Aleksander Kamiński, przybrane nazwisko: Aleksander Kędzierski, ps. Dąbrowski, J. Dąbrowski, Fabrykant, Faktor, Juliusz Górecki, Hubert, Kamyk, Kaźmierczak, Bambaju (ur. 28 stycznia 1903 w Warszawie, zm. 15 marca 1978 tamże) – pedagog, wychowawca, twórca metodyki zuchowej, instruktor harcerski, harcmistrz, żołnierz Armii Krajowej oraz jeden z ideowych przywódców Szarych Szeregów. Mąż Janiny Kamińskiej, polskiej archeolog, pedagog oraz instruktorki Związku Harcerstwa Polskiego, ojciec Ewy Rzetelskiej-Feleszko (profesor językoznawstwa).
Życiorys
Dzieciństwo oraz młodość
Urodzony w Warszawie, syn Jana Kamińskiego (farmaceuty) oraz Petroneli Kaźmierczak. W 1905 wyjechał wraz z rodzicami do Kijowa, gdzie ukończył rosyjską 4-klasową szkołę powszechną, potem w 1914 przeniósł się do Rostowa, a w 1916 do Humania.
Trudne warunki materialne (jego ojciec zmarł w 1911) sprawiły, że już od 1916 pracował jako goniec w banku. Od stycznia 1918 członek 1. Męskiej Drużyny Skautowej im. Tadeusza Kościuszki w Humaniu. Był tam potem kolejno zastępowym, przybocznym, od lata 1919 drużynowym oraz przybocznym hufca, a od maja 1920 równocześnie kierował całym Gniazdem Humańskim (obejmującym drużyny harcerek oraz harcerzy).
Od 1918 uczeń polskiej szkoły średniej w Humaniu.
Po powrocie do kraju (w marcu 1921) kontynuował naukę w Gimnazjum Kazimierza Kulwiecia w Warszawie, otrzymując tu w czerwcu 1922 świadectwo dojrzałości. Następnie studiował historię na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Warszawskiego oraz w styczniu 1928 uzyskał dyplom magistra.
W czasie studiów nadal pracował zarobkowo: od 1922 był pomocnikiem wychowawcy, wychowawcą, potem kierownikiem bursy RGO im. 3 Maja w Pruszkowie, od 1929 nauczycielem historii w Gimnazjum im. św. Stanisława Kostki w Warszawie, a od 1930 do 1931 kierownikiem bursy Związku Osadników Wojskowych dla młodzieży szkół zawodowych przy ul. Młocińskiej. Współzałożyciel oraz następnie członek władz Związku Zawodowego Wychowawców.
Dwudziestolecie międzywojenne
Aleksander Kamiński kontynuował także działalność w ZHP. Rozkazem Naczelnictwa z 3 października 1922 mianowany przodownikiem z zaliczeniem służby od sierpnia 1921, rozkazem z 30 czerwca 1924 stał się mianowany podharcmistrzem. Po zmianie nazw stopni harcerskich (w grudniu 1927) – harcmistrz. Od 1923 był drużynowym I Pruszkowskiej Drużyny Harcerzy im. Stefana Czarnieckiego (przez siebie założonej) oraz III Pruszkowskiej Drużyny Harcerzy im. Tomasza Zana. Pełnił także obowiązki zastępcy komendanta hufca. Prowadził stałą rubrykę pt. "Życie harcerskie" w piśmie "Echo Pruszkowskie".
W latach 1925–1927 komendant Hufca Pruszkowskiego, a od jesieni 1928 do grudnia 1929 komendant Chorągwi Mazowieckiej ZHP. Równocześnie od września 1928 do czerwca 1929 drużynowy VI Warszawskiej Drużyny Harcerzy im. gen. Jana Henryka Dąbrowskiego. Od 1931 kierownik referatu drużyn mniejszościowych w Głównej Kwaterze Harcerzy, był także przewodniczącym KC Związku Żydowskich Drużyn Harcerskich oraz Gromad Zuchowych.
Twórca metodyki zuchowej (przy współpracy z Jadwigą Zwolakowską). Autor powieści, stanowiących równocześnie podręczniki metodyczne dla instruktorów zuchowych w Organizacji Harcerzy ZHP: "Antek Cwaniak" (1932), "Książka wodza zuchów" (1933) oraz "Krąg rady" (1935).
