Opłatę w formie abonamentu miesięcy nawet o 1200 - 1500%, a w niektórych korzystając jedynie za miejsca na serwerze (wymagana obsługa MySQL oraz PHP).
Rejestruj się też Google (Larry Page i Sergey Brin) rozwiązaniach Link Vault i korzystywanie jedno najtrudniejszej wyszukiwarki oraz wartościowe.
* opieka nad WWW: 128
Bułgaria, Republika Bułgarii (България, Република България) – państwo leżące w południowo-wschodniej Europie, na Bałkanach. Graniczy z Serbią oraz Macedonią od zachodu, Grecją oraz Turcją od południa, Morzem Czarnym od wschodu oraz Rumunią od północy.
Bułgaria jest członkiem następujących organizacji międzynarodowych: Organizacji Narodów Zjednoczonych (od 1955), Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego – NATO (od 2004), Unii Europejskiej (od 2007).
Spis treści |
Zgodnie z konstytucją z 12 lipca 1991 Bułgaria jest republiką, w której głową państwa jest prezydent wybierany, na jednej karcie razem z wiceprezydentem, w bezpośrednich wyborach, na 5-letnią kadencję. Szefem rządu jest premier, który mianowany jest przez prezydenta.
Organem władzy ustawodawczej jest jednoizbowe, 240-osobowe Zgromadzenie Narodowe (Народно събрание), wybierane na 4-letnią kadencję.
Bułgaria leży w południowej Europie nad Morzem Czarnym, w południowo-wschodniej części Półwyspu Bałkańskiego. Od północy graniczy z Rumunią, od zachodu z Serbią oraz Macedonią od południa z Grecją oraz Turcją. Stolicą Bułgarii jest Sofia (1,1 mln mieszkańców), inne większe miasta to Płowdiw, Warna, Burgas, Ruse, Stara Zagora, Plewen oraz Wraca.
Około 60% powierzchni Bułgarii zajmują tereny wyżynne oraz górskie, średnie wzniesienie kraju wynosi ok. 470 m n.p.m. Wzdłuż północnej granicy rozciąga się Nizina Naddunajska, zajmująca całą północną cząstka kraju. W środkowej części Bułgarii leży jej podstawowy masyw górski – Stara Płanina (Bałkan) wraz z pasem Kotlin Zabałkańskich (Sofijska, Kazanłycka, Sliweńska oraz in.). W południowo-zachodniej Bułgarii leżą masywy górskie Rodopy oraz Pirin (na granicy z Grecją) oraz Riła (najwyższy szczyt Bułgarii oraz całego Półwyspu Bałkańskiego Musała – 2925 m n.p.m.). Bułgarię południowo-wschodnią zajmuje rozległa Nizina Górnotracka, a na południe od niej, na granicy z Turcją, małe góry Sakar oraz Strandża.
Największe góry w Bułgarii:
| Góra | Wysokość (m n.p.m.) |
Pasmo górskie |
|---|---|---|
| Musała | 2925 m | Riła |
| Wichren | 2915 m | Pirin |
| Botew | 2376 m | Stara Płanina |
Klimat Bułgarii jest umiarkowany ciepły, kontynentalny, suchy, nad morzem podzwrotnikowy, wilgotniejszy. W górach jest piętrowość klimatyczna. Średnia temperatura powietrza w styczniu wynosi od -6 °C (w terenach górskich), -3 °C (w centralnej części kraju) do 2 °C (na południu kraju), w lipcu odpowiednio od 18 °C, 23 °C oraz 25 °C. Średnia suma roczna opadów od 450 mm na północy, do 1200 mm w terenach górskich. Średnia temperatura powietrza oraz średnia suma opadów w stolicy kraju Sofii wynoszą: w styczniu -2 °C oraz 42 mm, w lipcu 22 °C oraz 60 mm.
Stara Płanina dzieli Bułgarię na zlewiska Morza Czarnego oraz Morza Egejskiego. W zlewisku czarnomorskim najdłuższą rzeką jest Dunaj (długość 471 km w granicach Bułgarii), który jest rzeką graniczną z Rumunią, wraz z dopływami: Łom, Ogosta, Iskyr (jest najdłuższą rzeką Bułgarii płynącą w całości w jej granicach), Osym, Jantra. Ponadto największe rzeki zlewiska Morza Egejskiego to Marica z Tundżą oraz Ardą, Kamczija, Struma oraz Mesta. Rzeki wyzyskiwane są z reguły do nawadniania oraz produkcji energii elektrycznej. Jeziora są nieliczne oraz niewielkie, największe, typu lagunowego, są z reguły wzdłuż wybrzeża. W górach Pirin oraz Riła istnieje około 260 jezior pochodzenia polodowcowego. W Starej Płaninie istnieje największy wodospad w Bułgarii oraz równocześnie największy w całych Bałkanach – Rajsko Pryskało.
Lasy pokrywają ok. 35% powierzchni kraju, do wysokości 700–1000 m są z reguły lasy dębowe, do 1700–1800 m – lasy bukowe oraz bukowo-jodłowe, w najwyższych piętrach gór do 2000–2300 m – lasy świerkowe, kosodrzewina oraz hale górskie. Na obszarach wyżynnych oraz nizinnych – zarośla krzewów zrzucających liście na zimę oraz zbiorowiska roślinności stepowej w rejonie Dobrudży.
