Bankowość elektroniczna (ang. e-banking) – forma usług oferowanych przez banki, polegająca na umożliwieniu dostępu do rachunku za pomocą urządzenia elektronicznego: komputera, bankomatu, terminalu POS, telefonu (zwłaszcza telefonu komórkowego) oraz linii telekomunikacyjnych. Usługi bankowości elektronicznej są także określane jako telebanking (bankowość zdalna).

Zależnie od wykorzystanych rozwiązań dopuszcza wykonywanie operacji pasywnych (np. sprawdzanie salda oraz historii rachunku) oraz aktywnych (np. dokonanie polecenia przelewu, założenie lokaty terminowej). Bankowość elektroniczna jest kluczowym elementem bankowości transakcyjnej.

Historia

Na świecie

Pierwszy bankomat uruchomiono w 1964 r. w Stanach Zjednoczonych, w Europie – w Wielkiej Brytanii w 1967 r., rok później we Francji, Szwajcarii oraz Szwecji. Na przełomie lat 60. oraz 70. pojawiły się one w Japonii. W roku 1984 w Finlandii po raz pierwszy wprowadzono do użytku system home banking umożliwiający kontakt z bankiem przy pomocy komputera. W 1995 r. Security First Network Bank w USA umożliwił świadczenie usług bankowych poprzez Internet, zaś transakcje internetowe w Europie były po raz pierwszy świadczone w 1996 r. przez banki fińskie oraz szwedzkie.

W Polsce

W Polsce pierwszą formą bankowości elektronicznej były bankomaty, które zainstalował Bank Pekao S.A. w roku 1990 r. Karty płatnicze dopuszczono do użycia w 1993 r. za sprawą zarządzenia prezesa NBP (z 11 grudnia 1992 r.). W tym samym roku pierwszy polski bank zaoferował klientom korzystanie z home bankingu: był to Bank Rozwoju Eksportu, którego system BRESOK (w unowocześnionej formie) funkcjonuje do dziś. Świadczenie usług przez Internet jako pierwszy zaoferował w październiku 1998 r. Powszechny Bank Gospodarczy S.A. w Łodzi. Rok później elektroniczny oddział tego banku w wyniku fuzji stał się włączony do banku Pekao S.A. W 2000 roku uruchomiony stał się pierwszy bank wirtualny w Polsce – mBank (będący częścią BRE Banku). W 2001 roku dołączyły do niego dwa kolejne banki – założony w kwietniu 2001 roku Volkswagen Bank Direct, oraz Inteligo Financial Services będące od 1 listopada 2002 roku własnością PKO BP.

Coraz więcej Polaków wykorzystuje z bankowości internetowej. W naszym kraju już 16,8 mln (dane ZBP za II kw. 2011 r.) klientów indywidualnych ma podpisaną umowę umożliwiającą korzystanie z bankowości internetowej chociaż aktywnych użytkowników jest mniej - ok. 10 mln.^[1]. W skali europejskiej Polska zajmuje 20 miejsce pod względem liczby osób korzystających z bankowości online (25% klientów wykorzystuje z bankowości internetowej)^[2].

Formy bankowości elektronicznej

Homebanking

Rozwiązanie to dopuszcza obsługę rachunków bankowych bez konieczności wychodzenia z domu. Obsługa rachunku bankowego przebiega się przy użyciu publicznej sieci telefonicznej, telefonii komórkowej albo innego łącza dostępowego oraz komputera wyposażonego w odpowiednie oprogramowanie. Bezpieczeństwo systemu zapewniają m.in. generowane hasła, a transmitowane dane są kodowane. Wadą home bankingu jest to, że dostęp do konta jest możliwy tylko z komputera, na którym jest zainstalowany program.

Bankowość internetowa

Bankowość internetowa to komunikacja z bankiem za pośrednictwem Internetu. Witryna internetowa banku dopuszcza klientom dokonywanie on-line różnorodnych operacji na ich rachunkach. Klient banku internetowego powinien posiadać dostęp do komputera z zainstalowaną przeglądarką stron WWW podłączonego do sieci Internet. Kluczową ideą bankowości internetowej jest przede wszystkim wirtualna obsługa klienta, tj. włączenie klienta jako fizycznego użytkownika do skomputeryzowanego systemu bankowego. Istotą jej jest zaś możliwość korzystania z usług bankowych niezależnie od czasu oraz miejsca^[3].

Phone banking oraz mobile banking

Usługi bankowe dostępne za pośrednictwem telefonu nazywamy bankowością telefoniczną albo phone bankingiem. Te dostępne dzięki urządzeniom przenośnym, z reguły telefonom komórkowym, określamy jako bankowość mobilną albo mobile banking.

Operacje bankowe przez telefon bywają realizowane na parę sposobów: poprzez kontakt z operatorem (call center) albo automatyczny serwis telefoniczny IVR oraz przy użyciu telefonu komórkowego za pomocą SMS albo technologii WAP.

