| Arabowie |
 |
| Arabowie w strojach tradycyjnych (1910 r.) |
| Liczebność ogółem |
300 – 340 mln |
| Regiony zamieszkania |
Bliski Wschód, Afryka Północna |
| Język |
arabski (duże zróżnicowanie dialektalne) |
| Religie |
głównie islam, chrześcijanie (głównie w Izraelu, Libanie, Jordanii, Syrii oraz Egipcie) |
| Pokrewne grupy etniczne |
inne ludy semickie |
Kraje w których język arabski jest językiem urzędowym; "zielony" - kraje, w których jest wyłącznym językiem urzędowym, "niebieski" - kraje, w których jest jednym z języków urzędowych
Arabowie (arab.: عرب `Arab, w pierwotnym znaczeniu: "koczownicy") – grupa ludów pochodzenia semickiego zamieszkująca od czasów starożytnych Półwysep Arabski. Przeważajaca ilość Arabów to ludzie biali, choć w Afryce spotkać też da się Arabów o negroidalnym wyglądzie.
Pierwsze wzmianki o Arabach pojawiają się w Biblii już ok. 1000 r. p.n.e., a w kronikach asyryjskich ok. VII wieku p.n.e. – przez ok. 1600 lat zamieszkiwali z reguły rejon Półwyspu Arabskiego, aby w VII wieku n.e. rozpocząć ekspansję oraz zmieszać się z ludnością mieszkającą na zajętych przez nich terenach, która uległa w znacznej części arabizacji. Najpopularniejszym wyznaniem wśród Arabów jest islam sunnicki, ale jest także wielu szyitów (głównie w Iraku, Jemenie, Syrii oraz Libanie) oraz chrześcijan (głównie w Libanie, Syrii oraz Egipcie).
Wielokrotnie uznaje się Arabów nie za jeden naród, ale za wspólnotę kulturową. Pogląd ten jest spowodowany tym, że przeważajaca ilość Arabów jest potomkami ludów podbitych w trakcie arabskich podbojów (m.in. Aramejczyków, Egipcjan, Wandalów, Berberów, zhellenizowanych mieszkańców Bliskiego Wschodu oraz zromanizowanych mieszkańców północnej Afryki).
Krajami oraz terytoriami zdominowanymi przez ludność arabską są: Maroko, Mauretania, Sahara Zachodnia, Algieria, Tunezja, Libia, Egipt, Sudan, Arabia Saudyjska, Palestyna (Zachodni Brzeg oraz Strefa Gazy), Jordania, Liban, Syria, Irak, Kuwejt, Jemen, Katar, Bahrajn, Zjednoczone Emiraty Arabskie oraz Oman. Ocenia się, że aktualnie żyje na świecie ponad 300 milionów Arabów, z czego najwięcej w Egipcie (66,8 miliona w 2001 roku). Duża emigracja arabska istnieje w Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii oraz Francji
Wśród Arabów istnieje podział na fellahów (ludność osiadłą) oraz Beduinów (koczowników). Grupy te różnią się pomiędzy sobą nie tylko stylem życia, ale także obyczajami a nawet sposobem mówienia.
Historia
Wedle przekazów Biblii oraz Koranu, Arabowie są potomkami Sema. Praojcami tego ludu, wedle średniowiecznych historyków, byli Kahtan, od którego wywodzą się al-`Arab al-`ariba – mieszkańcy południowej części Półwyspu Arabskiego, posługujący się językiem południowoarabskim – oraz Adnan, od którego wywodzą się północni Arabowie (musta`riba), pod względem antropologicznym oraz językowym bardziej zbliżeni do północnych Semitów takich jak Żydzi oraz Fenicjanie. Migracje Kahtanitów na północ doprowadziły do zlania się obu grup etnicznych w jedną.
