Beskid Śląski (czes. Slezské Beskydy, 513.45) – pasmo górskie, stanowiące cząstka Beskidów Zachodnich. Jest mezoregionem wchodzącym w skład prowincji Karpat Zachodnich. Najwyższymi szczytami Beskidu Śląskiego są Skrzyczne (1257 m n.p.m.) oraz Barania Góra (1220 m n.p.m.), natomiast dla części czeskiej Czantoria Wielka (995 m n.p.m.).
Położenie
Beskid Śląski graniczy z Beskidem Śląsko-Morawskim na zachodzie, Beskidem Żywieckim na południowym wschodzie, Kotliną Żywiecką na wschodzie, Beskidem Małym na północnym wschodzie oraz Pogórzem Śląskim na północy.
Do 1968 roku góry leżące na zachód od rzeki Olzy zaliczano do Beskidu Śląskiego, potem zaś wyodrębiono je jako Beskid Śląsko-Morawski. Granicą pomiędzy Beskidem Śląskim a Śląsko-Morawskim jest Przełęcz Jabłonkowska oraz doliny spływającego spod przełęczy na północ potoku Osetnica (czes. Osetnice) oraz rzeki Olzy.
Na terenie Słowacji granicą pomiędzy Beskidem Śląskim a Beskidem Żywieckim (w nomenklaturze słowackiej: Beskidami Kisuckimi) jest spływająca spod Przełęczy Zwardońskiej Skaliczanka, w dolnym biegu nosząca nazwę Czernianki.
Na terenie Polski granicą pomiędzy Beskidem Śląskim a Beskidem Żywieckim jest Przełęcz Zwardońska, potok Czerna, a następnie Soła. Granicą pomiędzy Beskidem Śląskim a Beskidem Małym jest Brama Wilkowicka, a dalej na północy rzeka Biała. Między Bramą Wilkowicką a doliną Soły poniżej Węgierskiej Górki Beskid Śląski sąsiaduje od wschodu z Kotliną Żywiecką.
Biorąc pod uwagę krainy historyczne, większa cząstka Beskidu Śląskiego (części zachodnia, centralna oraz północna) wchodzi w obszar Górnego Śląska (a dokładniej Śląska Cieszyńskiego). Części wschodnia oraz południowo-wschodnia to tereny Małopolski (a konkretniej tzw. ziemi żywieckiej albo Żywiecczyzny). Zupełnie niewielki fragment południowy (na południe od głównego wododziału karpackiego) wchodził w skład tzw. ziemi czadeckiej.
Klimat
Beskid Śląski, analogicznie jak całe Beskidy Zachodnie charakteryzuje się opadami wynoszącymi od 800 do 1200 mm rocznie oraz dużym zaśnieżeniem w miesiącach zimowych. Największy wpływ na kształtowanie się pogody wywierają masy powietrza polarno-morskiego z przeważającym wiatrem zachodnim.
Temperatura powietrza obniża się wraz ze wzrostem wysokości n.p.m. stopniowo ku południowemu wschodowi. Średnia roczna temperatura waha się od 5,4 C w partiach grzbietowych do 8,5 C w dolinie rzeki Olzy. Najchłodniejszym miesiącem jest styczeń, natomiast najcieplejszym jest lipiec. Istotnym czynnikiem klimatycznym jest silny wiatr, który jest łagodzony przez otaczające góry. W porze wiosny oraz jesieni wieje tu wiatr halny. W partiach szczytowych Baraniej Góry, Równicy oraz Czantorii przeważają wiatry zachodnie oraz północno-zachodnie.
W okolicy Istebnej wiatrów zachodnich jest mniej, dlatego też notuje się tu mniejszą ilość opadów atmosferycznych. Strefa maksymalnej ilości opadów leży na wysokości 1400–1500 m n.p.m. Wyższe partie, ponad 1000 m n.p.m. notują mniejszą liczbę dni z deszczem, opad spada tu w większej ilości jednorazowo, natomiast w niższych partiach liczba dni z deszczem jest większa. W zimie zachmurzenie jest podobne do zachmurzeń w innych partiach gór oraz analogicznie jak w innych częściach gór, zima jest tu łagodniejsza niż na nizinach w następstwie inwersji temperatury. Dzięki czystemu górskiemu powietrzu, dużemu nasłonecznieniu oraz dobrej wilgotności powietrza, klimat Beskidu Śląskiego sprzyja rekonwalescencji po chorobach dróg oddechowych oraz serca, a także łagodzi choroby nerwowe.
