Ricardo Dominguez (z lewej) w walce z Rafaelem Ortizem (z prawej)

Boks, pięściarstwo – sport walki, w którym dwóch zawodników walczy ze sobą zaledwie przy użyciu pięści.

Historia

Walka na pięści o mistrzostwo Anglii z 1811 roku: Tom Cribb kontra Tom Molineaux

Walka na pięści jest jednym z najstarszych sportów, znanym już w starożytnej Grecji oraz Rzymie^[1]. Znajdował się on w programie antycznych igrzysk olimpijskich. Statyczne bijatyki dwóch zawodników były bardzo brutalne oraz czasem kończyły się śmiercią. Walki te, toczone z minimalną ilością reguł, niewiele miały wspólnego z boksem − sportem, jaki narodził się w 1719 roku w Anglii. Wówczas to James Figg, uznawany za pierwszego w historii mistrza Anglii, założył przy Tottenham Court Road w Londynie "akademię" boksu. Walczący nie nosili rękawic oraz zadawali ciosy dopóki któryś z nich nie stał się znokautowany albo opadł z sił^[2]. Jack Broughton, który w 1730 roku zastąpił Figga, przez 18 lat zachował mistrzowski tytuł oraz jako pierwszy skodyfikował podstawy zasad tego sportu. Wstrząśnięty śmiercią na ringu jednego ze swych przeciwników, George'a Stevensona, sformułował oraz wprowadził w życie zbiór zasad znany jako Broughton's Rules, które w I połowie XIX wieku zostały zastąpione przez London Prize Ring Rules.

Zręby współczesnego zawodowego boksu wywodzą się od opublikowanych w 1867 roku w Wielkiej Brytanii zasad zwanych Queensberry Rules, które po raz pierwszy wprowadziły wymóg zakładania rękawic. Oryginalnie współistniały one z zasadami londyńskimi, jednak do końca XIX wieku praktycznie je wyparły oraz walki w rękawicach są standardem (np. od 1889 roku bezwzględnie obowiązują one w USA). Symbolem tych przemian stał się John L. Sullivan − uznawany za ostatniego mistrza w walce na gołe pięści, a równocześnie pierwszego mistrza świata wagi ciężkiej w walce w rękawicach.

W roku 1916 podjęto ważną decyzję o ograniczeniu oficjalnych zawodowych walk o mistrzostwo świata do 15 rund po trzy minuty każda, z jednominutowymi przerwami. W latach 80. XX wieku, wskutek tragicznej śmierci koreańskiego boksera Kim Duk-koo, zawodowe walki ograniczono do 12 rund.

Boks amatorski

Jako sport amatorski boks ukazał się w programie nowożytnych igrzysk olimpijskich już w 1904 roku, podczas igrzyskach w Saint Louis, a nieobecny był tylko raz, w roku 1912 (ze względu na zakaz uprawiania tego sportu w Szwecji). Wielu zawodowych mistrzów świata wagi ciężkiej było wcześniej mistrzami olimpijskimi – pomiędzy innymi Muhammad Ali, Joe Frazier, George Foreman, bracia Michael oraz Leon Spinks, Lennox Lewis oraz Wołodymyr Kłyczko.

W 1946 roku powstało Międzynarodowe Stowarzyszenie Boksu Amatorskiego (AIBA). Aktualnie liczy ono ponad 190 członków (tj. krajowych związków bokserskich). Od 1974 roku pod jego egidą organizowane są amatorskie mistrzostwa świata.

Sankcjonowane przez AIBA walki od 2009 roku trwają trzy rundy po trzy minuty (mężczyźni), cztery rundy po dwie minuty (kobiety) albo trzy rundy po dwie minuty (juniorzy). W przeciwieństwie do zawodowców, amatorzy obligatoryjnie noszą ochraniacze głowy (kaski). Odmienny niż w boksie zawodowym jest także system punktacji (punkty przyznawane są na bieżąco przez sędziów za każdy celny cios).

Kontrowersje

Mimo wielu zmian – udoskonalenia metod sędziowania, lepszego przygotowania bokserów oraz opieki medycznej – wypadki w boksie nie są niczym niezwykłym, psując jego wizerunek. Spory pomiędzy różnymi organizacjami roszczącymi sobie prawo sankcjonowania walk o mistrzostwo świata uniemożliwiają ustalenie jednolitej hierarchii zawodników w poszczególnych kategoriach wagowych. Podobnie wygląda sytuacja w boksie amatorskim. Z tego względu MKOL już kilkakrotnie groził usunięciem boksu z programu olimpijskiego, zwłaszcza po rozmaitych skandalach związanych z poziomem sędziowania oraz niektórymi werdyktami sędziów. Do złej opinii o boksie przyczyniają się bardzo poważne nieraz kontuzje zawodników, a nawet wypadki śmiertelne.