Już od początków II tysiąclecia p.n.e. Arabowie tworzyli rozwinięte cywilizacje na względnie bogatym w wodę południowym zachodzie Półwyspu Arabskiego (np. Irem, Saba). Nie ma jednak ciągłości kulturowej pomiędzy nimi a współczesnymi Arabami, albowiem państwa te upadły pod koniec I tysiąclecia p.n.e. ze względu na zmianę szlaków handlowych z Rzymu do Indii. Również północne obszary, częściowo pod wpływem rozwiniętych kultur Mezopotamii, wytworzyły handlowe państwa (Nabatejczycy, Petra, Gassanidzi). Obszary pustynne zamieszkiwane były natomiast przez pasterskie ludy beduińskie, żyjące bez organizacji państwowej w stanie określanym później jako dżahilijja (okres niewiedzy, ciemności). Struktura społeczna tych ludów opierała się o więzi rodowe (asabijja). Rody prowadziły ze sobą ciągłe wojny. Religią Arabów w tym okresie był politeizm, w którym obok najwyższego boga Allaha czczono ciała niebieskie.
Przełomem w rozwoju kultury arabskiej było stworzenie islamu oraz zjednoczenie Półwyspu Arabskiego przez Mahometa. Posługując się wielokrotnie zwyczajami okolic handlowych miast Mekki oraz Medyny oraz Koranem (według muzułmanów zesłanym mu przez Allaha) Mahomet zintegrował arabskie prawo oraz zwyczaje.
Wkrótce po śmierci Mahometa Arabowie pod panowaniem kalifów podbili rozległe regiony – całą Afrykę Północną, Lewant, Mezopotamię, Persję, Turkiestan, cząstka Anatolii, Hiszpanię, Sycylię oraz Sardynię. Rozpowszechnili swoją kulturę, pismo oraz język na wszystkie te obszary. Islam jako religia państwa oraz prawa regulował całe życie społeczne, było jednak wiele znaczących ruchów próbujących zachwiać tymi regułami. Przejęli wiele elementów kultur obcych – szczególnie bizantyjskiej, perskiej oraz indyjskiej oraz lokalnych wspólnot chrześcijańskich. Chrześcijańscy Arabowie oraz arabskojęzyczni Żydzi utworzyli własne kultury w obrębie kultury arabskiej. Równocześnie wystąpiły antagonizmy pomiędzy rolniczo-miejską a koczowniczą kulturą Arabów.
Państwo kalifów nader szybko (już w X wieku) rozpadło się na wiele wciąż dzielących się części. Pod koniec średniowiecza kultura arabska podupadła, na skutek najazdów tureckich oraz mongolskich oraz rozwoju ruchów dążących do ściślejszej dominacji religii nad wszystkimi aspektami życia. Arabowie przez wieki znajdowali się w większości pod panowaniem tureckim. Po wyzwoleniu spod niego przeważajaca ilość regionów zamieszkanych przez Arabów uległa kolonizacji europejskiej, zwłaszcza francuskiej oraz angielskiej.
Na przełomie XIX oraz XX stulecia nastąpiło odrodzenie kultury arabskiej, zwane jako an-nahda. An-Nahda zaczęła się w Egipcie oraz w Libanie, później przenosząc się także do Iraku oraz Syrii, z tym że kraje Maghrebu oraz Półwyspu Arabskiego długo pozostały zacofane. Intelektualiści arabscy zapoznali się z osiągnięciami kultury oraz techniki europejskiej, co doprowadziło do rozkwitu nowatorskiej myśli. Odrzucono opartą na wzorcach starożytnych sformalizowaną poezję. Postulowano także stworzenie świeckich państw na wzór zachodni oraz ograniczenie roli religii w życiu publicznym.
W I połowie XX wieku powstały znane aktualnie państwa arabskie. W większości z nich, zwłaszcza rządzący, kierowali się ideologiami nacjonalizmu oraz socjalizmu. Powstanie Izraela w 1948 roku było odebrane przez Arabów jako klęska, co przyczyniło się do wzrostu nastrojów panarabskich oraz skłoniło pewne rządy do sojuszu z ZSRR, postrzeganego jako przeciwwaga dla wsparcia Stanów Zjednoczonych dla Żydów. W II połowie stulecia w wielu krajach arabskich rozpoczęto wydobycie ropy naftowej, co przyczyniło się do rozwoju ekonomicznego oraz wzrostu prestiżu tych państw na arenie światowej.
