Ten artykuł dotyczy miasta w Egipcie. Sprawdź też: inne miejsca o tej nazwie.

Aleksandria الإسكندرية
Państwo	Egipt
Muhafaza	Aleksandria
Gubernator	Adel Labib
Powierzchnia	2 679 km²
Wysokość	0 m n.p.m.
Ludność (2006) • liczba ludności • gęstość • aglomeracja	4 110 015 1 534,2 os./km² 4 475 000
Miasta partnerskie	Ateny Bratysława Cleveland Konstanca Durban Odessa Sankt Petersburg
Położenie na mapie Egiptu Aleksandria الإسكندرية
31°12′N 29°55′E / 31.2, 29.917Na mapach: 31°12′N 29°55′E / 31.2, 29.917
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Strona internetowa miasta

Nowy gmach Biblioteki Aleksandryjskiej

Aleksandria (stgr. Ἀλεξάνδρεια Aleksandreia, łac. Alexandria, arab. الإسكندرية Al-Iskandrija) – drugie co do wielkości miasto w Egipcie (z liczbą 4,11 mln mieszkańców w 2006) oraz aglomeracja z liczbą 4,48 mln mieszkańców w 2008, co stawia ją na szóstym miejscu wśród wszystkich aglomeracji Afryki. Leży nad brzegiem Morza Śródziemnego, jest największym portem tego kraju, siedzibą władz muhafazatu aleksandryjskiego, ważnym ośrodkiem przemysłowym, handlowym oraz naukowym oraz kulturalną stolicą Egiptu.

Historia

Zgodnie z tradycją oraz opisami historyków starożytnych miasto założył Aleksander Macedoński 7 kwietnia 332 roku p.n.e. wedle projektu Dejnocharesa, architekta znanego z przebudowy Efezu. Wedle opublikowanego w "New Scientist" artykułu autorstwa Alaina Verona oraz współpracowników z Uniwersytetu Paula Cezanne'a w Aix-en-Provence, miasto (pod nazwą Rhakotis) istniało w tym miejscu już od 2686 roku p.n.e., a Aleksander doprowadził zaledwie do rozbudowy miasta oraz nazwał je swoim imieniem, co nie umniejsza zasług władcy Macedonii dla rozwoju tego miasta jako ośrodka handlu oraz kultury promieniującego na cały obszar basenu Morza Śródziemnego.

W starożytności oraz w średniowieczu ośrodek życia kulturalnego oraz wielki port Morza Śródziemnego. Za rządów Ptolemeuszów był stolicą Egiptu, za czasów rzymskich siedzibą władz prowincji. Pod koniec starożytności jeden z czterech największych ośrodków chrześcijaństwa w basenie Morza Śródziemnego (pozostałe to Antiochia Syryjska, Konstantynopol oraz Rzym).

Aleksandria była stolicą Egiptu przez blisko tysiąc lat, tj. do roku 641 naszej ery, kiedy to kraj stał się podbity przez muzułmanów. W późniejszych wiekach, po przeniesieniu stolicy do Kairu, stopniowo traciła na znaczeniu, by ponownie odzyskać swą pozycję w czasach nowożytnych.

W Aleksandrii powstała grecka Septuaginta, pierwsze tłumaczenie Starego Testamentu dokonane przez Żydów aleksandryjskich. O Aleksandrii oraz jej mieszkańcach da się znaleźć wzmianki w Biblii. Aleksandryjczycy, czyli Żydzi z Aleksandrii, znajdowali się wśród tych, którzy toczyli spór ze świętym Szczepanem przed jego rozprawą. Aleksandria była rodzinnym miastem Apollosa. Z miasta pochodziły także dwa statki, którymi święty Paweł podróżował jako więzień do Rzymu. (Dz 6:9; 18:24; 27:6; 28:11).

Aleksandria dzisiaj

Podział administracyjny

Aleksandria nocą

Współczesna Aleksandria dzieli się na 6 okręgów administracyjnych:

• Montaza: 1 190 287 mieszkańców
• Sharak (Wschodnia Aleksandria): 985 786 mieszkańców
• Wassat (Aleksandria Centralna): 520 450 mieszkańców
• Amriya: 845 845 mieszkańców
• Agamy (Zachodnia Aleksandria): 386 374 mieszkańców
• Gumrok: 145 558 mieszkańców

W skład aglomeracji miejskiej Aleksandrii wchodzą także dwa miasta:

• Borg al-Arab: 186,9 tys. mieszkańców
• New Borg al-Arab: 7,6 tys. mieszkańców

Dzielnice miasta

Fragment miasta od strony Nowej Biblioteki Aleksandryjskiej

Place

• Orabiego, w śródmieściu
• Mansheya, w dzielnicy Mansheya
• Saad Zaghlul, w śródmieściu
• Tahrir (poprzednio Muhammada Alego, oryginalnie Place des Consuls), w śródmieściu
• Ahmeda Zewailego, w pobliżu Wabour El Mayah

Mosty

• Stanleya
• Beja Muharrama

Pałace

• Montaza
• Ras el-Tin
• Pałac prezydencki w dzielnicy Maamoura

Szkoły, uczelnie instytuty naukowe

Biblioteki

Nowoczesna Biblioteka Aleksandryjska

Biblioteka Aleksandryjska była dawniej największą biblioteką świata. Została przypuszczalnie założona w III wieku p.n.e. za panowania króla Ptolemeusza II. Pierwszym obiektem była Świątynia Muz, czyli Museion (gr. Μουσείον). skąd wywodzi się dzisiejsze muzeum.

Biblioteka w swych długich dziejach kilkakrotnie padała ofiarą pożaru, a odtworzenie spalonych manuskryptów kosztowne, czasami niemożliwe. Do dnia dzisiejszego stopień zniszczeń dokonanych przez kolejnych podpalaczy jest sprawą kontrowersyjną. Nowoczesna Bibliotheca Alexandrina podjęła działalność w roku 2003 prawie w tym samym miejscu.

Hotele

Historyczny hotel Concorde El Salam posiadający 5 gwiazdek, klasy delux, 320 pokoi, odkryty basen, posiadający wiele udogodnień, najwcześniejsze zameldowanie o godz. 12.00.

Muzea

• Alexandria Aquarium
• Graeco-Roman Museum
• Royal Jewelry Museum
• Museum of Fine Arts
• Cavafy Museum

Zoo, ogrody oraz parki

• Królewskie Ogrody Montaza
• Park Antoniades
• Ogrody Shallalat
• Zoo Aleksandryjskie
• Green Plaza
• Fantasy Land
• Plaża Maamoura Beach
• Marina

Katakumby

• Katakumby Kom al-Shuqafa

Kościoły

Koptyjska katedra św. Marka

Meczety

Meczet Qaed Ibrahim

Synagogi

• Eliyahu Hanavi

Znani mieszkańcy

• Ahmed Nazif
• Ariusz
• Demis Roussos
• Gamal Abdel Naser
• Georges Moustaki
• Kleopatra VII
• Konstandinos Kawafis
• Omar Sharif
• Rudolf Hess

Znakomitości starożytnej Aleksandrii

• Ammoniusz Sakkas
• Archimedes
• Arystarch z Samotraki
• Eratostenes
• Euklides
• Galen
• Hypatia z Aleksandrii
• Kallimach
• Klaudiusz Ptolemeusz
• Hezychiusz z Aleksandrii

Biskupi oraz patriarchowie Aleksandrii

• biskupi Aleksandrii od czasów św. Marka.
• biskupi patriarchatu łacińskiego (1215-1964).

Informacje ogólne

Aktualnie drugi największy ośrodek miejski Egiptu.

• Ludność: 3,6 mln mieszkańców
• Odległość od Kairu: 225 km na północny zachód
• Siedziba polskiego konsulatu honorowego.

Gospodarka

• Podstawowy port morski
• Duży międzynarodowy port lotniczy
• Przemysł: maszynowy, metalowy, stoczniowy oraz petrochemiczny
• Handel
• Uniwersytet
• Turystyka (kąpielisko nad Morzem Śródziemnym)

Zabytki oraz interesujące miejsca

• Pałac Montazah (siedziba króla Faruka)
• Twierdza Kajtbaj
• Pałac Ras-at-Tin
• Katakumby
• Serapejon
• Bruchejon
• Amfiteatr Rzymski
• Muzeum Sztuki Grecko-Rzymskiej
• Meczet Abu Al-Abbas
• Biblioteka Aleksandryjska
• Nowa Biblioteka Aleksandryjska

Badania

Badania w Aleksandrii prowadził m.in. polski archeolog, prof. Kazimierz Michałowski.
Badania prowadzi także doktor Grzegorz Majcherek z Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego (polsko-egipska misja rekonstrukcyjna oraz archeologiczna na Kom el-Dikka w Aleksandrii). Misja ta odkopała pozostałości starożytnego uniwersytetu z czasów grecko-rzymskich. Odkryto 13 sal wykładowych o podobnej wielkości, które łącznie mogły pomieścić nawet 5000 uczniów.

