Baku
Herb Baku
Państwo	Azerbejdżan
Burmistrz	Hajibala Abutalybov
Powierzchnia	2130 km²
Wysokość	-28 m n.p.m.
Ludność (2011) • liczba ludności • gęstość	2 045 815 ▲[1][2] 969,44 os./km²
Miasta partnerskie	Al-Basra (Irak) Amman (Jordania) Bordeaux (Francja) Dakar (Senegal) Dżudda (Arabia Saudyjska) Helsinki (Finlandia) Honolulu (USA) Houston (USA) Izmir (Turcja) Konya (Turcja) Moguncja (Niemcy) Neapol (Włochy) Nikozja (Cypr) Sarajewo (Bośnia oraz Hercegowina) Sankt Petersburg (Rosja) Stambuł (Turcja) Tabriz (Iran) Vung Tau (Wietnam)
Położenie na mapie Azerbejdżanu Baku
40°23′N 49°52′E / 40.383, 49.867Na mapach: 40°23′N 49°52′E / 40.383, 49.867
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Hasło Baku w Wikisłowniku
Strona internetowa miasta

Baku

Baku (azer. Bakı, ros. Баку) – stolica oraz największe miasto Azerbejdżanu.

Nazwa miasta pochodzi od perskiego Badkube oznaczającego "uderzenie wiatru" w związku z częstymi oraz silnymi wiatrami północno-zachodnimi nawiedzającymi ten obszar. Położone w południowej części Półwyspu Apszerońskiego, na zachodnim brzegu Morza Kaspijskiego (Zatoka Bakijska). Położone w pobliżu pól naftowych oraz rafinerii. Kiedyś pola naftowe znajdowały się na terenie miasta, do tej pory (2008 r.) było tam kilkanaście starych pomp. Pierwszym, który wydobył ropę z dna morskiego w Baku był Polak, Witold Zglenicki. Na bakijskiej ropie naftowej fortunę zdobył Alfred Nobel, wynalazca dynamitu oraz fundator powszechnie znanej Nagrody Nobla.

Liczba mieszkańców: 2,05 mln (2011)^[1].

W mieście istnieje stacja kolejowa Baku. Bardzo dobrze jest rozwinięta komunikacja autobusowa – z Baku da się dojechać do większości miast Azerbejdżanu oraz wielu rosyjskich.

Baku ubiegało się o organizację Letnich Igrzysk Olimpijskich w 2016 roku. Z tego powodu budowana jest nowa linia metra sięgająca do lotniska – 40 km od centrum miasta.

W 2012 roku miasto będzie gościć Konkurs Piosenki Eurowizji.

Historia

• pierwsza wzmianka o osadzie na terenie dzisiejszego Baku pochodzi z II w.
• znane od V w.
• XII w. – stolica chanatu Szyrwanu
• XV-XVI w. – rezydencja władców z dynastii Szyrwanszachów
• 1509 – przyłączone do państwa perskiego (państwa Safawidów)
• 1747 – odrębny chanat azerbejdżański
• 1806 – pod panowaniem Rosji
• 1859 – miasto gubernialne
• 1917 – rządy przejęła tu Rada Delegatów Robotniczych
• 1918 – powstanie bolszewickiej Komuny Bakijskiej
• 1918 – 1920 powstanie ADR (Niezależnej Demokratycznej Republiki Azerbejdżańskiej)
• 1920 – 1991 stolica Azerbejdżańskiej SRR
• 20 stycznia 1990 – krwawe wydarzenia "Qara Yanvar" (czyli "Czarny Styczeń") - masakra na tle politycznym azerskich demonstrantów, dokonana przez Armię Radziecką w Baku (zginęło ok. 130 ludzi, wielu było rannych)
• 1991 – po rozpadzie ZSRR, stolica niezależnego Azerbejdżanu

