|
Estado Plurinacional de Bolivia
Wielonarodowe Państwo Boliwia |
|
|
| Hymn: Bolivianos, el hado propicio |
 |
| Język urzędowy |
hiszpański oraz 36 języków lokalnych [2] |
| Stolica |
La Paz[3], Sucre[4] |
| Ustrój polityczny |
republika |
| Głowa państwa |
prezydent
Evo Morales Ayma |
| Szef rządu |
prezydent
Evo Morales Ayma |
Powierzchnia
• całkowita
• wody śródlądowe |
28. na świecie
1 098 580[5] km²
14 190 km² (1,29%) |
Liczba ludności (2012)
• całkowita
• gęstość zaludnienia |
75. na świecie
11 503 735▲
10,4 osób/km² |
| Jednostka monetarna |
boliviano (BOB) |
| Niepodległość |
od  Hiszpanii
6 sierpnia 1825 |
| Religia dominująca |
rzymski katolicyzm (78%) |
| Strefa czasowa |
UTC -4 |
| Kod ISO 3166 |
BO/BOL/068 |
| Domena internetowa |
.bo |
| Kod samochodowy |
BOL |
| Kod samolotowy |
CP |
| Kod telefoniczny |
+591 |
 |
1 ajmara, araona, baure, bésiro, canichana, cavineño, cayubaba, chácobo, chimán, ese ejja, guarani, guarasu’we, guarayu, itonama, keczua, leco, machajuyai-kallawaya, machineri, maropa, mojeño-trinitario, mojeño-ignaciano, moré, mosetén, movima, pacawara, puquina, sirionó, tacana, tapiete, toromona, uru-chipaya, weenhayek, yaminawa, yuki, yuracaré, zamuco
2 Siedziba rządu: La Paz – oficjalna stolica
3 Konstytucyjna stolica Boliwii: Sucre
4 Dane podane za CIA The World Factbook (źródło:CIA) (ang.)
5 Dane szacunkowe na lipiec 2008 roku, podane za CIA The World Factbook (źródło:CIA) (ang.) |
 Multimedia w Wikimedia Commons |
 Wiadomości w Wikinews |
 Wielonarodowe Państwo Boliwia w Wikicytatach |
 Hasło Boliwia w Wikisłowniku |
Boliwia, Wielonarodowe Państwo Boliwia[1] (hiszp. Bolivia, Estado Plurinacional de Bolivia[2]) – państwo na kontynencie południowoamerykańskim. Graniczy z Brazylią na północy oraz wschodzie, Paragwajem oraz Argentyną na południu oraz z Chile oraz Peru na zachodzie. Państwo nie ma dostępu do morza.
Warunki naturalne
-
Osobny artykuł: Geografia Boliwii.
Boliwia jest jednym z dwóch krajów Ameryki Południowej, które nie posiadają dostępu do morza (straciła go w 1884). Na zachodzie wznoszą się góry, natomiast na wschodzie teren się obniża. Pasmo Andów o szerokości ok. 600 km, składa się tu z trzech głównych łańcuchów – Kordyliery Wschodniej (najwyższy szczyt Boliwii: Sajama – 6520 m), Kordyliery Środkowej oraz Kordyliery Zachodniej. Między Kordylierami Zachodnią oraz Środkową rozciąga się płaskowyż Altiplano (hiszp. altiplano – płaskowyż).
Na wschód teren opada przechodząc w przedgórze Yungas oraz w końcu w Nizinę Boliwijską. Na południowym wschodzie kraju leży cząstka Gran Chaco, a na północy rozciąga się obszar Niziny Amazonki. Największe rzeki Boliwii to Mamoré, Beni oraz Guaporé. Na Altiplano leżą bezodpływowe jeziora (Titicaca, Poopo) oraz solniska (Salar de Uyuni).
Klimat
Na nizinach Boliwii panuje klimat podrównikowy z roczną sumą opadów wahającą się w granicach od 2000 do 3000 mm; na przedgórzu klimat kontynentalny wilgotny (opady 1500-2000 mm), a w Andach kontynentalny suchy z sumą opadów do 600 mm.
Flora
Na Nizinie Boliwijskiej leżą przede wszystkim lasy równikowe (lasy stanowią 51% powierzchni kraju) oraz chaco, a także sawanny. W górach dominują formacje półpustynne: puna oraz jalca.