Budowa geologiczna
Beskid Śląski zbudowany jest z masywnych piaskowców godulskich oraz istebniańskich. W części południowej góry zbudowane są z fliszu magurskiego. Są tu złoża mineralne: piaskowce, wapienie oraz kruszywa naturalne. Duże znaczenie posiadają piaskowce godulskie, które są tu w dwóch rodzajach: godulskie środkowe (wydobywane w dwóch kamieniołomach w Brennej) oraz godulskie dolne (wydobywane w kamieniołomie w Wiśle). Znajdują się tu także źródła wód mineralnych.
Charakterystyczne dla Beskidu Śląskiego jest zachodzenie stosunkowo licznych oraz miejscami nader rozbudowanych wychodni skalnych, a także największa na terenie polskich Beskidów koncentracja jaskiń, wśród których leżą największe jaskinie polskiego fliszu karpackiego (Jaskinia Miecharska w Wiśle – długość korytarzy 1801 m). Wedle stanu na 31 sierpnia 2006 r. w Beskidzie Śląskim było 220 jaskiń oraz schronisk skalnych o łącznej długości korytarzy 6483,5 m.
Pasma górskie
Beskid Śląski składa się z dwóch rozciągniętych południkowo pasm górskich, rozdzielonych doliną rzeki Wisły. Na zachodzie istnieje Pasmo Czantorii, natomiast na wschodzie Pasmo Baraniej Góry, zwane też czasem Pasmem Wiślańskim.
Pasmo Czantorii
Widok na pasmo Czantorii z okolic wsi Nydek.
Pasmo Czantorii, nazywane także Pasmem Czantorii oraz Stożka, ma formę długiego grzbietu odgałęziającego się w Karolówce (930 m n.p.m.) od pasma Baraniej Góry. Na całej swej długości stanowi ono dział wodny pomiędzy Olzą oraz Wisłą. Ciągnie się z północy na południe, od Tułu (621 m n.p.m.), poprzez Czantorię Wielką (997 m n.p.m.), Soszów Wielki (884 m n.p.m.), Cieślar (923 m n.p.m.), Stożek Mały (843 m n.p.m.), Stożek Wielki (980 m n.p.m.) do Kiczor (989 m n.p.m.) oraz skręca następnie na wschód do Przełęczy Kubalonka (761 m n.p.m.). Z ważniejszych bocznych ramion tego pasma po polskiej stronie granicy wyróżnia się ramię, odgałęziające się od szczytu Kiczor na południowy wschód, ku dolinie Olzy w Istebnej oraz kończące się Młodą Górą (838 m n.p.m.). W stronę doliny Wisły, generalnie w kierunku północno-zachodnim, opadają boczne, mniej albo bardziej rozbudowane grzbiety, rozdzielające malownicze doliny w których rozłożyły się "dzielnice" Wisły oraz Ustronia. Są to kolejno: Kobyla pomiędzy doliną Łabajowa na południu a doliną Dziechcinki na północy, Wierch Skalnity pomiędzy doliną Dziechcinki na południu a doliną Jawornika na północy, Krzywy pomiędzy doliną Jawornika na południu a doliną Gahury na północy, ramię Wielkiej Czantorii z polaną Stokłosicą pomiędzy doliną Gahury na południu a dolinką potoku Suchego na północy oraz północne ramię Wielkiej Czantorii pomiędzy doliną potoku Suchego na południu a doliną Poniwca na północy.
Na czeską stronę, ku dolinie Olzy opada z Małej Czantorii grzbiet ze szczytami Ostrego (709 m n.p.m.) oraz Wróżnej (571 m n.p.m.), którym biegnie granica państwowa polsko-czeska. Natomiast od szczytu Stożka odgałęzia się oraz biegnie ku północnemu zachodowi nader długi grzbiet, który kulminuje w szczycie Łączka (835 m n.p.m.). Między nim a grzbietem granicznym Stożek – Czantoria ciągnie się głęboka dolina Głuchówki (czes. Hluchová), której górna cząstka podchodzi pod szczyt Stożka. Spod tego szczytu łukiem ku południowemu zachodowi opada wąska dolina potoku Radwanów (czes. Radvanov), uchodzącego do Olzy w Jabłonkowie. Charakterystyczne jest, że w grzbiecie Stożka – Czantorii nie ma szczytów przekraczających 1000 m n.p.m.