Kierownik Wydziału Zuchów w Głównej Kwaterze Harcerzy pozostawał do września 1937 (z przerwą od kwietnia do września 1933). Od września 1933 równocześnie komendant Szkoły Instruktorów Zuchowych w Nierodzimiu na Śląsku Cieszyńskim, a od maja 1937 aż do wybuchu wojny kierownik Ośrodka Harcerskiego w pobliskich Górkach Wielkich koło Skoczowa (do tego ośrodka włączono Szkołę Instruktorów Zuchowych) oraz kierownik Wydziału Kształcenia Starszyzny Harcerskiej w Głównej Kwaterze ZHP.
W lipcu 1934 prowadził międzynarodowy kurs zuchowy w Brennej (Beskid Śląski), a w lipcu 1938 stanął na czele polskiej delegacji na międzynarodową konferencję instruktorów zuchowych w Gilwell Wielka Brytania. Uczestnik Jamboree w Wielkiej Brytanii 1929, na Węgrzech 1933 oraz w Holandii 1937 oraz Międzynarodowej Konferencji Zuchowej w lipcu 1939 w Edynburgu (następna taka konferencja miała odbyć się już w Polsce).
II wojna światowa
Po wybuchu wojny ewakuowany we wrześniu 1939 ze Śląska, około 12 września przybył do Warszawy oraz wszedł w skład Komendy Pogotowia Harcerzy, a po kapitulacji stolicy kierował prowizorycznym domem dziecka dla dzieci osieroconych podczas oblężenia Warszawy.
W konspiracji od października 1939, członek ścisłej Głównej Kwatery ("Pasieka") Szarych Szeregów. Od tegoż miesiąca czynny także w SZP. Inicjator, organizator oraz następnie redaktor naczelny "Biuletynu Informacyjnego" (wydawanego od 5 listopada 1939 tygodniowego organu Okręgu Warszawa-Miasto SZP-ZWZ-AK, a od wiosny 1941 centralnego organu prasowego Komendy Głównej AK, najważniejszego pisma konspiracyjnego w okupowanej Polsce – nakład do 47 000 egz.). Używał tu pseudonimu "Kaźmierczak", a od listopada 1942 "Hubert", a także "Fabrykant", "Kamyk". Był także autorem większości artykułów wstępnych w "Biuletynie Informacyjnym".
Na łamach "Przeglądu Propagandowego" (1943 nr 2) pod pseudonimem "Hubert" zamieścił artykuł "Podstawy ideowe propagandy wojskowej".
Równocześnie od kwietnia 1941 po kpt. Zygmuncie Hemplu szef BiP Komendy Okręgu Warszawa-Miasto ZWZ – Okręg Warszawa AK pod pseudonimem "Faktor", a od listopada 1942 – "Fabrykant". Utworzył tu m.in. komórkę "Sztuka", zajmującą się w środowisku artystycznym inicjowaniem dzieł, rozprowadzanych albo wystawianych już w czasie okupacji (teatr kukiełkowy, karykatury, piosenki). Zorganizował oraz następnie nadzorował prace Komisji Propagandy (KOPR), firmującej od wiosny 1942 całość produkcji wydawniczej BiP Komendy Okręgu Warszawa AK. Szefem BiP Komendy Okręgu Warszawa AK pozostawał do czerwca 1944.
Równocześnie od 1941 do wybuchu powstania warszawskiego pod pseudonimem "Hubert" był referentem kontrwywiadu Oddziału II Komendy Głównej ZWZ-AK.
Twórca koncepcji, założyciel oraz od grudnia 1940 pod pseudonimem "Dąbrowski" komendant podstawowy Organizacji Małego Sabotażu "Wawer". W tym czasie napisał artykuł "Mały sabotaż" ("Biuletyn Informacyjny", 1 września 1940). Najbardziej znane oraz widoczne efekty działalności "Wawra" to m.in. rysunki "kotwicy" Polski Walczącej oraz znaki "V", antyniemieckie napisy w miejscach publicznych, kolportaż ulotek, gazowanie kin, akcje megafonowe. Osobiście uczestniczył w pierwszej serii takich akcji – w wybijaniu witryn wystawowych fotografów, eksponujących zdjęcia umundurowanych Niemców (5 grudnia 1940).
