Zakres geograficzny występowania odmian języka norweskiego
Bokmål (MAF [ˈbuːkmɔːl], dosł. „język książkowy”) to bardziej rozpowszechniony z dwóch oficjalnych standardów zapisu języka norweskiego. Około 85%-90% mieszkańców Norwegii pisze w wariancie bokmål niezależnie od dialektu,[1] jest to także forma najczęściej nauczana na kursach języka norweskiego dla obcokrajowców.
Oficjalnie nazwy „bokmål” używa się tylko w odniesieniu do języka pisanego oraz ściśle z nim związanych form mówionych używanych w mediach, teatrze, itd., ale w rzeczywistości wariant ten ma żywe podłoże w języku mówionym, w dialekcie standard østnorsk.[2] Nie jest znana ilość osób, dla których mówiony bokmål jest językiem ojczystym, ale Kjell Venås, norweski językoznawca, szacuje, że może to być ponad 20% mieszkańców kraju, tzn. około miliona ludzi.[3]
Nazwy bokamál używano w języku staronorweskim na określenie łaciny, a później, po reformacji, języka liturgicznego. Od lat 50. XIX wieku zaczęto używać nazw bogmaal oraz bogsprog dla podkreślenia różnicy pomiędzy językiem pisanym, a językiem mówionym oraz dialektami, ale także żeby odróżnić stosowany wówczas w Norwegii w charakterze języka urzędowego duński od formującego się wówczas wariantu nynorsk.[4] Nazwy tej dla inspirowanego duńską ortografią języka pisanego używa się od roku 1929.
Historia
Aż do początków XIV wieku, pisany język używany w Norwegii, staronorweski, był w zasadzie taki sam, jak inne dialekty staronordyjskie. Mowa ulegała jednak stopniowym przemianom, kładąc podwaliny pod współczesne zróżnicowanie dialektalne na terenie Skandynawii, w skrajnych wypadkach prowadzące do powstania nowych języków (farerski, islandzki). Niemniej jednak, tak długo, jak Królestwo Norwegii pozostawało niezależnym państwem, język pisany podobnym zmianom nie podlegał.
W 1380 roku Norwegia weszła w unię personalną z Danią oraz Szwecją, znaną w historii, od miejsca zawarcia, jako unia kalmarska. Do XVI wieku utraciła przeważajaca ilość swoich instytucji politycznych, tworząc przez trzy stulecia twór polityczny pod nazwą Dania-Norwegia, będąc od początku wydatnie słabszym jego członkiem. W tym czasie pisany język norweski stał się prawie całkowicie wyparty przez duński we wszystkich kontekstach oficjalnych.
Norwegowie używali duńszczyzny przede wszystkim do pisania, ale stopniowo stała się ona także językiem miejskich elit, używanym w sytuacjach urzędowych oraz formalnych. Mimo że nie stała się ona wcale językiem większości mieszkańców Norwegii, do 1814, kiedy unia z Danią była rozwiązana, duńsko-norweski koiné, wielokrotnie nazywany "codzienną mową wykształconych", zdążył stać się językiem ojczystym części burżuazji. Język ten był opisywany jako duński ze wschodnionorweską wymową oraz pewną ilością norweskich zapożyczeń, oraz uproszczoną gramatyką.
W 1814, kiedy Norwegia była oddana Szwecji, mieszkańcy przeciwstawili się szwedzkiej supremacji, ogłosili niepodległość oraz uchwalili demokratyczną konstytucję. Mimo że ostatecznie Norwegię przymuszono do wejścia w unię dynastyczną ze Szwecją, niepodległościowy zryw wpłyną na rozwój języka na terenie kraju. Stare tradycje językowe ożywione zostały przez patriotycznego poetę Henrika Wergelanda (1808-1845), który był wielkim orędownikiem wytworzenia niezależnego, nieduńskiego języka pisanego.
Prace nad owym językiem zostały popchnięte do przodu przez takich pisarzy jak Peter Asbjørnsen, Jorgen Møe, Knud Knudsen oraz jego uczeń Bjørnstjerne Bjørnson, czy Henrik Ibsen. Szczególnie prace Knudsona nad reformą językową, przeprowadzone w połowie XIX wieku, miały tak wielki wpływ na reformy ortograficzne w 1907 oraz 1917, że stał się on nazwany "ojcem bokmålu".