Niemal cały ten grzbiet zbudowany jest z piaskowca, który w geologii nazywany jest godulskim (od szczytu Godula w Beskidzie Śląsko-Morawskim), gdzie jest w warstwach grubych na 1–1,5 metra. Wiele figur, rzeźb, stopni, płyt na Śląsku Cieszyńskim wykonanych było właśnie z tego piaskowca. Piaskowiec ten charakteryzuje się tym, że nie wszystkie jego warstwy posiadają jednakową trwałość oraz pod wpływem wody miększe warstwy ulegają wypłukiwaniu. W wyniku tego składają się na się w korytach potoków mniejsze albo większe progi, wodospady, pęknięcia, szczeliny, a nawet jaskinie, np. na Malinowskiej Skale. W grzbiecie Czantorii zaledwie Tuł oraz okolica Kyrkawicy oraz Kiczor zbudowane są z innego materiału – Tuł z wapienia cieszyńskiego, dzięki czemu okolica wyróżnia się specyficzną (właściwą dla gleby wapiennej) roślinnością, zaś Kyrkawica oraz Kiczory z gruboziarnistego piaskowca o odcieniu brunatnym, z dużą obecnością ziaren kwarcu, ortoklazu oraz żyłkami rudy żelaza. W korycie Olzy, niedaleko kościoła w Istebnej da się obserwować błyszczące żyły rudy żelaza. Ten odmienny odmiana piaskowca, różniący się od piaskowca godulskiego, geologowie nazywają piaskowcem istebniańskim. Ma on skłonność do tworzenia wychodni skalnych wielorakich kształtów, jak np. na Kyrkawicy, Kiczorach, Gańczorce, Baraniej Górze oraz in. Przykładem praktycznego zastosowania piaskowca istebniańskiego jest zameczek na stoku Zadni Groń w Wiśle.
Pasmo Baraniej Góry
Beskid Śląski – widok z Baraniej Góry
Jesienne chmury (okolice Malinowskiej Skały)
Pasmo Baraniej Góry nazywane także Pasmem Wiślańskim przedstawia się jako nader długi, powyginany wał górski, ciągnący się generalnie w kierunku południe – północ. Poprzez Przełęcz Koniakowską (766 m n.p.m.) łączy się ono w Ochodzitej z podstawowym wododziałem Karpat, a następnie z grzbietem granicznym na Sołowym Wierchu (852 m n.p.m.) oraz schodzi do Przełęczy Zwardońskiej (686 m n.p.m.). Stanowi ono dział pomiędzy doliną Wisły od zachodu, a doliną Soły od wschodu. Od południa ku północy wznoszą się kolejno szczyty: Tyniok (891 m n.p.m.), Gańczorka (901 m n.p.m.), Karolówka (930 m n.p.m.), Barania Góra (1220 m n.p.m.), Magurka Wiślańska (1129 m n.p.m.), Zielony Kopiec (1152 m n.p.m.) oraz Malinowska Skała (1152 m n.p.m.). Od Malinowskiej Skały główne pasmo przybiera kierunek północno-zachodni, a następnie północny oraz biegnie przez: Malinów (1095 m n.p.m.), Przełęcz Salmopolską (934 m n.p.m.), Grabowa (905 m n.p.m.), Kotarz (974 m n.p.m.), Beskid Węgierski (Hyrca, 929 m n.p.m.), Beskid (860 m n.p.m.) oraz poprzez Przełęcz Karkoszczonkę osiąga Klimczoka (1119 m n.p.m.) z jego odgałęzieniami ku Błatniej na zachodzie oraz Magurze na wschodzie.
