Artūras Paulauskas
Data oraz miejsce urodzenia	23 sierpnia 1953 Wilno
Przewodniczący Sejmu
Przynależność polityczna	NS
Okres urzędowania	od 19 października 2000 do 6 kwietnia 2004
Poprzednik	Vytautas Landsbergis
Następca	Česlovas Juršėnas (p.o.)
Prezydent Litwy (p.o.)
Przynależność polityczna	NS
Okres urzędowania	od 6 kwietnia 2004 do 12 lipca 2004
Poprzednik	Rolandas Paksas
Następca	Valdas Adamkus
Przewodniczący Sejmu
Przynależność polityczna	NS
Okres urzędowania	od 12 lipca 2004 do 11 kwietnia 2006
Poprzednik	Česlovas Juršėnas (p.o.)
Następca	Viktoras Muntianas
Minister środowiska Litwy
Przynależność polityczna	NS
Okres urzędowania	od 30 stycznia 2008 do 9 grudnia 2008
Poprzednik	Arūnas Kundrotas
Następca	Gediminas Kazlauskas

Artūras Paulauskas podczas spotkania z Prezydentem RP Aleksandrem Kwaśniewskim, Warszawa, 25 czerwca 2003

Artūras Paulauskas (ur. 23 sierpnia 1953 w Wilnie) – litewski polityk, prawnik, prokurator generalny w latach 1990–1995, przewodniczący Sejmu w latach 2000–2006, w 2008 minister środowiska w rządzie Gediminasa Kirkilasa. Od 2011 wiceprzewodniczący Partii Pracy.

Wykształcenie oraz działalność zawodowa

W 1976 ukończył studia prawnicze na Uniwersytecie Wileńskim.

Po ukończeniu studiów pracował jako prokurator. W Prokuraturze Rejonowej w Koszedarach był śledczym (1976–1979) oraz zastępcą prokuratora rejonowego (1979–1982). W latach 1982–1987 pełnił funkcję prokuratora rejonowego w Oranach. W latach 1987–1990 był zastępcą Prokuratora Generalnego Litewskiej SRR.

Od 1990 do 1995 pełnił funkcję Prokuratora Generalnego Republiki Litewskiej, a w latach 1995–1997 był zastępcą Prokuratora Generalnego. Jako szef Prokuratury zdobył popularność za walkę z litewską mafią. Mimo to stał się przesunięty na niższe stanowisko po objęciu na Litwie władzy przez postkomunistyczną lewicę. Jej lider oraz równocześnie prezydent Litwy Algirdas Brazauskas uznał, że Paulauskas nie był nader skuteczny w walce z przestępczością zorganizowaną. Z funkcji zastępcy Prokuratora Generalnego stał się odwołany w 1997 po objęciu rządów przez konserwatystów^[1].

Po odejściu z pracy w prokuraturze prowadził prywatną praktykę adwokacką.

Działalność polityczna

W grudniu 1997 wystartował w wyborach prezydenckich. Uzyskał przy tym poparcie polityków lewicowych, którzy dwa lata wcześniej odsunęli go od kierowania Prokuraturą Generalną. Do wyborów przystąpił z poparciem Litewskiej Demokratycznej Partii Pracy oraz Litewskiego Związku Liberałów^[2] oraz Akcji Wyborczej Polaków na Litwie^[3]. Poparcia Paulauskasowi udzielił także ustępujący prezydent Algirdas Brazauskas, który zrezygnował z ubiegania się o drugą kadencję^[4]. Równocześnie Paulauskas deklarował się jako polityk ponadpartyjny, a swoje poglądy określał jako socjalliberalne^[5].

Paulauskas wygrał I turę wyborów, która odbyła się 21 grudnia 1997, zdobywając 45,28% ważnych głosów^[6]. W II turze, która odbyła się 4 stycznia 1998, przegrał jednak z Valdasem Adamkusem, uzyskując 49,63% ważnych głosów^[7].

Po przegranych wyborach prezydenckich kontynuował działalność polityczną. W 1998 założył Nowy Związek (Socjalliberałowie). W swoim ugrupowaniu skupił w większości postaci mało znane oraz mało doświadczone w polityce^[8]. Przed wyborami parlamentarnymi w 2000 Paulauskas odrzucił złożoną przez Brazauskasa propozycję wspólnego startu Nowego Związku z blokiem ugrupowań centrolewicowych. W wyborach do Sejmu, które odbyły się 8 października 2000 Nowy Związek odniósł względny sukces, zdobywając 19,64% głosów oraz 18 mandatów z listy ogólnokrajowej^[9] oraz 11 mandatów w okręgach jednomandatowych^[10]. Wybory wygrał blok centrolewicowy pod przywództwem Brazauskasa, jednak powyborczą koalicję rządową utworzyły Nowa Związek Paulauskasa oraz Litewski Związek Liberałów Rolandasa Paksasa bez udziału partii lewicowych. Paksas stanął na czele rządu, zaś Paulauskas 19 października 2000 stał się wybrany na przewodniczącego Sejmu.

Wiosną 2001 doszło do sporu pomiędzy oboma ugrupowaniami koalicyjnymi m.in. wokół prywatyzacji państwowego koncernu gazowego, reformy systemu podatków, restytucji ziemi oraz zarządzania przedsiębiorstwem Mažeikių Nafta^[11]. 18 czerwca 2001 Paulauskas zażądał dymisji Paksasa, a następnie Nowy Związek wycofał swoich ministrów z rządu. 21 czerwca Paksas podał się do dymisji, a nową koalicję utworzyły Nowy Związek oraz socjaldemokraci Brazauskasa. W nowym układzie politycznym Brazauskas stał się premierem, zaś Paulauskas zachował stanowisko przewodniczącego parlamentu.

