Australia (Związek Australijski, Commonwealth of Australia) – kraj położony na półkuli południowej, obejmujący najmniejszy kontynent świata, wyspę Tasmanię oraz inne wydatnie mniejsze wyspy na Oceanie Indyjskim oraz Spokojnym. Australia nie ma granic lądowych z żadnym państwem, ale ma sąsiadów poprzez morza. Od północy są to: Indonezja, Timor Wschodni oraz Papua-Nowa Gwinea; na północnym wschodzie: Wyspy Salomona, Vanuatu oraz Nowa Kaledonia; na południowym wschodzie: Nowa Zelandia. Australia jest wyłącznym państwem, które jest także kontynentem.
Stanowi szóste pod względem powierzchni państwo świata.
Australia jest krajem wysoko rozwiniętym, z wielokulturowym społeczeństwem. W porównaniu z innymi państwami (Wskaźnik Rozwoju Społecznego) Australia jest notowana bardzo wysoko, jeśli chodzi o jakość życia, opiekę zdrowotną, przeciętną długość życia, poziom wykształcenia, swobodę działalności ekonomicznej, wolność osobistą oraz prawa polityczne oraz aktualnie istnieje na 2 miejscu po Norwegii. Miasta australijskie są w światowej czołówce w dziedzinie życia kulturalnego.
Australia jest członkiem ONZ, Wspólnoty Narodów, G20, OECD, ANZUS, APEC, Pacific Islands Forum oraz WTO.
Pochodzenie nazwy
Nazwa Australia odnosząca się do kontynentu pochodzi od określenia Terra Australis, którego używali Europejczycy aż do połowy XVIII w. Jest to określenie łacińskie oraz znaczy Ziemia Południowa (łac. terra – ziemia, australis – południowy, -a).
Ustrój polityczny
-
Australia jest członkiem brytyjskiej Wspólnoty Narodów, zachowującym w aktach prawnych nazwę dominium. Ustrojem politycznym jest formalnie federacyjna monarchia konstytucyjna z dwuizbowym parlamentem. Konstytucja z 1900 (z późniejszymi zmianami); głową państwa jest Królowa Australii (obecnie Elżbieta II) reprezentowana przez gubernatora generalnego. Tytuł Królowej Australii stał się nadany panującemu monarsze brytyjskiemu w 1971 przez australijski parlament.
Praktycznie głową państwa jest gubernator generalny Australii (obecnie Quentin Bryce), reprezentujący królową Australii Elżbietę II. Premierem Australii jest Julia Gillard. Władzę ustawodawczą sprawuje dwuizbowy parlament, wyłaniany w wyborach powszechnych: Senat o kadencji sześcioletniej, liczący 76 senatorów: po 12 przedstawicieli każdego stanu oraz po 2 przedstawicieli Terytorium Północnego oraz Australijskiego Terytorium Stołecznego (co 3 lata połowa składu jest odnawiana) oraz Izba Reprezentantów o kadencji trzyletniej, licząca 150 deputowanych, wybieranych proporcjonalnie do liczby ludności; system wyborczy do Senatu jest mieszany.
Władzę wykonawczą sprawuje rząd formalnie pod przewodnictwem gubernatora generalnego, a faktycznie z premierem na czele, powołany przez gubernatora generalnego w imieniu królowej oraz odpowiedzialny przed Izbą Reprezentantów; do wyłącznej kompetencji władz federalnych należą sprawy: obrony, polityki zagranicznej, handlu zagranicznego oraz imigracji.
Prawa wyborcze (ograniczone cenzusami osiadłości) przysługują obywatelom, którzy ukończyli 18 lat. Wybory w Australii są obowiązkowe dla wszystkich obywateli, kara za nieoddanie ważnego głosu wynosi 50$. Wedle przepisów wyborczych obywatel zobowiązany jest oddać ważny głos. Głosowanie jest tajne.
Wymiar sprawiedliwości sprawują: Federalny Sąd Najwyższy, Sąd Federalny (sprawy gosp. oraz bankructwa), Australijski Sąd Rodzinny oraz stanowe sądy najwyższe oraz sądy jednostek terytorialnych.
