Antoni Chruściel Monter
generał brygady
Data oraz miejsce urodzenia	16 czerwca 1895 Gniewczyna Łańcucka
Data oraz miejsce śmierci	30 listopada 1960 Waszyngton
Przebieg służby
Lata służby	1918–1945
Stanowiska	d-ca 82 Syberyjskiego Pułku Strzelców, komendant Okręgu Warszawa ZWZ, d-ca Warszawskiego Korpusu AK
Główne wojny oraz bitwy	I wojna światowa, wojna polsko-bolszewicka, II wojna światowa, kampania wrześniowa, powstanie warszawskie
Późniejsza praca	tłumacz, radca prawny
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons

Antoni Chruściel (w środku) oraz Tadeusz Żenczykowski "Kania" (obok z prawej) w trakcie powstania warszawskiego

Nagrobek Antoniego Chruściela na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie, 30 lipca 2006

Antoni Chruściel ps. Monter, Sokół, Cięciwa, Dozorca, Konar, Madej, Nurt, Ryż, Kaliński, Rzeczyca, Andrzej Smalawski, Adam (ur. 16 czerwca 1895 w Gniewczynie Łańcuckiej, zm. 30 listopada 1960 w Waszyngtonie) – generał brygady Wojska Polskiego, komendant Okręgu Warszawa ZWZ.

Życiorys

Od 1909 w tajnym skautingu w Jarosławiu. W 1914 ukończył z wyróżnieniem gimnazjum w Jarosławiu^[1]. W sierpniu 1914 wstąpił do Legionu Wschodniego, a we wrześniu tego roku, po rozwiązaniu legionu, wcielony stał się do Cesarskiej oraz Królewskiej Armii w której stał się skierowany do szkoły podoficerskiej, a następnie oficerów rezerwy^[2]. Po ukończeniu szkoły oficerskiej w latach 1915-1918 był kolejno: dowódcą plutonu, instruktorem szkoły^[2] oraz dowódcą kompanii w 90 Pułku Piechoty z Jarosławia. Porucznik Antoni Chruściel przyczynił się wydatnie do tego, że jego jednostka, jako jedyna w armii austriackiej wróciła w listopadzie^[2] 1918 do garnizonu z bronią oraz sprzętem.

Od grudnia 1918 w Wojsku Polskim, na wielorakich szczeblach dowódczych w 14 Pułku Piechoty we Włocławku^[3], od października 1922 był dowódcą 3, a następnie 6 kompanii^[2] w 42 Pułku Piechoty w Białymstoku. Równocześnie studiował prawo na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie. W październiku 1923 przeniesiony stał się do Korpusu Kadetów nr 1 im. Marszałka Józefa Piłsudskiego, gdzie objął w latach 1923-1925^[2] dowództwo kompanii. W maju 1927 mianowany stał się dowódcą II batalionu 6 Pułku Strzelców Podhalańskich w Stryju. W latach 1929-1931 był słuchaczem Kursu Normalnego Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie. Z dniem 1 września 1931, po ukończeniu szkoły oraz uzyskaniu dyplomu naukowego oficera dyplomowanego, przeniesiony stał się do Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie na stanowisko wykładowcy. W październiku 1934 powrócił do W.S.Woj. na stanowisko wykładowcy taktyki. W styczniu 1937 rozpoczął staż na stanowisku zastępcy dowódcy 40 Pułku Piechoty "Dzieci Lwowskich". W marcu 1938 objął dowództwo 82. Syberyjskiego Pułku Strzelców im. Tadeusza Kościuszki w Brześciu. Na czele tej jednostki walczył w kampanii wrześniowej 1939 (do 28 września^[4]). Po kapitulacji Twierdzy Modlin dostał się do niewoli niemieckiej oraz stał się osadzony w obozie przejściowym Soldau (KL) w Działdowie, z którego zwolniony stał się w końcu października tego roku.

