Apelacja (łac. appellatio - odwołanie) – odwołanie się od wydanego wyroku. W prawie procesowym apelacja jest środkiem odwoławczym od wyroku sądu pierwszej instancji do sądu drugiej instancji.
Terminem apelacja wyznacza się też system kontroli odwoławczej odznaczającej się specyficznymi cechami[1].
Apelacja przysługuje jedynie od wyroku sądu pierwszej instancji. Od wyroków wydanych w pierwszej instancji przez sąd rejonowy apelacja przysługuje do sądu okręgowego, natomiast jeśli wyrok w pierwszej instancji zapadł przed sądem okręgowym, sądem drugiej instancji jest sąd apelacyjny.
Apelację trzeba wnosić na piśmie, do sądu odwoławczego za pośrednictwem sądu pierwszej instancji, w terminie 14 dni od daty doręczenia wyroku z uzasadnieniem. Gdy jednak strona nie zażądała uzasadnienia wyroku w terminie tygodniowym od ogłoszenia sentencji wyroku, termin do wniesienia apelacji biegnie od dnia, w którym upłynął termin do żądania uzasadnienia.
Prawidłowo wniesiona oraz spełniająca wszelkie wymogi apelacja prowadzi do ponownego rozpatrzenia sprawy, przy uwzględnieniu dodatkowych, zawartych w niej, przesłanek. Niewniesienie apelacji skutkuje uprawomocnieniem się wyroku sądu pierwszej instancji.
W postępowaniu cywilnym, które toczy się w trybie postępowania nieprocesowego, apelacja przysługuje także od postanowień sądu pierwszej instancji orzekających co do istoty sprawy.
Postępowanie apelacyjne w postępowaniu karnym
Zasadniczą funkcją postępowania apelacyjnego jest funkcja kontrolna[2].
W 1949 roku apelacja była usunięta z polskiego procesu karnego oraz zastąpiona przez rewizję. W 1995 roku w noweli kodeksu postępowania karnego zmieniono określenie "rewizja" na "apelacja", jednak była to przeistoczenie mechaniczna, nie licząc ograniczenia orzekania na niekorzyść przez sąd odwoławczy[1].
W Polsce system apelacyjny jest systemem postępowania dwuinstancyjnego. Strona, która zaskarża wyrok, może żądać jego kontroli pod względem prawnym oraz faktycznym. Apelacja może zostać oparta na jednym albo kilku spośród czterech zarzutów:
- obrazy przepisów prawa materialnego;
- obrazy przepisów postępowania, jeśli mogło to posiadać wpływ na treść zaskarżonego wyroku;
- błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego wyroku, jeśli mogło to posiadać wpływ na jego treść;
- rażącej niewspółmierności kary.
Dodatkowo w apelacji podnosić da się wszelkie zarzuty, które nie mogły być przedmiotem zażalenia.
Sąd odwoławczy orzeka w granicach środka odwoławczego, tzn. związany jest kierunkiem apelacji (na korzyść czy na niekorzyść oskarżonego) oraz jej zakresem (zaskarżenie wyroku w całości czy w części), a jeśli apelację na niekorzyść oskarżonego wniósł prokurator albo pełnomocnik jednej ze stron - także wymienionymi w niej zarzutami. Zasada związania granicami środka odwoławczego nie obowiązuje kiedy stwierdzone zostanie istnienie jednej spośród tzw. bezwzględnych przesłanek odwoławczych.
Sąd odwoławczy, w rezultacie rozpoznania apelacji, może zaskarżony wyrok utrzymać w mocy, uchylić (wtedy kieruje sprawę do ponownego rozpoznania, bądź umarza postępowanie) a jeżeli dopuszcza na to zgromadzony materiał dowodowy, ma prawo zmienić zaskarżony wyrok, nie może jednak skazać oskarżonego, który stał się uniewinniony przez sąd pierwszej instancji. W razie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, sąd ten jest związany wskazówkami oraz zapatrywaniami prawnymi sądu odwoławczego.
Sąd odwoławczy nie przeprowadza postępowania dowodowego. Od tej zasady istnieje wyjątek przewidziany przez art. 452 § 2 k.p.k.
| „ |
Sąd odwoławczy może jednak w wyjątkowych sytuacjach, uznając potrzebę uzupełnienia przewodu sądowego, przeprowadzić dowód na rozprawie, jeżeli przyczyni się to do przyśpieszenia postępowania, a nie jest konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu w całości albo znacznej części. Dowód da się dopuścić także przed rozprawą.
|
” |
Na wniosek oskarżonego pozbawionego wolności sąd odwoławczy zarządza sprowadzenie go na rozprawę. Może się zdarzyć, że sąd za wystarczającą uzna obecność obrońcy. W takim wypadku, jeżeli oskarżony nie ma obrońcy, sąd wyznacza obrońcę z urzędu.
W postępowaniu karnym prawo wniesienia apelacji przysługuje stronom postępowania, czyli: oskarżonemu, prokuratorowi, oskarżycielowi posiłkowemu, oskarżycielowi prywatnemu oraz powodowi cywilnemu.
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 S. Waltoś, Proces karny. Zarys systemu, wyd. 9, Warszawa 2008, s. 534.
- ↑ S. Waltoś, Proces karny. Zarys systemu, wyd. 9, Warszawa 2008, s. 533.