Siedziba rządu Republiki Azerbejdżanu

Baku. Baszta Dziewicza

Zabytki oraz atrakcje turystyczne

• Iczeri-Szeher (azer. İçəri Şəhər) – twierdza z IX wieku
  • meczet Mahammada z 1078 roku, zwany od XVIII w. „Złamaną Wieżą” (azer. Sınıqqala)
  • Baszta Dziewicza (azer. Qız qalası) – XII wiek
  • Pałac Szachów Szyrwanu (azer. Şirvanşahlar Sarayı) z XIV-XVII wieku
• Świątynia Czcicieli Ognia (azer. Atəşgah) w podbakijskiej miejscowości Surachany (azer. Suraxanı) – zrekonstruowana w XVII-XVIII wieku
• cerkiew ormiańska – XVIII wiek (zamknięta oraz niedostępna do zwiedzania od czasu wojny z Armenią)
• dworzec kolei elektrycznej „Sabunczyński” z 1928 roku
• Muzeum Miniaturowych Książek (azer. Miniatür Kitab Muzeyi)
• Muzeum Literatury (azer. Ədəbiyyət Muzeyi)
• Muzeum Historyczne w dawnej rezydencji Zeynalabdina Tagijewa, którą projektował polski architekt Józef Gosławski
• Muzeum Dywanów (azer. Xalça Muzeyi) – w Centrum Muzealnym

Wiele budynków zaprojektował Kazimierz Skórewicz.

• Aleja Szachidów - aleja-mauzoleum poległych bohaterów wojny z Armenią oraz zabitych przez Armię Radziecką w 1990 roku.

Urodzeni w Baku

• Ilham Alijew – prezydent Azerbejdżanu
• Garri Kasparow – szachista
• Lew Landau – fizyk, laureat Nagrody Nobla
• Muslim Magomajew – śpiewak
• Leokadia Małunowiczówna - filolog klasyczna
• Tejmur Radżabow – szachista
• Mścisław Rostropowicz – wiolonczelista oraz dyrygent
• Richard Sorge – szpieg sowiecki
• Aysel Teymurzade – piosenkarka
• Andriej Korolew – żuzlowiec

Ciekawostki

Baku taxi

Część akcji (początek) Przedwiośnia Stefana Żeromskiego dzieje się w Baku.

Dwaj polscy górnicy działający w Baku, Paweł Potocki oraz Witold Zglenicki zostali upamiętnieni nazwami ulic.

Bibliografia

• Encyklopedia Audiowizualna Britannica – Geografia I – ISBN 978-83-60563-07-6

Sprawdź też

• Metro w Baku

Linki zewnętrzne

• Strona internetowa miasta (az. • ros. • ang.)

Przypisy

p • d • e Podział administracyjny Azerbejdżanu Rejony Abşeron • Ağcabədi • Ağdam • Ağdaş • Ağstafa • Ağsu • Astara • Balakən • Beyləqan • Bərdə • Biləsuvar • Cəbrayıl • Cəlilabad • Daşkəsən • Dəvəçi • Füzuli • Gədəbəy • Goranboy • Göyçay • Göygöl • Hacıqabul • Xaçmaz • Xızı • Xocalı • Xocavənd • İmişli • İsmayıllı • Kəlbəcər • Kürdəmir • Qax • Qazax • Qəbələ • Qobustan • Quba • Qubadlı • Qusar • Laçın • Lənkəran • Lerik • Masallı • Neftçala • Oğuz • Saatlı • Sabirabad • Salyan • Samux • Siyəzən • Şamaxı • Şəmkir • Şəki • Şuşa • Tərtər • Tovuz • Ucar • Yardımlı • Yevlax • Zaqatala • Zəngilan • Zərdab Miasta wydzielone Baku • Gandża • Xankəndi • Lenkoran • Mingeczaur • Naftalan • Nachiczewan • Sumgait • Şəki • Szyrwan • Şuşa • Yevlax Nachiczewańska Republika Autonomiczna Babək • Culfa • Kəngərli • Ordubad • Şahbuz • Sədərək • Şərur