Autor najgłośniejszej książki okupowanej Warszawy: "Kamienie na szaniec". Opowiadanie o Wojtku oraz Czarnym" (lipiec 1943 – lipiec 1944), wydanej pod pseudonimem "Juliusz Górecki", opartej częściowo na wspomnieniu Tadeusza "Zośki" Zawadzkiego o Janie "Rudym" Bytnarze, a także "Wielkiej Gry" (wydanie I w 1942 na rozkaz Komendy Głównej AK było zniszczone jako dekonspirujące metody walki konspiracyjnej, wydania II nie zdążono rozkolportować z powodu wybuchu powstania warszawskiego, wydanie III – Warszawa 1981) oraz "Przodownika. Podręcznika dla kierowników oddziałów Zawiszy" (cz. 1-2, grudzień 1942, wyd. II 1943, wyd. III 1944).
Umieszczony na liście proskrypcyjnej przez kontrwywiad Narodowych Sił Zbrojnych, jako "Żydofil", który "zawsze skłaniał się do skrajnej lewicy-komuny [...] dąży on do ustroju komun. w Polsce, ten ustrój bowiem najbardziej mu odpowiada." Dodatkowo obciąża go wg NSZ "Niepewne pochodzenie matki (Żydówka albo Francuzka, wzgl. Żydówka francuska)."[1].
W powstaniu warszawskim nadal redaktor naczelny "Biuletynu Informacyjnego" (wówczas już wydawanego jawnie jako dziennik) aż do ostatniego powstańczego numeru z 4 października 1944.
30 września 1944 szef BiP KG AK płk Jan Rzepecki pseudonim Prezes, wystąpił z wnioskiem o awansowanie go do stopnia podporucznika rezerwy WP. Po kapitulacji powstania warszawskiego nie uczestniczył już w działalności konspiracyjnej.
Okres powojenny
Od maja 1945 do 1950 asystent przy katedrach pedagogiki społecznej oraz pedagogiki ogólnej Uniwersytetu Łódzkiego. W 1947 uzyskał stopień doktora filozofii po obronie rozprawy "Metoda harcerska w wychowaniu oraz nauczaniu szkolnym".
Nadal czynny w ZHP: od stycznia 1946 był członkiem Komisji Ideologicznej oraz Prawa oraz Przyrzeczenia Harcerskiego. Zarządzeniem z 12 stycznia 1946 stał się powołany w skład Tymczasowej Naczelnej Rady Harcerskiej, a od marca 1946 był II Wiceprzewodniczącym ZHP. W 1947 pozbawiono go tego stanowiska, a w styczniu 1949 usunięto z przyczyn ideologicznych z ZHP. Z początkiem 1950 usunięty stał się także z Uniwersytetu Łódzkiego. Do 1956 był pod obserwacją Urzędu Bezpieczeństwa.
Do pracy harcerskiej powraca w 1956. Wydarzenia październikowe 1956 przyniosły odnowę oraz nadzieję na demokratyczne przemiany w kraju. Kamiński uczestniczył w rozmowach na temat sytuacji w harcerstwie oraz możliwości reaktywowania ZHP. M.in. 26 listopada 1956 spotkał się z grupą instruktorów reprezentujących środowisko krakowskie finalizujące reaktywowanie ZHP. Ci odmówili mu wsparcia w realizacji jego ówczesnej koncepcji reaktywowania działalności harcerskiej w ramach OHPL. Przedstawiając swoje stanowisko (i dowody) że wyłącznym prawidłowym rozwiązaniem jest reaktywowanie ZHP (co zresztą uczynili 4 grudnia 1956). Wówczas, na początku grudnia odbył spotkania z 25 instruktorami przedwojennego ZHP. Udał się z nimi na naradę działaczy OHPL w Łodzi, która przekształcała się w "Ogólnopolską Naradę Działaczy Harcerskich" (Krajowy Zjazd Działaczy Harcerskich). Wybrano go w skład Naczelnej Rady Harcerskiej, stał się wybrany Przewodniczącym NRH.