Każdy stan ma własną konstytucję, dwuizbowy organ ustawodawczy (z wyjątkiem Queenslandu, gdzie istnieje parlament jednoizbowy) oraz rząd stanowy; na czele stanów stoją gubernatorzy mianowani przez monarchę bryt. na wniosek rządu Australii; stany dzielą się na hrabstwa, okręgi oraz miasta (z organami samorządowymi radami municypalnymi).
Historia
-
Geografia
-
Australia – zdjęcie z kosmosu
Australia to szósty pod względem wielkości kraj świata, położony na kontynencie australijskim będącym najmniejszym spośród wszystkich kontynentów. Najgęściej zaludnione jest wschodnie oraz południowo-wschodnie wybrzeże. Australia leży na półkuli południowej oraz wschodniej. Jest to jeden z najbardziej płaskich kontynentów ze średnią wysokością 330 m. Obszar pustynny zajmuje powierzchnię większą niż na jakimkolwiek innym kontynencie; dwie trzecie powierzchni leży w klimacie suchym albo półsuchym. Linia brzegowa Australii jest mało rozwinięta, wzdłuż całego wybrzeża o długości 19 tys. km napotkać da się zaledwie dwie duże zatoki: Zatokę Karpentaria oraz Wielką Zatokę Australijską. Najwyższy szczyt Góra Kościuszki odkryty oraz nazwany przez Pawła Edmunda Strzeleckiego wznosi się na wysokość 2228 m n.p.m.
Demografia
-
Ludność kraju 1 października 2009 roku osiągnęła 22 000 000, co czwarty mieszkaniec urodził się za granicą[2].
Miasta Australii
-
Osobny artykuł: Miasta Australii.
Stolicą Australii jest Canberra. Największym miastem w Australii jest Sydney. Do największych miast Australii należą:
Statystyki demograficzne
| Wykres Demograficzny Australii |
|
|
| Historyczna Populacja |
| Rok |
Populacja |
Przeistoczenie proc. |
Rok |
Populacja |
Przeistoczenie proc. |
| 1900 |
3 765 400 |
— |
1960 |
10 392 000 |
25,1% |
| 1910 |
4 525 100 |
20,2% |
1970 |
12 663 000 |
21,9% |
| 1920 |
5 411 000 |
19,6% |
1980 |
14 726 000 |
16,3% |
| 1930 |
6 501 000 |
20,1% |
1990 |
17 169 000 |
16,6% |
| 1940 |
7 078 000 |
8,9% |
2000 |
19 169 000 |
11,6% |
| 1950 |
8 307 000 |
17,4% |
2007 |
20 434 000 |
10,6% |
| (2007) |
| Liczba ludności |
20 434 176 |
| Ludność wedle wieku |
| 0 – 14 lat |
19,3% |
| 15 – 64 lat |
67,4% |
| ponad 64 lata |
13,2% |
| Wiek (mediana) |
| W całej populacji |
37,1 lat |
| Mężczyzn |
36,3 lat |
| Kobiet |
38 lat |
| Przyrost naturalny |
0,82% |
| Współczynnik urodzeń |
12,02 urodzin/1000 mieszkańców |
| Współczynnik zgonów |
7,56 zgonów/1000 mieszkańców |
| Współczynnik migracji |
3,78 migrantów/1000 mieszkańców |
| Ludność wedle płci |
| przy narodzeniu |
1,05 mężczyzn/kobiet |
| poniżej 15 lat |
1,05 mężczyzn/kobiet |
| 15 – 64 lat |
1,02 mężczyzn/kobiet |
| powyżej 64 lat |
0,79 mężczyzn/kobiet |
| Umieralność noworodków |
| W całej populacji |
4,57 śmiertelnych/1000 żywych |
| płci męskiej |
4,95 śmiertelnych/1000 żywych |
| płci żeńskiej |
4,16 śmiertelnych/1000 żywych |
| Oczekiwana długość życia |
| W całej populacji |
80,69 lat |
| Mężczyzn |
77,75 lat |
| Kobiet |
83,63 lat |
| Rozrodczość |
1,76 urodzin/kobietę |
Religia
-
-
-
Podział ludności wedle religii[3]
| Wyznanie |
% populacji |
Ilość wyznawców |
| Katolicy |
25,8% |
5 551 064 |
| Anglikanie |
18,7% |
4 023 445 |
| Zjednoczone Kościoły |
5,7% |
1 226 397 |
| Prezbiterianie oraz Reformatorzy |
3% |
645 472 |
| Prawosławni |
2,7% |
580 925 |
| inni chrześcijanie |
7,9% |
1 699 744 |
| Buddyści |
2,1% |
451 830 |
| Muzułmanie |
1,7% |
365 767 |
| inni |
2,4% |
516 378 |
| Brak danych |
11,3% |
2 431 280 |
| Brak wyznania |
18,7% |
4 023 445 |
Gospodarka
-
Australia trzeba do krajów rozwiniętych, gospodarkę Australii cechuje daleko posunięta koncentracja produkcji oraz centralizacja kapitału. Największe organizacje produkcyjno-usługowe to: Broken Hill Proprietary (BHP), Colonial Sugar Refining, Imperial Chemical Industries, Telstra.
