Pustynia
Sahara na terenie Algierii
Algieria – ruiny łuku triumfalnego w
Timgad
Moul N'Aga w
Akakusie w południowo-zachodniej części Algierii
Algieria (al-Dżaza'ir, Algierska Republika Ludowo-Demokratyczna – Al-Dżumhurijja al-Dżaza'irijja ad-Dimukratijja asz-Szabijja) – 10. co do wielkości państwo świata (największe w Afryce), leżące w Afryce północnej nad Morzem Śródziemnym. Członek Unii Afrykańskiej. Znaczną cząstka obszaru Algierii zajmują wchodzące w skład Sahary pustynie oraz półpustynie.
Etymologia nazwy
Ustrój polityczny
-
Algieria zgodnie z konstytucją z 19 listopada 1976 (wielokrotnie nowelizowaną) jest republiką, w której głową państwa jest prezydent wybierany w wyborach powszechnych. Prezydent mianuje premiera, który stoi na czele rządu. Dwuizbowy parlament składa się z izby niższej – Narodowego Zgromadzenia Ludowego oraz izby wyższej – Rady Narodu.
Podział administracyjny: 48 wilai
Stolica: Algier 1,6 mln mieszkańców (zespół miejski 3,8 mln)
Podział administracyjny
Algieria jest podzielona na 48 wilajetów
-
Geografia
Algieria leży w północnej Afryce nad Morzem Śródziemnym, pomiędzy Marokiem oraz Tunezją.
Położenie: 28° 00 N, 3° 00 E
Powierzchnia całkowita: 2 381 740 km² (powierzchnia wód śródlądowych pomijalna).
Granice lądowe: 6343 km, w tym z poszczególnymi państwami:
Linia brzegowa: 998 km
Morskie długości:
powierzchnia połowów: 32-52 mil morskich
wody należące do kraju: 12 mil morskich
-
Historia
Rdzenna berberyjska ludność Algierii przez ostatnie 3000 lat przeważnie znajdowała się pod rządami obcych władców. Do czasu przybycia Arabów w VIII wieku najważniejszymi z nich byli Fenicjanie (1000 r. p.n.e.) oraz Rzymianie (200 r. p.n.e.).
Formalnie będąc częścią imperium osmańskiego, wybrzeże Algierii było używane przez piratów jako ich baza. Ten proceder zakończyła inwazja francuska w 1830, po której nastąpiło zajęcie całego kraju, zakończone w 1847. W 1881 Algieria Francuska była włączona do Francji jako terytorium zamorskie; zaczął się masowy napływ osadników francuskich. W 1954 wybuchło powstanie zbrojne – wojna o niepodległość Algierii pod kierownictwem Frontu Wyzwolenia Narodowego (FLN). Sytuację skomplikowało odkrycie w 1956 bogatych złóż ropy naftowej oraz działalność OAS – francuskiej organizacji terrorystycznej, domagającej się zachowania władzy francuskiej. Na mocy układu z Evian Francja (prezydent Charles de Gaulle) uznaje niepodległość Algierii.
W niepodległej Algierii socjalistyczny FLN stał się jedyną legalną partią. Urząd prezydenta objął Ahmed Ben Bella, a po wojskowym zamachu stanu w 1965 – Huari Bumedien. Algieria znacjonalizowała firmy naftowe oraz przyłączyła się do Ruchu Państw Niezaangażowanych (NAM). Po śmierci Bumediena w 1978 urząd prezydenta objął Szadli Bendżedid. Nowa, demokratyczna konstytucja, uchwalona w 1989, uczyniła chaos polityczny. Olbrzymie poparcie społeczne uzyskał islamistyczny Islamski Front Ocalenia (FIS), który w 1990 wygrywa wybory komunalne oraz regionalne. Po wygranej pierwszej turze wyborów parlamentarnych w 1991 doszło do reakcji wojska oraz zwolenników państwa laickiego: FIS stał się zdelegalizowany, a wybory unieważnione. W latach 90. XX wieku trwała wojna domowa – dochodziło do masakr ludności cywilnej, organizowanych przez fundamentalistów islamskich, ale także spowodowanych przez reakcje władz.
W styczniu 2000 rozwiązała się Islamska Armia Ocalenia, zbrojne skrzydło Islamskiego Frontu Ocalenia (FIS), a wielu jej bojowników poddało się w zamian za amnestię. Na przełomie 2010 oraz 2011 doszło do ogólnokrajowych protestów.
Gospodarka
Algieria trzeba do eksporterów ropy naftowej oraz gazu ziemnego wydobywanych na Saharze oraz transportowanych rurociągami do portów: Arziw, Dżidżili oraz Bidżaja. Ponadto wydobycie fosforytów, cynku, ołowiu, miedzi, węgla kamiennego, soli kamiennej, gipsu, rtęci (4. miejsce na świecie w wydobyciu), uranu oraz rud żelaza, Elektrownie opalane ropą oraz gazem ziemnym. Przemysł rafineryjny, środków transportu, metalowy, elektroniczny, cementowy oraz chemiczny; rzemiosło.