Na stanowisku przewodniczącego RN Kamiński funkcjonował jednak niespełna półtora roku. Ustąpił pod naciskiem sił, które zmierzały do podporządkowania ideologicznego ZHP Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej.
W 1958 powrócił do pracy na Uniwersytecie Łódzkim, gdzie od kwietnia 1962 kierował Katedrą Pedagogiki Społecznej. W 1959 habilitował się na podstawie pracy "Prehistoria polskich związków młodzieży", a w marcu 1969 nadano mu tytuł profesora nadzwyczajnego.
Czynny w Związku Nauczycielstwa Polskiego oraz w Polskim Związku Higieny Psychicznej, członek Komitetu Nauk Pedagogicznych oraz Psychologicznych PAN.
Po przejściu na emeryturę w 1972 powrócił do Warszawy, gdzie zmarł 15 marca 1978. Pochowano go na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie obok Kwatery Szarych Szeregów. Spoczął, więc obok Rudego, Alka oraz Zośki, tak mu bliskich bohaterów "Kamieni na szaniec".
22 lutego 2008 w Dniu Myśli Braterskiej, podczas uroczystości związanych z objęciem Honorowym Protektoratem 5 organizacji harcerskich., Prezydent RP Lech Kaczyński odznaczył pośmiertnie Aleksandra Kamińskiego Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.
Napisane przez niego książki
- Antek Cwaniak (1932),
- Książka wodza zuchów (1933),
- Andrzej Małkowski (1934),
- Krąg rady (1935),
- Wielka Gra (wydanie I w 1942 na rozkaz KG AK było zniszczone jako dekonspirujące metody walki konspiracyjnej, wydania II nie zdążono rozkolportować z powodu wybuchu powstania warszawskiego, wydanie III – Warszawa 1983 [znów konspiracyjne, antydatowane na 1981 - wyd. Niezależne Wydawnictwo Harcerskie], IV w 2000 – ISBN 83-87893-99-4),
- Przodownik. Podręcznik dla kierowników oddziałów Zawiszy (wyd. I, cz. 1-2, grudzień 1942, wyd. II w 1943, wyd. III w 1944),
- Kamienie na szaniec (10 wydań, I w 1944 oraz II w 1945, pod pseudonimem Juliusz Górecki) ISBN 83-10-10505-3,
- Narodziny dzielności (1947),
- Jaćwież (1953) – ceniona przez naukowców synteza dziejów ludu Jaćwingów,
- Józef Grzesiak "Czarny" (1980),
- Zuchy - The Polisch Wolf Cubs - podręcznik wydany na konferencję Wilczęcą w Gillwel Park.
- Zośka oraz Parasol. Opowieść o poniektórych ludziach oraz poniektórych akcjach dwóch batalionów harcerskich, Wydawnictwo Iskry ((wydanie I w 1957) 2011.
Ponadto w swym dorobku pozostawił 239 prac, ponad 300 artykułów oraz recenzji.
Ordery oraz odznaczenia
Upamiętnienie
Pomnik Aleksandra Kamińskiego w Łodzi
Tablica na budynku przy ul. Aleksandra Kamińskiego w Łodzi
Popiersie Aleksandra Kamińskiego w Łazienkach Królewskich w Warszawie
Uchwałą Sejmu RP rok 2003 ogłoszono rokiem Aleksandra Kamińskiego[3].
24 września 2005 odsłonięto pierwszy w Polsce pomnik hm. Aleksandra Kamińskiego w Parku Staromiejskim w Łodzi. W Łodzi, na ścianie domu przy ulicy dziś noszącej imię Aleksandra Kamińskiego, istnieje także pamiątkowa tablica.