Operacje wykonywane za pomocą bankowości telefonicznej możemy podzielić na pasywne oraz aktywne. Pasywne to takie, gdzie klient odbiera zaledwie informacje dotyczące rachunku. Najprostszą oraz najczęściej wykonywaną operacją pasywną jest sprawdzenie salda rachunku. Inne, dostępne w większości serwisów telefonicznych, usługi to sprawdzanie historii rachunku bądź uzyskiwanie informacji o aktualnych stopach oprocentowania albo kursach walut. Usługi aktywne bankowości telefonicznej to takie, które powodują zmianę salda oraz historii rachunku. Do typowych operacji aktywnych zaliczyć możemy przelewy oraz dyspozycje dotyczące lokat terminowych.

WAP

Jest to usługa, która dopuszcza dostęp do rachunku bankowego poprzez telefon komórkowy. Jest odmianą bankowości internetowej, która dopuszcza na korzystanie z usług bankowych za pośrednictwem telefonu bezprzewodowego. Protokół WAP zaimplementowany w telefonie komórkowym predysponuje to urządzenie do mobilnego nawiązania sesji ze stroną internetową banku. W ten prosty sposób użytkownik ma możliwość sprawowania stałej kontroli nad rachunkiem oraz zdalnego zarządzania własnymi finansami.

W ramach usługi WAP możliwe są następujące operacje bankowe:

• dostęp do informacji o saldzie rachunku
• uzyskanie informacji o obrotach na rachunku
• weryfikacja listy odbiorców dla przelewów
• wgląd do historii operacji
• wykonanie przelewu na obce rachunki
• definiowanie zlecenia stałego
• sporządzenie listy rachunków, na które ma być zrealizowany przelew
• dokonanie przelewu z przyszłą datą realizacji
• anulowanie przelewu
• realizacja przelewu na rachunki ZUS
• zakładanie oraz zrywanie lokat terminowych
• zmiana hasła dostępu

Teletekst

Istnieje też możliwość sprawdzenia stanu konta przez teletekst. W Polsce tę usługę proponował jedynie Invest Bank. Klient musiał zadzwonić do teleserwisu banku, podać (tonowo) swój numer PESEL oraz hasło. Serwis podawał numer strony teletekstu. Od tej chwili na podanej stronie teletekstu programu Polsat przez 3 minuty były wyświetlane dane konta (saldo oraz operacje). Tak wyświetlane informacje dostępne były dla wszystkich osób posiadających telewizor z teletekstem. Pomimo iż bank nie wyświetlał nazwy klienta oraz numeru rachunku, a czas wyświetlania danych konta był stosunkowo krótki to taki sposób prezentacji oznaczał niedobór poufności danych.

E-mail banking

Istnieją dwa rodzaje tej usługi.

Pierwsza z nich ma bierny charakter. Klient ma na serwerze bankowym skrzynkę poczty elektronicznej. Na koniec każdego dnia bank wysyła na tę skrzynkę informację o dokonanych tego dnia transakcjach oraz aktualnym stanie konta, chyba że danego dnia nie była wykonana żadna operacja.

Drugą oferowaną formą email bankingu (aktywną), jest usługa E-mail Money, choć faktycznie jest ona odmianą WWW albo WAP bankingu. Umożliwia dokonywanie przelewów. Aby skorzystać z tej usługi nie trzeba znać numeru rachunku odbiorcy, wystarczy adres jego poczty elektronicznej. W kwestii dokonania takiego przelewu na stronie internetowej banku głosi się adres email odbiorcy, kwotę, jaką chce się mu przesłać oraz pytanie oraz odpowiedź dla celów weryfikacyjnych. Odbiorca takiego przekazu dostaje od banku powiadomienie o nim na swoją skrzynkę pocztową. Następnie loguje się na witrynie banku w celu podania odpowiedzi na zadane pytanie, a kiedy się wszystko zgadza, podaje numer rachunku bankowego, na który posiadają być przelane środki pieniężne.

Karty płatnicze

Za pomocą karty płatniczej klienci potrafią dokonywać operacji w bankomatach oraz wpłatomatach oraz dokonywać transakcji za pośrednictwem terminali POS.

Karty bankowe

Karta bankowa to plastikowa płytka z wbudowanym paskiem magnetycznym albo mikroprocesorem pozwalającym na identyfikację karty oraz jej użytkownika. Wymiary samego plastiku są standardowe oraz ściśle określone przez normy ISO (akt 7810 z 1985 roku). Zdefiniowanie karty bankowej językiem bankowym przysparza już pewnych trudności. Występujące powszechnie definicje (a jest ich wiele) z reguły nie zawierają w sobie swoim zasięgiem wszystkich rodzajów kart bankowych, co jest efektem częstego utożsamiania karty bankowej z kartą płatniczą albo kartą kredytową. W rzeczywistości te dwa ostatnie pojęcia są zawężeniem pojęcia karty bankowej. W Polsce działa aktualnie parę centrów rozliczeniowych, które dopuszczają punktom handlowo-usługowym akceptację kart płatniczych, a liczba punktów stale rośnie oraz zawiera w sobie niemalże wszystkie możliwe rodzaje ich działalności handlowej, produkcyjnej czy usługowej jak także zawiera w sobie akceptację kart płatniczych przez sieć Internet.