W Boliwii istnieje 7 parków narodowych. Najbardziej znany to Sajama.
Fauna
W lasach równikowych Boliwii da się spotkać m.in. jaguary, pumy, kapibary, kajmany, tapiry oraz małpy (zwierzęta, które preferują klimat wilgotny).
Historia
Tereny obecnej Boliwii zamieszkane były przez kultury prekolumbijskie od około 20 000 lat. Pierwszą z wysoce rozwiniętych była kultura Tiahuanaco, która rozwinęła się na południowym wybrzeżu jeziora Titicaca około II wieku p.n.e. W XV wieku terytorium ludu Ajmara było podbite oraz włączone w obręb Państwa Inków. W XVI wieku hiszpańscy konkwistadorzy pod wodzą Francisco Pizarro dokonali podboju terenów obecnej Boliwii. Jako Górne Peru zostały one włączone do nowo powstałego Wicekrólestwa Peru, a następnie do Wicekrólestwa La Platy. Nazwa państwa – nadana mu po oderwaniu w ramach ruchu wyzwoleńczego od Peru – pochodzi od nazwiska przywódcy tegoż ruchu Bolivara. W 1884, na mocy traktatów pokojowych kończących tzw. Wojnę o saletrę, Boliwia straciła dostęp do Oceanu Spokojnego, co miało duży wpływ na jej późniejszą sytuacje gospodarczą. Po kolejnej wojnie, tym razem z Brazylią, w 1903 utraciła kauczukodajny region Acre. W latach 1932-1935 toczyła Wojny o Chaco, w wyniku których Boliwia straciła na rzecz Paragwaju 2/3 spornego terytorium.
Ustrój polityczny
Republika prezydencka od 1967 r. Głową państwa oraz szefem rządu jest prezydent wybierany na 5 lat, bez prawa reelekcji. Parlament, zwany Kongresem ma dwie izby: Izbę Deputowanych – 130 członków (68 członków wybieranych w okręgach jednomandatowych, 62 wybieranych z list partyjnych w okręgach wielomandatowych) oraz Senat – 27 członków wybieranych w okręgach wielomandatowych. Boliwia podzielona jest na 9 departamentów oraz 94 prowincje. W 2009 r. Boliwijczycy w referendum poparli projekt zmiany konstytucji umożliwiającej ubieganie się o drugą kadencję prezydentowi Evo Moralesowi[3][4].14 kwietnia 2009 r. Kongres zaakceptował nowe prawo wyborcze, którego postanowieniem w Wielonarodowym Zgromadzeniu Legislacyjnym (Asamblea Legislativa Plurinacional) rdzenna ludność – Indianie, posiadają posiadać zagwarantowane 7 miejsc w wyborach z tych departamentów, w których nie stanowią większości ludności. 50% składu Zgromadzenie posiadają stanowić ponadto kobiety. Prawo przewiduje ponadto możliwość umożliwienia głosowania Boliwijczykom nie mieszkającym w ojczyźnie. Zaplanowano także referenda w sprawie autonomii dla 5 z 9 regionów tworzących Boliwię, domagających się niezależności (Chuquisaca, La Paz, Cochabamba, Oruro oraz Potosí). Pomysły są krytykowane przez opozycję[5].
Podział administracyjny
-
Boliwia dzieli się na departamenty (w nawiasie stolice departamentów):
Ludność
Przeważajaca ilość ludności stanowią Indianie Keczua oraz Ajmara (odpowiednio 33% oraz 30%). Metysi stanowią 25% ludności, a biali 12%. Średnia gęstość zaludnienia wynosi 7 osób na km². Ludność jest rozmieszczona nierównomiernie. Około 3/4 ludności zamieszkuje Andy, zwłaszcza obszary powyżej 3000 m n.p.m. W miastach zamieszkuje 52% ludności.
Religia
-
-
Najważniejszymi religiami są chrześcijaństwo (katolicyzm – 78%, protestantyzm – 12%) oraz bahaizm (3,2%). Największym kościołem w Boliwii jest Kościół katolicki - 76,5%. Pozostałe mniejsze to: Ewangeliczna Unia Chrześcijańska - 1,6%, Kościół Adwentystów Dnia Siódmego - 1,5%, Zbory Boże Boliwii - 1,4%, mormoni - 1,2%, Unia Baptystyczna - 0,5%, Boliwijskie Zbory Boże - 0,5%, oraz wiele innych.[6]
Kultura
Obyczaje oraz tradycje
Meloniki
Tradycyjne kapelusze typu 'bowler hat' (melonik) noszone są przez mieszkańców pochodzenia indiańskiego oraz nieraz – w przypadku kobiet – wskazują na stan cywilny właścicielek. Jeśli przechylone są na bok głowy, oznaczają stan panieński – jeśli natomiast leżą na jej czubku, świadczą o tym, że kobieta jest zamężna. Kolory oraz fasony kapeluszy różnią się w zależności od regionu.