-
Uprawa zbóż, oliwek, winorośli, pomarańczy, mandarynek oraz pomidorów. Hodowla owiec, kóz, wielbłądów, bydła; rybołówstwo. Transport samochodowy oraz kolejowy; żegluga kabotażowa. Handel z Francją, Włochami, Niemcami, USA, Hiszpanią.
- PKB 7100 USD na osobę (2008)
- bezrobocie: 10% (2011)
- 23% ludności poniżej poziomu ubóstwa.
- na osobę przypada 713 kilowatogodzin
- 114 telefonów na 1000 osób
- 16 użytkowników Internetu na 1000 osób.
- 1000 osób na 1 lekarza
- 513 osób na łóżko szpitalne
Ludność
Podobnie do Maroka ludność Algierii w większości ma mieszane arabsko-berberyjskie pochodzenie, przy czym w przeważającej większości uważa się za Arabów.
Wyraźnie osobnym narodem są berberyjscy Kabylowie posiadający własny język oraz odrębne zwyczaje, którzy zamieszkują z reguły północno-wschodni region kraju zwany Kabylią, gdzie są w większości. Liczebność Kabylów w Algierii ocenia się pomiędzy 3 000 000 a 6 000 000 osób. Są wśród nich tendencje do żądania autonomii, w szczególności językowej, które dotychczas zwalczane były przez władze algierskie.
Na obszarach pustyń oraz oaz w środkowej oraz południowej części kraju są także inne grupy posługujące się językami berberyjskimi, w tym Tuaregowie.
- największe miasta wg ludności (dane szacunkowe z 2009[1])
- przyrost naturalny: 1,19% (2009)
- śmiertelność niemowląt: 27,73 na 1000 żywych narodzin
- średnia długość życia: 74 lata
- analfabetyzm: 30%
Religia
-
-
-
Sprawdź też
Przypisy
Bibliografia
- Eligiusz Dworaczyński (red.): Algieria : badania 1987-1988. Wykopaliska archeologiczne-Algieria. Materiały Pracowni Archeologiczno-Konserwatorskiej. Kraków Biblioteka Międzynarodowego Centrum Kultury. Pracownia Archeologiczno-Konserwatorska PKZ 1988
- Barska Anna: Konflikt kulturowy w społeczeństwie algierskim w drugiej połowie XX wieku, Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego 1998
- Dobosiewicz Zbigniew: Algieria dnia dzisiejszego, Wydawnictwo Wiedza Powszechna Warszawa 1971
- Égretaud Marcel: Algieria, Wydawnictwo Książka oraz Wiedza Warszawa 1958
- Frazik Józef Tomasz: Arabska architektura Tunezji, Algierii, Maroka oraz mauretańskiej Hiszpanii, Wydawnictwo Politechniki Krakowskiej 1993
- Jałowiecki Bohdan: Procesy rozwoju społecznego współczesnej Algierii, Państwowe Wydawnictwa Naukowe Warszawa 1978
- Kasznik-Christian Aleksandra: Między Francją a Algierią, Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wrocław 1977
- Kasznik-Christian Aleksandra: Algieria, Wydawnictwo TRIO Warszawa 2006
- Kasznik-Christian Aleksandra: Wojna algierska 1954-1962, Wydawnictwo Ibidem Łódź 2001
- Krasicki Ignacy: Współczesna Algieria, Krajowa Agencja Wydawnicza Warszawa 1978
- Matosek Stanisław: Algieria, Wydawnictwo Książka oraz Wiedza Warszawa 1976
- Nostitz-Jackowska Anna: Algierska Republika Ludowo-Demokratyczna, Krajowa Agencja Wydawnicza Warszawa 1979
- Rekłajtis Elżbieta: Rozwój szkolnictwa w Algierii, Państwowe Wydawnictwa Naukowe Warszawa 1968
- Rostafiński Józef: Świat oraz ludzie Algieru, nakł. Księgarni G. Gebethnera oraz Sp. Kraków 1896
- Roy Jules: Wojna w Algierii, Wydawnictwo Książka oraz Wiedza Warszawa 1961
- Szafar Tadeusz: Algierii droga do niepodległości, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych Warszawa 1972
Linki zewnętrzne
|
Dawne kolonie oraz protektoraty Francji |
|
| Ameryka |
|
|
| Afryka |
Algieria Francuska • Francuska Afryka Równikowa ( Czad, Gabon, Kongo Środkowe, Ubangi-Szari) • Francuska Afryka Zachodnia ( Dahomej, Górna Wolta, Gwinea, Mauretania, Kolonia Nigru, Senegal, Sudan Francuski, Wybrzeże Kości Słoniowej) • Komory • Madagaskar • Maroko Francuskie • Mauritius • Seszele • Somali Francuskie • Tunezja
|
|
| Azja |
|
|
| Australia oraz Oceania |
|
|
| Francuska kolonizacja Ameryki Północnej • Historia Kanady Francuskiej |
|
|
Członkostwo w organizacjach międzynarodowych |
|
|
|
|
,_Algeria_04966r.jpg&filetimestamp=20050713180122)