Podział kart kredytowych wedle wielorakich kryteriów

Różnorodność występujących kart bankowych zmusza do usystematyzowania ich wedle wielorakich kryteriów:

• nośnik informacji
• funkcjonalność
• sposób rozliczeń transakcji
• segmentacja klientów
• zasięg funkcjonowania.

W praktyce są wielokrotnie karty mające w sobie parę funkcji jednocześnie. Silna konkurencja na rynku zmusza banki do zwiększania swojej oferty, dlatego też trudno wymienić wszystkie rodzaje funkcjonujących kart.

Korzyści płynące z bankowości elektronicznej

Dla klienta

• Niższe koszty przeprowadzonych operacji – poprzez eliminację zarówno pośrednich jak oraz bezpośrednich kosztów obsługi klienta oferowane usługi są bardziej atrakcyjne pod względem cenowym.

• Zwiększenie satysfakcji – dostępność wirtualnych usług bankowych 24 godziny na dobę, 7 dni w tygodniu daje klientom komfort psychiczny jak oraz w znacznym stopniu stanowi duże udogodnienie z racji dostępu do usług bankowych z dowolnego miejsca bez konieczności fizycznej obecności w placówce banku.

• Bieżący kontroling – bankowość elektroniczna dopuszcza swoim klientom sprawowanie bieżącej kontroli nad własnym rachunkiem, sprawdzenie salda, dokonywanie transakcji bezgotówkowych, co jest gwarancją poczucia bezpieczeństwa a także formą nadzoru sytuacji finansowej.

• Wygodna komunikacja – bankowość elektroniczna oznacza niedobór konieczności stania w kolejkach do okienka bankowego (a nawet wychodzenia z domu) szybki oraz łatwy dostęp do informacji. Wszystko czego potrzebuje klient by posiadać dostęp do pełnej informacji to urządzenie elektroniczne (np.: telefon, komputer)

Dla banku

• Zwiększenie wyników finansowych banku – co w głównej mierze wynika ze zmniejszenia kosztów stałych dla banku albo też rozłożenia ich na większą liczbę użytkowników.

• Promowanie szerokiego asortymentu usług oraz produktów – bankowość elektroniczne jest szybkim kanałem dostępu zarówno do już pozyskanych jak oraz potencjalnych klientów. Internet, telefon, WAP czy SMS stanowią wygodny sposób do informowania klienta o nowych usługach, aktualnych stopach procentowych czy też kampaniach promocyjnych.

• Możliwość zebrania cennych informacji o klientach – operacje dokonywane przez klientów są skrupulatnie analizowane w celu wyselekcjonowania ich segmentów, preferencji oraz lepszego dostosowania usług do potrzeb klienta.

• Indywidualizacja oferty – analiza preferencji klienta dopuszcza na stworzenie profilu klienta oraz sporządzenia specjalnej dla niego oferty spełniającej jego oczekiwania oraz indywidualne preferencje.

• Możliwość dotarcia do licznej grupy – elektroniczne kanały dostępu stanowią idealny nośnik informacji zarówno do klienta indywidualnego jak oraz masowego przejawiającego zainteresowanie usługami bankowymi.

Bezpieczeństwo

Jednym z głównych problemów bankowości internetowej są systemy bezpieczeństwa. Systematyczny wzrost wartości transakcji w internecie uzasadnia konieczność ciągłego doskonalenia systemów bezpieczeństwa. Bezpieczeństwo transakcji ma podstawowe znaczenie w budowaniu zaufania pomiędzy klientem a bankiem. Mimo że aktualnie stosowane rozwiązania techniczne zapewniają niezbędny poziom bezpieczeństwa transakcji przeprowadzanych za pomocą internetu, nadal widoczna jest bariera psychologiczna, która skutecznie wpływa na liczbę instytucji decydujących się na transakcje sieciowe. Ciągła praca nad doskonaleniem zabezpieczeń tych systemów oraz sukcesy w tej dziedzinie powodują jednak, że usługi oferowane przez banki internetowe stają się równie pewne, jak usługi banków uniwersalnych.

Cztery główne metody zapewniające bezpieczeństwo to:

1. szyfrowana transmisja danych – realizowana za pośrednictwem protokołu SSL
2. proste uwierzytelnianie – (identyfikator, hasło, PIN)
3. silne uwierzytelnianie – (np. token, certyfikat użytkownika, klucz prywatny).
4. podpis elektroniczny

Systemy obsługi internetowej polskich banków

Systemy bankowości elektronicznej klasy Home Banking wykorzystywane przez polskie banki

Przypisy