Opis miasta w starożytności

Kolumna Pompejusza

Aleksandria rozciągała się na mierzei oddzielającej Morze Śródziemne od jeziora Mareotis (obecnie Buhajrat Marjut), zbiornika zasilanego przez odnogi delty Nilu, którymi transportowane były do Wielkiego Portu aleksandryjskiego towary (głównie zboże) produkowane w Egipcie. Tamtędy też doprowadzano do miasta wodę pitną.

Miasto miało kształt chlamidy oraz rozciągało się na długości 30 stadiów (około 5,5 km), przy czym szerokość zabudowy pomiędzy morzem a jeziorem sięgała 8 stadiów (około 1,5 km). Główna ulica miasta - szerokości 1 pletra (około 30 m) "Droga Kanopijska" - przemierzała Aleksandrię wzdłuż od Nekropolis na zachodzie aż po Bramę Kanopijską przed leżącym już za murami przedmieściem Eleusis. Wszystkie ulice przecinały się pod kątem prostym.

Wśród budowli wymieniano przede wszystkim Museion obejmujący sale teatralne, pracownie uczonych, jadłodajnię, zoo, oraz wielką bibliotekę założoną przez Ptolemeusza Sotera. Dyrektorem Museionu był kapłan mianowany przez królów, a w czasach rzymskich przez cesarzy. Najpiękniejszą budowlą miasta był Gimnazjon z portykiem długości stadionu (ok. 180 m). Obok znajdował się Paneion, czyli Belweder, ze świątynią Pana. Z jego szczytu rozciąga się widok na całe miasto.

Nad brzegiem morza rozciągała się dzielnica Basileia, gdzie mieściły się pałace (np. Pałac Lochias) oraz inne budowle wznoszone przez władców. Znajdował się tam także niewielki oraz zamknięty port królewski. W skład budowli królewskich wchodziła też Soma, nekropola królewska, gdzie znajdować się miał także grobowiec Aleksandra.

U wejścia do Wielkiego Portu znajdowała się wyspa Faros ze słynną oraz uznawaną za jeden z siedmiu cudów świata latarnią morską, a naprzeciwko portu królewskiego niewielka wysepka Antyrodos. Na łuku nadbrzeży portowych (Emporion) przed wielką groblą łączącą ląd stały z Faros, a zwaną Heptastadionem, znajdował się teatr, a obok niego Poseidonion. Po zachodniej stronie Heptastadionu rozciągał się port Eunostos oraz niewielki sztuczny port Kibotos, gdzie znajdowały się arsenały miejskie.

Za Kibotos przecinał miasto kanał żeglowny łączący port z Jeziorem Mareotis, a za nim rozciągała się dzielnica Nekropolis z licznymi ogrodami, grobowcami oraz miejscami mumifikacji zwłok. Nad kanałem od strony miasta wznosił się Serapeion, najsłynniejsza świątynia aleksandryjska poświęcona Serapisowi, patronowi miasta. Na wschodzie, za murami, rozciągała się, ufundowana przez cesarza Augusta dzielnica Nikopolis z amfiteatrem oraz stadionem.

Około 200 p.n.e. Aleksandrię zamieszkiwało 500 tys. osób.

Sprawdź też

• Biblioteka Aleksandryjska
• Faros
• Hydrie Hadra
• Katastrofa budowlana w Aleksandrii
• Aleksandria Masr - stacja kolejowa
• Kodeks Aleksandryjski

Bibliografia

• Strabon, Geografia, XVII, 12, 7-10, Paris, Nil Editions 1997
• Peter Green, Aleksander Wielki, Warszawa 1978
• NGL Hammond, Dzieje Grecji, Warszawa 1973
• Historia świata śródziemnomorskiego, pr. zb., Ossolineum 2003, ISBN 83-04-04647-4

Linki zewnętrzne

• Odkrycie starożytnej akademii w Aleksandrii

p • d • e Miasta Światowego Dnia Książki oraz Praw Autorskich 2001 Madryt • 2002 Aleksandria • 2003 Nowe Delhi • 2004 Antwerpia • 2005 Montreal • 2006 Turyn • 2007 Bogota • 2008 Amsterdam • 2009: Bejrut • 2010 Lublana • 2011 Buenos Aires • 2012 Erywań 2013 Bangkok