Dzięki ogromnym bogactwom naturalnym Australia jest jednym z największych producentów boksytu, a także trzeba do najpoważniejszych dostawców węgla, rudy żelaza oraz złota. Gdy w 1979 roku w rejonie Kimberley odkryte zostały złoża diamentów – Australia w produkcji tych kamieni doścignęła nawet Republikę Południowej Afryki.
Grunty orne stanowią zaledwie 4% terytorium Australii, z czego uprawia się 80%. Pas ziemi uprawnej ciągnie się wzdłuż zachodnich zboczy Wielkich Gór Wododziałowych. Pastwiska zajmują 60% kraju. 25% powierzchni Australii zajmują gospodarstwa hodowlane, których jest ok. 16 tysięcy, o powierzchni średnio 30 tysięcy hektarów.
Liczba owiec w Australii stanowi 12% światowego pogłowia tych zwierząt.
Kultura
Pierwsze amatorskie przedstawienia teatralne odbywały się w teatrach więziennych. Pierwszy teatr w kraju powstał w Sydney (1830) oraz nazywał się Theatre Royal.
Media
Pierwszą australijską gazetą była "Sydney Gazette and the News South Wales Advertiser" (wydawany w latach 1803-1842). Główne dzienniki oraz czasopisma są w rękach korporacji prasowych takich jak: "Sydney News Ltd." oraz "The Herald Sun". W Australii ukazuje się 3000 gazet. Największe dzienniki to: "The Herald Sun" (założony w 1840, nakład 558 800 egzemplarzy) oraz "The Daily Telegraph" (założony w 1879, nakład 442 000 egzemplarzy). Wśród czasopism kobiecych prowadzi "Australian Women's Weekly" (założony w 1933, nakład 1 230 000 egzemplarzy). Agencje prasowe: "Australian Agency Press" (AAP, założona w 1935 w Melbourne, obecna centrala w Sydney) oraz "Australian United Press Ltd." (AUP).
Radio Australijskie rozpoczęło nadawanie 13 listopada 1923 r. a telewizja 1 listopada 1956 r. Działa telewizja oraz radio państwowe oraz stacje komercyjne, etniczne oraz środowiskowe. Media publiczne nadzoruje Australian Broadcasting Corporation (ABC), jest finansowana przez państwo (abonament zniesiono w 1974 r.). Istnieje jedna państwowa stacja telewizyjna oraz 4 stacje radiowe. W Australii nadaje około 50 komercyjnych stacji telewizyjnych oraz około 140 radiowych.
Komunikacja
Przecinający nizinę Nullarbor trakt kolejowy jest najdłuższym zbudowanym w linii prostej traktem kolejowym na świecie. Kolej kursuje pomiędzy południową a zachodnią Australią.
Przypisy
- ↑ australijskie prawodawstwo nie wyznacza de iure języka urzędowego
- ↑ Dziennik Polska-Europa-Świat, 28.08.2007 r., s. 14
- ↑ CIA - The World Factbook (ang.). Central Intelligence Agency. [dostęp 2010-07-29].
Sprawdź też
Linki zewnętrzne
|
Członkostwo w organizacjach międzynarodowych |
|
|
Światowa Organizacja Handlu (WTO) |
|
|
|
 |
|
|
Organizacja Współpracy Gospodarczej oraz Rozwoju (OECD) |
|
| Państwa członkowskie |
|
 |
|
| Kandydaci |
|
|
| Obserwatorzy |
|
|
| Współpracujący |
|
|
| Organizacje afiliowane |
|
|
|
|