Gramatyka
Zaimki
| Zaimek osobowy-forma mianownika |
Zaimek osobowy-forma dopełnienia |
Zaimek dzierżawczy |
Zaimek zwrotny |
| 1os.l.poj. Jeg (ja) |
Meg (mnie,mi,mną) |
Min(mój) |
Meg (się) |
| 2os.l.poj. Du (ty) |
Deg (ciebie,ci,cię,tobie,tobą) |
Din(twój) |
Deg (się) |
| 3os.l.poj. Han(on) |
Ham/Han (jemu,jego,nim) |
Hans(jego) |
Seg (się) |
| 3os.l.poj. Hun (ona) |
Henne (jej,niej,ją,nią) |
Hennes(jej) |
Seg (się) |
| 3os.l.poj. Det (ono) |
Det (je,jego,jemu,nim) |
Dets(jego) |
Seg (się) |
| 3os.l.poj. Den (on,ona) |
Den (jego,jemu,nim,jej,niej,ją,nią) |
Dens (jego,jej) |
Seg (się) |
| 1os.l.mn.Vi (my) |
Oss (nam,nas,nami) |
Vår(nasz) |
Oss (się) |
| 2os.l.mn.Dere (wy) |
Dere (was,wam,wami) |
Deres(wasz) |
Dere (się) |
| 3os.l.mn. De (oni,one) |
Dem (ich,im,nim,nich) |
Deres (ich) |
Seg (się) |
Zaimki pytające
Hva?- co? Hvem?- kto? Hvilken -który,jaki? Hva For?- który,jaki?(rzadko używana forma) Hvem sin? - Czyj? Hvems,Hvis ?- czyj? (rzadko używana forma) Czasami zaimek pytający HVA nie stale odpowiada polskiemu CO :
Hva heter du? ( Jak się nazywasz?)
Hva koster det ? (Ile to kosztuje? )
Hva er klokka ? (Która jest godzina?)
Rzeczownik
Rodzajnik
Ciekawostka: W języku norweskim nie istnieje odmiana żeński. Ostatnia reforma z 2005 roku ostatecznie dopuściła końcówkę -en (końcówka rodzaju męskiego dla rzeczowników rodzaju żeńskiego) zarówno w podręcznikach, jak oraz oficjalnych dokumentach.
Rodzajnik nieokreślony :
- En - odmiana męski
- Et - odmiana nijaki
W liczbie mnogiej rodzajnik nieokreślony nie występuje.
Rodzajnik określony:
Pierwszy sposób opiera się na dodaniu końcówki -en dla rodzaju męskiego, a -et dla rodzaju nijakiego, w liczbie mnogiej dodaje się końcówkę -ene
- en bil (samochód) : bil +en = bilen (ten samochód)
Drugi sposób opiera się na umieszczeniu zaimka wolno stojącego (prepozycyjnego) przed przymiotnikiem poprzedzającym rzeczownik w formie określonej- Dla rzeczowników r.m. jest to DEN, dla rzeczowników r.n. DET, w liczbie mnogiej DE.
|
Rodzajnik nieokreślony |
Rodzajnik określony końcowy |
Rodzajnik określony prepozycyjny |
| Rodzaj męski |
en bil (samochód) |
bilen |
den store bilen |
| Rodzaj nijaki |
et hus (dom) |
heset |
det dyre huset |
| Liczba mnoga |
--------- |
Bilene husene/husa |
de dyre husene/husa |
Sprawdź też
Przypisy
- ↑ Lars S. Vikør: Fakta om norsk språk (norw.). 2005-09-10. [dostęp 2012-06-03].
- ↑ Gjert Kristoffersen: The Phonology of Norwegian. Oxford University Press, 2000. ISBN 9780198237655. (ang.)
- ↑ Kjell Venås. Dialekt og normaltalemålet. „Apollon”. 1, 1998. Universitet oraz Oslo (norw.).
- ↑ Store norske leksikon: Bokmål (norw.). [dostęp 2012-06-03].