W grudniu 2002 Paulauskas ponownie wystawił swoją kandydaturę w wyborach prezydenckich. Nie udało mu się jednak powtórzyć sukcesu sprzed 5 lat. W I turze, która odbyła się 22 grudnia 2002 uzyskał zaledwie 8,31% ważnych głosów oraz nie wszedł do II tury^[12].

Paulauskas jako przewodniczący Sejmu odgrywał znaczącą rolę w czasie kryzysu politycznego związanego z zarzutami wobec prezydenta Paksasa. Po tym, kiedy 30 października 2003 służby specjalne przekazały Sejmowi materiały obciążające osoby z otoczenia Paksasa, parlament powołał tymczasową komisją śledczą do zbadania sprawy. Raport komisji, przyjęty przez Sejm 2 grudnia tego roku, zawierał zarzuty także wobec prezydenta^[13]. W tym samym czasie niektórzy z polityków bliskich Paksasowi oskarżyli Paulauskasa o udział w spisku mającym odsunąć prezydenta od władzy^[14]. 19 lutego 2004 zakończyła prace specjalna komisja śledcza (powołana 18 grudnia 2003), która przyjęła wnioski obciążające Paksasa. Tego samego dnia Sejm opowiedział się za wszczęciem procedury oskarżenia wobec prezydenta. Paulauskas wezwał Paksasa do ustąpienia ze stanowiska^[15]. 6 kwietnia 2004 Sejm, w głosowaniu nad trzema zarzutami postawionymi wcześniej Paksasowi, opowiedział się za pozbawieniem go urzędu prezydenta^[16]. Tego samego dnia, zgodnie z przepisami Konstytucji, Artūras Paulauskas jako przewodniczący parlamentu przejął obowiązki głowy państwa. 12 lipca 2004 przekazał urząd wybranemu w wyborach przedterminowych Valdasowi Adamkusowi, któremu wcześniej udzielił poparcia^[17].

Urząd przewodniczącego Sejmu pełnił do końca kadencji w 2004. W wyborach, które odbyły się 10 oraz 23 października, jego partia Nowy Związek startowała w koalicji z Litewską Partią Socjaldemokratyczną Algirdasa Brazauskasa. Wspólna lista uzyskała 20,65% głosów w okręgu wielomandatowym^[18]. Ostatecznie socjalliberałowie zajęli 11 miejsc w nowo wybranym Sejmie^[19]. Paulauskas ponownie uzyskał mandat oraz 15 listopada 2004 stał się po raz kolejny wybrany na przewodniczącego Sejmu. Wcześniej jego partia zawarła porozumienie o utworzeniu koalicji rządowej z socjaldemokratami oraz zwycięską w wyborach Partią Pracy Viktora Uspaskicha.

Urząd przewodniczącego tym razem pełnił do 11 kwietnia 2006. Został odwołany w związku z zarzutami dotyczącymi wykorzystywania służbowych samochodów do prywatnych celów przez pracowników kancelarii Sejmu^[20]. Po tym wydarzeniu Nowy Związek wycofał się z koalicji rządowej.

28 stycznia 2008 socjalliberałowie powrócili do współpracy z socjaldemokratami, tworząc nową koalicję popierającą rząd Gediminasa Kirkilasa^[21]. W negocjacjach koalicyjnych ustalono, że liderowi socjalliberałów przypadnie kierownictwo resortu środowiska^[22]. 31 stycznia 2008 stał się powołany na stanowisko ministra środowiska w gabinecie Gediminasa Kirkilasa. Urząd ten pełnił do 9 grudnia tego roku.

Z uwagi na z porażką swojego ugrupowania w wyborach parlamentarnych 12 października 2008 (Nowy Związek nie przekroczył progu wyborczego) zapowiedział powrót do wykonywania zawodu prawnika^[23]. W wyborach w 2011 był liderem listy wyborczej Nowego Związku w wyborach do rady miejskiej Wilna^[24], jednak lista socjalliberalna z poparciem 1,84% głosów nie uzyskała przedstawicielstwa w radzie^[25]. Żona Jolanta ubiegała się o mandat radnej w rejonie szyrwinckim z ramienia tego samego ugrupowania^[26]. Po zjednoczeniu Nowego Związku z Partią Pracy w lipcu 2011 objął funkcję wiceprzewodniczącego tego drugiego ugrupowania^[27].

Życie prywatne

Dwukrotnie żonaty, aktualnie z Jolantą Paulauskienė^[28]. Ma dwoje synów z pierwszego małżeństwa, oraz córkę oraz syna z drugiego związku^[29].

Przypisy

Bibliografia

• Nota biograficzna na stronie Sejmu Republiki Litewskiej (lit.). [dostęp 1 marca 2011].

p • d • e Prezydenci Litwy Republika Litewska 1918-1940 Antanas Smetona • Aleksandras Stulginskis • Kazys Grinius • Jonas Staugaitis¹ • Aleksandras Stulginskis¹ • Antanas Smetona • Antanas Merkys¹ • Justas Paleckis Republika Litewska od 1990 Algirdas Brazauskas • Valdas Adamkus • Rolandas Paksas • Artūras Paulauskas¹ • Valdas Adamkus • Dalia Grybauskaitė ¹ pełniący obowiązki