Tkactwo
Jednym z najważniejszych przejawów boliwijskiej kultury jest tkactwo – sztuka, która aktualnie przeżywa odrodzenie (rolnictwo w kraju podupada oraz mieszkańcy szukają sposobów na zarobienie przez sprzedawanie lokalnych wyrobów turystom).
Rodzina
Rodzina jest główną jednostką społeczną oraz centrum życia większości Boliwijczyków. Więzy rodzinne są silne. Na terenach wiejskich parę pokoleń żyje wielokrotnie pod jednym dachem. Taka poszerzona rodzina jest dużym oparciem dla jej członków; wzajemna pomoc jest tu oczywistością. W miastach częściej spotyka się rodziny jednopokoleniowe (mąż, żona, dzieci).
Etykieta
Stosunki społeczne są nader sformalizowane. Kupujący w sklepach zobowiązani są okazywać szacunek sprzedawcom używając słowa 'proszę'. Ważne jest zwracanie się do mężczyzn grzecznościowym tytułem 'don', a do kobiet – 'dona'. Chłopi zwracają się do członków miejskiej, hiszpańskojęzycznej elity per 'dżentelmen'. Obyczaje zalecają bliskie stanie obok osoby, z którą się rozmawia. Patrzenie prosto w oczy jest akceptowane. Na terenach wiejskich przy powitaniu wymienia się uścisk dłoni, czasem klepnięcie w plecy, jednak publiczne całowanie czy przytulanie nie spotyka się z aprobatą otoczenia. Ważnym elementem boliwijskiej etykiety jest też gościnność oraz hojność.
Pollera
Pollera jest rodzajem spódnicy noszonym przez Boliwijki pochodzenia indiańskiego. Pierwotnie był to strój hiszpańskich chłopek, który narzucany był rdzennym mieszkankom Boliwii przez władze kolonialne. Aktualnie pollera jest symbolem dumy własnego pochodzenia oraz korzeni. Pollery są wykonane z wełny albo bawełny oraz bardzo kolorowe.
Języki
Około 80% mieszkańców Boliwii posługuje się hiszpańskim jako językiem ojczystym. Języki Indian Keczua oraz Ajmara są także w użyciu. Pewni ludzie Boliwijczycy są trzyjęzyczni.
Wyznania
Zdecydowana przeważajaca ilość Boliwijczyków jest katolikami (jest to oficjalna religia państwowa). Dość popularny, zwłaszcza ostatnio, jest także protestantyzm. Ponadto 1% mieszkańców Boliwii praktykuje bahaizm, religię dążącą do unifikacji wyznań teistycznych jako podstawy do osiągnięcia jedności rodzaju ludzkiego.
Święta państwowe oraz religijne
1 stycznia – Nowy Rok, poniedziałek oraz wtorek karnawału, 1 maja, 6 sierpnia – święto narodowe, 1 oraz 2 listopada -Wszystkich Świętych oraz Zaduszki, 25 grudnia – Boże Narodzenie.
Gospodarka
Boliwia jest bardzo słabo rozwiniętym krajem Ameryki Południowej. PKB wynosi 2.700 USD na 1 mieszkańca. Podstawą gospodarki jest przemysł wydobywczy oraz rolnictwo. Największym towarem eksportowym jest cyna. Po spadku cen cyny w 1980 roku, w Boliwii nastąpiło załamanie gospodarcze. Bardzo wzrosła inflacja, a dług zagraniczny sięga 4,4 mld dolarów. Ponadto wydobywa się duże ilości gazu ziemnego.
Sprawdź też
Przypisy
Linki zewnętrzne
|
Członkostwo w organizacjach międzynarodowych |
|
|
Organizacja Państw Amerykańskich (OPA) |
|
|
|
|
|
Światowa Organizacja Handlu (WTO) |
|
|
|
 |
|
|
|
.svg&filetimestamp=20090531232854)