Od czerwca 1940 w konspiracji, szef Wydziału III taktyczno-wyszkoleniowego. Od października szef sztabu Komendy Okręgu Warszawa-Miasto ZWZ, a od maja 1941 – komendant tego okręgu. 10 sierpnia 1942 awansowany do stopnia pułkownika służby stałej.

W powstaniu warszawskim faktyczny dowódca całości sił powstańczych. Od 20 września 1944 dowodził Warszawskim Korpusem AK. Za udział w powstaniu awansowany rozkazem gen. Kazimierza Sosnkowskiego do stopnia generała brygady. Po kapitulacji powstania w Oflagu XIII D Nürnberg-Langwasser, a następnie w Oflagu IV C w Colditz, gdzie doczekał końca wojny.

Po zakończeniu II wojny światowej pozostał na emigracji w Londynie. Pracował tam m.in. jako drugi zastępca szefa sztabu, inspektor Komisji Likwidacyjnej, a od marca 1947 członek Rady Naczelnej Koła Żołnierzy Armii Krajowej.

26 września 1946 uchwałą Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej stał się pozbawiony obywatelstwa polskiego. Decyzja ta była uchylona, bez podawania do publicznej wiadomości, przez Radę Ministrów PRL 23 listopada 1971, 11 lat po śmierci generała.

W 1956 przeniósł się do Waszyngtonu, gdzie do śmierci pracował jako tłumacz oraz radca prawny. Zmarł 30 listopada 1960. Z inicjatywy Polonii amerykańskiej jego szczątki przeniesione zostały do sanktuarium w Doylestown w Pensylwanii, nazywanego amerykańską Częstochową.

28 lipca 2004 w 60 rocznicę powstania warszawskiego urny z prochami generała oraz jego małżonki Walerii zostały uroczyście sprowadzone do Polski oraz złożone w katedrze polowej Wojska Polskiego w Warszawie. 30 lipca na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach odbył się pogrzeb generała. Jego prochy zostały złożone w kwaterze żołnierzy Polski Walczącej.

Awanse

• kapitan – zweryfikowany ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 w korpusie oficerów piechoty
• major – 3 maja 1926 ze starszeństwem z 1 lipca 1925 oraz 88 lokatą w korpusie oficerów piechoty
• podpułkownik – 14 grudnia 1931 ze starszeństwem z 1 stycznia 1932 oraz 21 lokatą w korpusie oficerów piechoty
• pułkownik – 10 sierpnia 1942
• generał brygady – 14 września 1944

Odznaczenia

• Krzyż Kawalerski Orderu Wojennego Virtuti Militari (5 czerwca 1947)
• Krzyż Złoty Orderu Wojennego Virtuti Militari (28 września 1939)
• Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari (1921, nr 2371)
• Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski (pośmiertnie, 2008)^[5]
• Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
• Krzyż Niepodległości
• Krzyż Walecznych – czterokrotnie (1922 oraz 28 września 1944)
• Złoty Krzyż Zasługi
• Krzyż Armii Krajowej
• Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości
• Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918-1921
• Złoty Medal Waleczności (Włochy)
• Brązowy Medal Waleczności – dwukrotnie (Włochy)
• Médaille de Izere (Belgia)
• Krzyż Karola (Belgia)

Przypisy

Bibliografia

• Kronika powstań polskich 1794-1944, Wydawnictwo Kronika, Warszawa, ISBN 83-86079-02-9
• A. K. Kunert – Słownik Biograficzny Konspiracji Warszawskiej 1939-1944. Warszawa 1987, t. I, s. 53-55
• R. Rybka, K. Stefan – Rocznik oficerski 1939. Kraków 2007
• Zbigniew Mierzwiński: Generałowie II Rzeczypospolitej. Warszawa 1990: Wydawnictwo Polonia, s. 59-64. ISBN 83-7021-096-1. 

Linki zewnętrzne

• Strona dotycząca gen. bryg. Antoni Chruściel "MONTER"
• Południowo-Wschodni Hufiec Harcerzy GRODY im. gen. bryg. Antoniego Chruściela "MONTER"
• Szkoła im. gen. Antoniego Chuściela "Monter"