Od szczytu Malinowskiej Skały ciągnie się ku północnemu wschodowi jako boczna gałąź grzbietu głównego boczny grzbiet Małego Skrzycznego (1211 m n.p.m.) oraz Skrzycznego (1257 m n.p.m.). Grzbiet ten kończy się charakterystycznym stożkiem góry Skalite (864 m n.p.m.) nad Szczyrkiem oraz Buczkowicami w dolinie Żylicy. Pasmo Baraniej Góry wyróżnia się rozległym oraz bogatym rozczłonkowaniem bocznym grzbietów. W kierunku zachodnim odgałęziają się następujące ramiona:
W kierunku wschodnim od głównego grzbietu pasma odgałęziają się następujące ramiona:
- pasemko Błatniej, idące od Trzech Kopców ku zachodowi, przez Stołów (1035 m n.p.m.), Błatnią (917 m n.p.m.), Wielką Cisową (872 m n.p.m.), Czupel (736 m n.p.m.), Łazek (713 m n.p.m.) oraz Zebrzydkę (579 m n.p.m.);
- ramię schodzące od Klimczoka ku północy, przez Szyndzielnę (1026 m n.p.m.), Cuberniok (731 m n.p.m.) oraz Dębowiec (686 m n.p.m.);
- ramię od Klimczoka przez Magurę (1109 m n.p.m.);
- krótkie ramię od Malinowskiej Skały ze szczytem Kościelca (1022 m n.p.m.);
- ramię Magurki Wiślańskiej, ze szczytami Magurki Radziechowskiej (1108 m n.p.m.), Muronki (1021 m n.p.m.) oraz Glinnego (1034 m n.p.m.) (zobacz też: Czerwieńska Grapa).
W paśmie Baraniej Góry zwraca uwagę zjawisko dosyć łagodnych stoków opadających ku dolinie Wisły, stromych natomiast ku wschodowi. Szczególnie widoczne jest to w masywie Skrzycznego, którego bardzo strome stoki opadające ku północnemu wschodowi czynią z tego szczytu osobliwy bastion o charakterystycznym kształcie. Skalny trzon dużej części pasma zbudowany jest z piaskowca godulskiego, jak większa cząstka pasma Czantorii. Zaledwie sam masyw Baraniej Góry, otoczenie doliny Czarnej Wisełki oraz przylegającą do szczytu Baraniej Góry dolina Olzy budują warstwy istebniańskie.
Miejscowości turystyczne
Komunikacja
Drogi dojazdu
most na DK 1 w okolicy Grodźca
Komunikacja kolejowa
Dawne przejścia graniczne
Dawne przejście graniczne Beskidek-Beskydek
Akapit ten dotyczy stanu przed 21 grudnia 2007. Po tej dacie, na mocy Układu z Schengen, przejścia te zostały zlikwidowane, a granicę da się przekraczać na całej jej długości.
Zabytki
i inne.
Szlaki turystyczne
Panorama Beskidu Śląskiego na wysokości Ciśca.
Wieża widokowa na szczycie Baraniej Góry; szczyt jest węzłem szlaków
W Beskidzie Śląskim rozpoczyna swój bieg Podstawowy Szlak Beskidzki 
:
Inne ważniejsze szlaki piesze Beskidu Śląskiego:
Ważniejsze szlaki piesze po stronie czeskiej:
Schroniska oraz chatki studenckie
Ludność oraz historia regionu
Wśród ludów żyjących w Beskidzie Śląskim zaszły w początkach młodszej epoki kamienia (między 2500 a 1700 lat p.n.e.) poważne zmiany oraz przeobrażenia na tle przechodzenia ze zbieractwa oraz łowiectwa w uprawę roli oraz hodowli zwierząt. Były one następstwem przypływu nowych fal ludności znad Dunaju poprzez Bramę Morawską oraz Przełęcz Jabłonkowską. Przybywały tędy karawany kupieckie z imperium rzymskiego, czego świadectwem są zróżnicowane znaleziska monet rzymskich, z których cząstka istnieje w Muzeum Cieszyńskim. W IX wieku obszar Beskidu Śląskiego stał się częścią państwa wielkomorawskiego, następnie w X wieku stał się przyłączony do nowo utworzonej Polski. W 1290 r. powstało Księstwo Cieszyńskie, którego teren zawierał w sobie większą cząstka Beskidu Śląskiego. W 1526 r. obszar ten - za wyjątkiem wschodnich stoków Pasma Wiślańskiego, należących do Królestwa Polskiego - znalazł się pod panowaniem Habsburgów. W średniowieczu grody powstawały z reguły na pogórzu oraz nizinach wokół Beskidu Śląskiego, później osadnictwo zaczęło się posuwać na południe, w głąb dolin Olzy oraz Wisły. Kolonizacji tych terenów dokonywali książęta cieszyńscy albo szlachta za ich przyzwoleniem. Osadnictwo było popierane przez panujących, bo zwiększało dochody pana ziemi. W 1763 r. po wojnach śląskich powstał tzw. Śląsk Austriacki – cząstka Śląska, która pozostała w rękach Habsburgów. Po roku 1867, kiedy powstały Austro-Węgry, austriacki Śląsk jako jeden z krajów koronnych uzyskał autonomię z własnym sejmem krajowym w Opawie.
