żbik", "Żubr", "Żyrafa", "Żniwiarz" oraz symbolizuje cały wysiłek powstańczy).
- płyta, głaz, rzeźba
- ul. Mickiewicza; róg Gen. Zajączka (upamiętnia miejsce największych walk AK o Dworzec Gdański gdzie w dniach 20-22 sierpnia 1944 r. poległo ponad 500 żołnierzy oddziałów powstańczych "Kampinos" oraz "Żoliborz")
- Głaz Pamiątkowy poświęcony Jackowi Kuroniowi w Parku Żeromskiego
- Płyta "DESANTOWA" ul. Wybrzeże Gdyńskie – Upamiętnia żołnierzy II Warszawskiej Dywizji Piechoty I Armii Wojska Polskiego, którzy dokonując desantu polegli przy niesieniu pomocy Powstańcom Warszawskim.
- inne:
- Twierdza Warszawa oraz jej forty:
- Galeria Autorska oraz Teatr "Well-Art" przy al. Wojska Polskiego 10
- Bar "Fawory" (obecnie nie istnieje [jest tam klinika medyczna])
- Muzeum Sportu oraz Turystyki w Warszawie (Centrum Olimpijskie im. JPII) ul. Wybrzeże Gdyńskie 4
- Warszawska Spółdzielnia Mieszkaniowa
- Teatr Komedia przy ul. Próchnika 8 w budynku Społecznego Domu Kultury WSM
- szkoła specjalna przy ul. Czarnieckiego 49
- zabudowania Miejskich Zakładów Autobusowych przy ul. Włościańskiej 52 – teren byłej fabryki "Opla" – rejon walk w czasie Powstania Warszawskiego
Komunikacja miejska
Na Żoliborz docierają następujące środki komunikacji miejskiej (stan na dzień 29 października 2011 r.):
- metro: A-17 Dworzec Gdański, A-18 Plac Wilsona, A-19 Marymont;
- linie tramwajowe: 6, 15, 17, 22, 27, 28, 33, 35;
- linie autobusowe
- zwykłe: 103, 110, 112, 114, 116, 118, 122, 156, 157, 180, 181, 185, 186;
- mikrobusowe: 205;
- zwykłe okresowe: 303;
- przyśpieszone okresowe: 409, 414;
- przyśpieszone stałe: 508, 510, 511;
- ekspresowe okresowe: E4, E8;
- nocne: N01, N02, N41, N44, N46, N91;
- komunikacji Łomianek: Ł, Ł-bis.
Edukacja
Bezpieczeństwo
- Komisariat Policji Warszawa Żoliborz, ul. Rydygiera 3A
Kultura oraz sztuka
- Biblioteka Publiczna w Dzielnicy Żoliborz m.st. Warszawy przy ul. Próchnika 8a (z filią przy ul. Broniewskiego 9a)
- Teatr Komedia przy ul. Słowackiego 19 a
- Kino Wisła pl.Wilsona 2
Organizacje
związane z dzielnicą / aktualnie oraz w przeszłości:
Żoliborz w sztuce oraz popkulturze
- Z Żoliborza pochodzi zespół Partia, który w 2000 roku nagrał płytę p.t. Żoliborz - Mokotów, uważaną za jeden z ważniejszych albumów alternatywnych.potrzebne źródło Z Partii wyewoluowały Komety, które nieustannie nawiązują w swojej twórczości do Żoliborza skąd pochodzą muzycy zespołu: Lesław, Szewko, Arkus.
- "Zielony Żoliborz, pieprzony Żoliborz, rozkwita na drzewach na krzewach." – tak o Żoliborzu w piosence "Warszawa" śpiewa T.Love (i jest to prawdopodobnie najbardziej znany cytat dotyczący dzielnicy).potrzebne źródło
- O Żoliborzu śpiewa też zespół Trawnik, którego wokalista Krzysztof Bień wychował się w tej dzielnicy.
- "Chcemy Żoliborza od morza do morza" – takie hasło pojawiało się na murach żoliborskich domów w latach 90. i stało się inspiracją do malowidła zamieszczonego w 2008 na stacji metra Marymont.potrzebne źródło
- Pochodząca z płyty "Autorytet" piosenka "Oda do Żoliborza" była drugim singlem promującym debiutancki album warszawskiego rapera Funky Filona w 2000 roku. Kompozytorem muzyki jest także mieszkający na Żoliborzu, sąsiad Funky Filona – Michał Grymuza.
- O Żoliborzu pisał też Konstanty Ildefons Gałczyński w wierszu Deszcz oraz Jerzy Zagórski w wierszu Żoliborz.
- Na Żoliborzu w 1979 r. otworzyła się jedna z pierwszych prywatnych Galerii Sztuki w Polsce. Galeria Alicji oraz Bożeny Wahl mieściła się w willi na Żoliborzu, która była zaprojektowana tak, aby łączyć w sobie funkcje domu mieszkalnego, galerii oraz pracowni artystycznej. W czasach PRL była jednym z nielicznych miejsc, gdzie niezależni artyści mogli wystawiać oraz sprzedawać swoje prace.
Sprawdź też
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