U zawodowych pięściarzy może występować schorzenie neurologiczne encefalopatia bokserska.

Ciosy

Ciosy bokserskie stanowią podstawowy element techniki w walce bokserskiej, ciosy bokserskie są prawidłowe jeżeli zadawane są przednią, wypchaną częścią zamkniętej rękawicy (często oznaczoną na biało) w przednie oraz boczne części głowy (do linii uszu) oraz powyżej pasa z przodu oraz z boku do linii ramion opuszczonych luźno wzdłuż tułowia, rozróżnia się: ciosy sierpowe, ciosy proste, ciosy z dołu. W zależności od tego która ręka zadaje ciosy rozróżnia się ciosy prawe oraz lewe; w zależności od celu, w który wymierzony jest cios, dzieli się je na ciosy na górę (w głowę) oraz ciosy na dół (w tułów); w zależności od ich zasięgu wyróżnia się ciosy krótkie oraz długie.

• Ciosy proste - ciosy bokserskie najczęściej stosowane w walce, charakteryzujące się duża szybkością oraz skutecznością, stosowane są w ataku na dystans oraz w półdystansie oraz jako kontrciosy w obronie, rozróżnia się cztery podstawowe ciosy proste: lewy prosty na górę (w głowę), lewy prosty na dół (w tułów), prawy prosty na górę (w głowę) oraz prawy prosty na dół (w tułów). W angielskiej terminologii bokserskiej cios wykonywany tą ręką, po której stronie istnieje wysunięta do przodu noga wyznacza się jako jab, zaś przeciwną ręką jako cross.
• Ciosy sierpowe - ciosy boczne które dochodzą do przeciwnika z boku, trafiając w boczne części głowy oraz tułów, stosowane najczęściej w półdystanse, ciosy sierpowe charakteryzują się silną pracą skrętną tułowia z przeniesieniem ciężaru ciała w kierunku ciosu przy współudziale pracy nóg, bioder oraz barków. Podstawowymi ciosami sierpowymi są lewy sierpowy, prawy sierpowy, lewy sierpowy wydłużony oraz prawy sierpowy wydłużony. W angielskiej terminologii określane jako hook.
• Ciosy z dołu (podbródkowe, haki) - ciosy bokserskie zadawane są ręką ugiętą w łokciu, stosowane w półdystansie oraz w zwarciu, w ataku oraz obronie, podstawowymi ciosami z dołu są prawy z dołu oraz lewy z dołu. W angielskiej terminologii określane jako uppercut.

• 

  Lewy prosty

• 

  Prawy prosty

• 

  Lewy sierpowy

• 

  Cios z dołu (podbródkowy)

Pozycja bokserska

Pozycje obronne

• Odskok - element techniki stosowany w obronie, w którym bokser wychodzi poza zasięg ciosów przeciwnika przez odbicie z obu nóg. Odskok jest skuteczną obroną bierną przed każdym rodzajem ciosów.
• Odchylenie - element techniki stosowany w obronie polegający na cofnięciu tułowia poza zasięg ciosów przeciwnika, przy czym nogi oraz biodra ustawione w pozycji bokserskiej pozostają nieruchome, odchylenie stosowane jest w obronie przed ciosami prostymi na górę oraz ciosami sierpowymi.
• Garda - element techniki stosowany w walce bokserskiej jako obrona bierna; opiera się na takim ustawieniu rękawic oraz przedramion, by chroniły boksera przed ciosami przeciwnika.
• Zakrok - cofnięcie nogi do tyłu w celu uniknięcia ciosu oraz następnie wyprowadzenia kontry

• 

  Podejście

• 

  Blok (rękoma)

• 

  Blok (rękawicami)

• 

  Odskok

• 

  Odchylenie

• 

  Zwarcie

• 

  Garda

Kategorie wagowe

Boks amatorski

Liczba kategorii wagowych oraz ich limity zmieniały się na przestrzeni lat. Poniższy podział obowiązuje od 1 września 2010 roku. Do 2003 roku istniała także kategoria lekkośrednia (do 71 kg), a do 2010 roku piórkowa (do 57 kg).