Aleksander Kamiński jako patron
- Gimnazjum w Bierutowie
- Gimnazjum nr 4 w Legionowie
- Gimnazjum nr 5 w Opolu
- Gimnazjum nr 3 w Piotrkowie Trybunalskim
- Gimnazjum nr 24 im. Aleksandra Kamińskiego w Warszawie[4]
- Gimnazjum nr 2 w Żarach
- Szkoła Podstawowa im. Aleksandra Kamińskiego w Guzowie
- Szkoła Podstawowa im. Aleksandra Kamińskiego w Lubrańcu
- Szkoła Podstawowa nr 39 w Lublinie
- Szkoła Podstawowa nr 137 w Łodzi
- Szkoła Podstawowa nr 1 w Tomaszowie Mazowieckim
- Publiczna Szkoła Podstawowa nr 6 w Wałbrzychu
- Publiczne Gimnazjum im. Aleksandra Kamińskiego "Kamyka" w Kosowie Lackim
- LXX Liceum Ogólnokształcące im. Aleksandra Kamińskiego w Warszawie
- Zespół Prywatnych Szkół Edukacji Europejskiej w Bielsku-Białej
- Pałac Młodzieży w Katowicach
- Miejski Ośrodek Kultury "Kamyk" im. Aleksandra Kamińskiego w Pruszkowie
- Chorągiew Łódzka ZHP
- Hufiec ZHP Jordanów
- Hufiec ZHP Kutno-Miasto
- Hufiec ZHP Opole-Miasto
- Hufiec ZHP Powiatu Kaliskiego
- Hufiec ZHP Piastów
- 3 Szczep Legnickich Drużyn Harcerskich oraz Zuchowych im. Aleksandra Kamińskiego w Legnicy
- Szczep 155 oraz 201 WDHiZ im. Aleksandra Kamińskiego "Kamyka" w Hufcu Warszawa-Mokotów
- 4 Gliwicka Drużyna Harcerska "Żeremia" im. Aleksandra Kamińskiego
- Szczep "Uroczysko" im. Aleksandra Kamińskiego w Gliwicach
- Szczep 423 WDHWiGZ "Dąbrowa" im. Aleksandra Kamińskiego "Kamyka"
- 1 Harcerska Drużyna Turystyczna "Wandry" w Starej Kiszewie
- 2 Kwidzyńska Drużyna Harcerzy oraz Zuchów im. Aleksandra Kamińskiego "Huberciaki" w Kwidzynie
- 2 Drużyna Harcerzy im. Aleksandra Kamińskiego "MOUSE" w Sanoku
- 4 Drużyna Harcerska "Feniks" im. Aleksandra "Kamyka" Kamińskiego w Żaganiu
- 6 PWMDW "Jungi" im. Aleksandra Kamińskiego w Mławie
- 6 Drużyna Harcerska "Kamyk" im. hm. Aleksandra Kamińskiego w Gnieźnie
- 10 Świdnicka Drużyna Harcerska "MRÓWKOJADY" im. Aleksandra Kamińskiego
- 13 Drużyna Harcerska "Orlęta" im. hm Aleksandra Kamińskiego w Skoczowie ( k. Cieszyna)
- 41 Drużyna Harcerska im. Aleksandra Kamińskiego "Kamyka" w Kosowie Lackim
- 140 Opolska Drużyna Harcerzy "Szaniec" im. Aleksandra Kamińskiego (uzyskała jako pierwsza w Polsce imię Aleksandra Kamińskiego)
- 27 Gdyńska Drużyna Harcerska im. Aleksandra Kamińskiego w Gdyni
- 111 Poznańska Drużyna Harcerska "Kamyk" im. Aleksandra Kamińskiego w Poznaniu
- 21 Drużyna Harcerska im. Aleksandra Kamińskiego "Fregata" w Grzmiącej
- 19 Drużyna Wędrownicza "Impeesa" im. Aleksandra Kamińskiego w Olsztynie
- Harcerski Klub Turystyki Pieszej PTTK "Sezam" im. Aleksandra Kamińskiego, Koszalin
Sprawdź też
Przypisy
Bibliografia
|
Przewodniczący Związku Harcerstwa Polskiego |
|
| przed II wojną światową |
|
|
| II wojna światowa |
|
|
| po II wojnie światowej |
|
|
- ↑ w okresie 1956-1990 nie istniała funkcja Przewodniczącego ZHP, tylko Przewodniczącego Naczelnej Rady Harcerskiej / Przewodniczącego Rady Naczelnej ZHP
|
|