Na przełomie XIX oraz XX wieku powstały pierwsze miejscowe organizacje turystyczne, mające na celu zagospodarowanie turystyczne tego terenu: w 1893 r. niemieckie Beskidenverein, a w 1909 r. polskie Towarzystwo Turystyczne "Beskid" w Cieszynie.
Po rozpadzie monarchii habsburskiej teren Beskidu Śląskiego był miejscem konfliktów (również zbrojnych) pomiędzy nowo powstałym państwem polskim oraz Czechosłowacją. Ostatecznie Beskid Śląski znalazł się w częściach w granicach obu krajów.
Dodatkowe informacje
Na stokach Baraniej Góry leżą tereny źródliskowe Wisły. Beskid Śląski jest mocno zalesiony: pierwotnie dominowały tu lasy bukowo-jodłowe (buczyna karpacka), aktualnie – z reguły świerczyny sztucznego pochodzenia.
Beskid Śląski ma gęstą sieć osadniczą oraz dobrze rozwiniętą sieć komunikacyjną. Główne miasta Beskidu Śląskiego po stronie polskiej to Wisła oraz Szczyrk, a u północnego podnóża – Ustroń oraz Bielsko-Biała. Po stronie czeskiej głównymi miastami są Trzyniec oraz Jabłonków w dolinie Olzy.
Beskid Śląski w obrębie historycznego Śląska Cieszyńskiego zamieszkiwali górale śląscy, natomiast wschodnie stoki, opadające ku Kotlinie Żywieckiej – górale żywieccy. Gospodarka tych terenów tradycyjnie opierała się na pasterstwie, a szczególnie na jego specyficznej górskiej odmianie – szałaśnictwie. W ostatnich dziesięcioleciach coraz większego znaczenia nabierają funkcje wypoczynkowe, turystyczne oraz uzdrowiskowe beskidzkich miejscowości. W miejscowościach położonych w południowej części regionu zachowane są przykłady budownictwa ludowego (gł. drewnianego), kultywowana jest kultura ludowa (liczne zespoły folklorystyczne).
Za ratownictwo górskie w rejonie Beskidu Śląskiego odpowiedzialna jest Beskidzka Grupa GOPR.
Bibliografia
- Barański Mirosław: "Beskid Śląski. Pasmo Baraniej Góry", Warszawa 1999, ISBN 83-7005-423-4;
- Barański Mirosław: "Beskid Śląski. Pasma Klimczoka oraz Równicy", Warszawa 1995, ISBN 83-7005-360-2;
- Barański Mirosław: "Beskid Śląski. Pasmo Stożka oraz Czantorii", Warszawa 1996, ISBN 83-7005-370-X;
- Barański Mirosław: "Beskid Śląski. Przewodnik", Oficyna Wydawnicza "Rewasz", Pruszków 2007, ISBN 97883-89188-71-7;
- Krygowski Władysław: "Beskidy. Śląski, Żywiecki, Mały", Warszawa 1974;
- Działak Jerzy: "Beskid Śląski", Warszawa 1953;
- Rzeczycki Tomasz: "Góry Polski", Katowice 2004, ISBN 83-86704-10-1;
Sprawdź też
Linki zewnętrzne
-zbiornik_Wielka_Laka2.jpg&filetimestamp=20091128060613)