Boks zawodowy

Wyposażenie boksera

Sprzęt ochronny

Zawodnicy boksu amatorskiego w kaskach ochronnnych

• Kask ochronny - sprzęt ochronny boksera zabezpieczający części głowy (łuki brwiowe, uszy) przed urazami; najczęściej wykonywane są ze skóry, wewnątrz wypełnione gąbką. Używanie kasków ochronnych jest obowiązkowe w boksie amatorskim we wszystkich walkach oraz na każdych zawodach.
• Ochraniacze podbrzusza - inaczej suspensoria, jest to podpaska mosznowa wykonana z tkaniny elastycznej w kształcie woreczka przymocowanego tasiemkami do paska opasującego biodra, ochraniacz stosowany jest obowiązkowo.
• Ochraniacze zębów oraz warg - tzw. gumowa szczęka, cząstka wyposażenia osobistego boksera, wykonane są z miękkiego tworzywa (najczęściej kauczuku) w kształcie półokrągłej rynienki, którą da się dopasować do górnej szczęki, ochraniacz ten zabezpiecza przed utratą zębów oraz rozbiciem warg, albowiem siła ciosu jest amortyzowana przez miękką oraz gładką powierzchnię; ochraniacz stosowany jest obowiązkowo.

Pozostałe

• Buty - buty sznurowane sięgające powyżej kostki, wykonane z miękkiej skóry, z cienką podeszwą gumową bez obcasa; nie powinny posiadać żadnych usztywnień oraz części metalowych.
• Spodenki - wykonane z materiału np. płótna, popeliny albo grubego jedwabiu, sięgają do połowy uda oraz posiadają pasek szerokości około siedmiu centymetrów, wykonany z trzech albo czterech gum oddzielnie wszytych w materiał innego koloru niż spodenki.
• Rękawice bokserskie - podstawowy sprzęt boksera, rękawice wykonane są ze skóry, wewnątrz posiadają wyściółkę z włosia końskiego albo spienionego poliuretanu, która stanowi minimum 50% masy całych rękawic; zastosowanie wyściółki prowadzi do amortyzowanie siły ciosu oraz dlatego musi być ona umocowana na stałe, nie może się przesuwać ani zmieniać kształtu. Od wewnątrz rękawice wykończone są płótnem, powinny być możliwie nowe, czyste oraz jednakowe dla obu zawodników.
• Owijka (tzw. bandaże albo taśmy) - specjalne bandaże, zakładane na dłonie pod rękawice bokserskie, ich zadaniem jest wchłanianie potu oraz stabilizacja nadgarstka oraz kości śródręcza, co pomaga zapobiegać kontuzjom.

Urządzenia treningowe

• Gruszka bokserska - potocznie nazywana także kukurydziakiem, jest to worek skórzany przypominający kształtem gruszkę o średnicy około 25 cm oraz wysokości 35 cm, wypełniony grochem, kukurydzą, ścinkami szmat albo kawałkami gumy, przymocowany linką do sufitu, stosowany w treningu bokserskim do ćwiczenia ciosów zadawanych na głowę przeciwnika.
• Worek treningowy - jest to worek w kształcie walca (występuje w wielu rozmiarach) przymocowany linką bądź łańcuchem do sufitu, stosowany do ćwiczenia wszystkich ciosów.
• Głowica na sprężynie - przyrząd bokserski stosowany w treningu do ćwiczeń wyrabiających wyczucie dystansu, refleks oraz celność ciosów. Głowica na sprężynie zbudowana jest z metalowej podstawy, do której na środku przymocowana jest sprężyna zakończona metalowym prętem z urządzeniem do regulowania wysokości przyrządu, na końcu pręta istnieje piłka skórzana wypełniona powietrzem, w czasie ćwiczeń wysokość górnej części głowicy nie powinna przekraczać wysokości głowy ćwiczącego.
• Piłka na gumie - to piłka wykonana z miękkiej skóry, wewnątrz ma dętkę napełnioną powietrzem, umieszczona w siatce ze sznurka, zawieszona jest na cienkiej gumie na wysokości głowy, stosowana w ćwiczeniach doskonalących wyczucie odległości oraz rytmu oraz refleks zawodnika.

Informacje w siostrzanych projektach

 Ilustracje oraz media  w Wikimedia Commons
 Definicje słownikowe  w Wikisłowniku
 Cytaty  w Wikicytatach

Przypisy

p • d • e Boks zawodowy Mistrzowie świata wg kategorii wagowych słomkowa • junior musza • musza • junior kogucia • kogucia • junior piórkowa • piórkowa • junior lekka • lekka • lekkopółśrednia • półśrednia • junior średnia • średnia • superśrednia • półciężka • junior ciężka • ciężka Walki o mistrzostwo świata wg kategorii wagowych słomkowa • junior musza • junior kogucia • junior ciężka • ciężka Organizacje boksu zawodowego - aktualni mistrzowie IBF • WBA • WBC • WBO • EBU Kalendarium 2010 • 2011 • 2012

p • d • e Boks amatorski Igrzyska olimpijskie • Mistrzostwa świata (mężczyźni) • Mistrzostwa świata (kobiety) • Mistrzostwa Azji • Mistrzostwa Europy • Mistrzostwa UE • Mistrzostwa Polski (mężczyźni) • Mistrzostwa Polski (kobiety)