Na początku XXI wieku największym problemem z jakim borykają się Arabowie jest działalność organizacji terrorystycznych, opartych na radykalnych ruchach religijnych takich jak wahhabizm, które zyskały na popularności za sprawą rozczarowania Arabów niedemokratycznymi rządami zlaicyzowanych elit.
Kultura
Arabowie, jak wszystkie ludy Bliskiego Wschodu, są kulturą patriarchalną. Gościnność oraz odwaga są w tej kulturze dwiema największymi zaletami człowieka. Od czasów Mahometa nieodłącznym elementem tej kultury jest bez wątpienia islam.
Już w czasach przed islamem Arabowie chętnie tworzyli literaturę, choć ze względu na małe upowszechnienie pisma była to z reguły twórczość ustna. Plemiona arabskie rozwinęły skomplikowaną, sformalizowaną poezję, w której z reguły opisywano trzy tematy: pustynię, kobietę oraz wielbłąda. Istniało 16 gatunków poetyckich, znanych jako bihaar (dosłownie 'morza'; rytm wiersza porównywano do pływów morskich). Najbardziej cenionym gatunkiem była kasyda oraz rubajjat. Szczytowym osiągnięciem pogańskiej kultury arabskiej są niewątpliwie muallaki – poematy autorów takich jak Imru al-Kajs, Labid ibn Rabia oraz Antara ibn Szaddad, wyhaftowane złotem na jedwabiu oraz zawieszone w świątyni Kaaba. Proza cieszyła się mniejszym powodzeniem, choć trzeba wymienić dzieło historyczne Dni Arabów. Z uwagi na koczowniczy styl życia sztuki plastyczne nie były uprawiane na większą skalę.
Średniowiecze było okresem największego rozkwitu kultury arabskiej. Arabowie zdołali przyswoić sobie, rozwinąć oraz pogodzić z islamem przeważajaca ilość osiągnięć kultury hellenistycznej dominującej na podbijanych przez nich obszarach. Równocześnie przyswoili sobie wiele osiągnięć kultury indyjskiej. Stworzyli wysoce rozwiniętą filozofię oraz logikę oraz bogatą literaturę (często opartą na formach beduińskich). Zaczęli też uprawiać naukę – zwłaszcza alchemię, matematykę (za pośrednictwem Arabów europejczycy zapożyczyli indyjskie tzw. cyfry arabskie) oraz medycynę. Przyswoili sobie dziedzictwo Platona oraz Arystotelesa, które pomiędzy innymi dzięki nim przedostało się z powrotem do Europy zachodniej.
Rozwój malarstwa oraz rzeźby stał się zahamowany przez czynniki religijne. Islam uważa bowiem, iż wszelkie próby artystycznego przedstawiania postaci ludzkich oraz zwierzęcych stanowią naigrywanie się z dzieła Allaha oraz prowadzą do bałwochwalstwa. Teksty szariackie uważają także za grzeszną muzykę, zakaz ten nie był jednak wcale powszechnie przestrzegany. Na muzykę arabską silnie wpłynęły dwie starożytne kultury: perska oraz akadyjska. Arabowie słyną z pięknej architektury, ozdabianej motywami geometrycznymi oraz roślinnymi, oraz wszechobecnej w ich świecie kaligrafii.
Za sprawą uniwersalizmu islamu kultura arabska silnie wpłynęła na kultury Afryki Północnej, Bliskiego Wschodu, Azji Środkowej oraz Kaukazu.
Bibliografia
- K.Ph. Hitti, Dzieje Arabów, tłum. W.Dębski, M. Skuratowicz, E.Szymański, Warszawa 1969,
- A. Schlicht, Die Araber und Europa , Stuttgart 2008 (Kohlhammer)
Sprawdź też
Sprawdź hasło
Arab w Wikisłowniku