W połowie IV tysiąclecia p.n.e. zaczął się napływ na tereny obecnej Bułgarii plemion koczowniczych z Azji Środkowej. W V wieku p.n.e. jedno z plemion trackich utworzyło nawet organizm państwowy – Królestwo Odrysów. Tereny te zdobyli Rzymianie oraz w pierwszej połowie I wieku (6 – 9 r. n.e.) pomiędzy Dunajem a pasmem Starej Płaniny utworzyli rzymską prowincję Mezję, która w roku 86 n.e. była podzielona na Mezję Dolną oraz na Mezję Górną. W połowie I w. n.e. na południe od Starej Płaniny powstała rzymska prowincja Tracja. Z biegiem czasu tereny obecnej Bułgarii są miejscem najazdów Hunów oraz Gotów.
W VI wieku tereny te zaczęły zasiedlać pasterskie plemiona słowiańskie, które zostały podbite ok. roku 680 przez Protobułgarów. Bułgaria powstała w 681 roku, założona przez Asparucha. Chan Borys I Michał stał się ochrzczony przez duchowieństwo greckie w przeddzień Zielonych Świąt 25 maja 864 roku. Otrzymał na cześć cesarza bizantyjskiego Michała III, swojego ojca chrzestnego, imię Michał. Powstało potężne państwo ze stolicą w Plisce (od 895 w Presławiu), które trwało w okresie 681–1018. W 915 r. Symeon przyjął tytuł cara. Od 1018 tereny Bułgarii zostały ostatecznie podbite przez Bizancjum oraz pozostawały pod władzą Bizantyjczyków do 1185 mimo antybizantyjskich powstań ludowych.
W latach 1186–1398 istniało drugie państwo Bułgarów, po czym jego terytorium stało się częścią państwa osmańskiego.
3 marca 1878 po klęsce Turcji w wojnie z Rosją sporządzono traktat pokojowy w San Stefano, który przewidywał założenie Wielkiej Bułgarii będącej wciąż wasalem Turcji ale bez prawa stacjonowania w niej wojsk tureckich. W granicach wielkiego państwa bułgarskiego miały się znaleźć, oprócz samej Bułgarii, Tracja oraz Macedonia bez Salonik. Dlatego 3 marca – dzień zakończenia wielowiekowej tureckiej okupacji ziem bułgarskich – jest świętem narodowym tego kraju[3]. Niepodległość uzyskana w 1878 (w pełni w 1908 po oficjalnym przyłączeniu Rumelii Wschodniej) zapoczątkowała ścieranie się wpływów niemieckich oraz rosyjskich. Na skutek wojen bałkańskich (1912–1913) Bułgaria utraciła znaczną cząstka terytorium, dlatego też przystąpiła do I wojny światowej po stronie państw centralnych. Wojna zakończyła się jednak klęską, a Bułgaria straciła swoje krótkotrwałe zdobycze terytorialne (najboleśniej odczuła niedobór dostępu do Morza Egejskiego).
W II wojnie światowej opowiedziała się (wraz z m.in. Węgrami, Rumunią oraz Finlandią) po stronie państw Osi. Rezultatem tego były niewielkie nabytki we wschodniej części Jugosławii oraz krótkotrwałe włączenie do Bułgarii części greckiego terytorium Tracji Zachodniej oraz części Macedonii Egejskiej, ale bez Salonik. Zajęcie w 1944 kraju przez Armię Czerwoną uczyniło obalenie monarchii oraz ustanowienie republiki ludowej w 1946 roku, po czym władzę objęła Bułgarska Partia Komunistyczna (generalni sekr. Georgi Dymitrow, Wyłko Czerwenkow, Todor Żiwkow).
Bułgaria była członkiem RWPG oraz Układu Warszawskiego. Masowe demonstracje w listopadzie oraz grudniu 1989 wpłynęły na założenie demokratycznej republiki parlamentarnej (pierwsze wolne wybory 13 października 1991).
29 marca 2004 Bułgaria wstąpiła do NATO.
1 stycznia 2007 Bułgaria stała się członkiem Unii Europejskiej. Rząd bułgarski czyni starania, by wejść do strefy Schengen[4].
Od 1999 roku Bułgaria dzieli się na 28 obwodów (bułg. област, l.mn. области).
Bułgaria to najuboższe państwo UE. W okresie socjalistycznym rolnictwo oraz produkcja żywności były centralnie zarządzane, ale ściśle ze sobą powiązane. Reformy 1989 zniosły centralne planowanie bułgarskiej gospodarki, pozwalając występującym zakładom przekształcenie się w niezależne przedsiębiorstwa z prawem do wypuszczania akcji. Głównymi uprawami są tu zboża (pszenica, kukurydza), rośliny przemysłowe (słonecznik, tytoń, bawełna) oraz warzywa (pomidor, ogórek, papryka). Duże znaczenie ma uprawa winorośli oraz drzew owocowych (jabłonie, brzoskwinie, śliwy). Bułgaria jest największym na świecie eksporterem olejku różanego. Rośnie znaczenie hodowli (głównie owiec, bydła oraz trzody chlewnej) oraz leśnictwa. Ważnym działem gospodarki jest rybołówstwo. Poza lokalnymi łowiskami na Morzu Czarnym oraz wodach śródlądowych, bułgarskie trawlery łowią na Morzu Śródziemnym oraz Oceanie Atlantyckim.
W kraju są złoża miedzi oraz niewielkie rud żelaza. Stosunkowo małe są także zasoby surowców energetycznych: węgla kamiennego, ropy naftowej oraz gazu ziemnego. Elektrownie wodne wytwarzają około 1/10 krajowej energii elektrycznej, 3/5 pochodzi z elektrowni cieplnych, reszta zaś z elektrowni jądrowych stworzonych wedle planów radzieckich. W latach rządów komunistycznych poczyniono znaczne inwestycje w przemyśle przetwórczym. Dużą dynamikę wykazuje produkcja stali, miedzi, cynku, ołowiu, a także maszyn oraz urządzeń, chemikaliów oraz wyrobów przemysłu spożywczego, dostarczającego większości dochodów z eksportu. Źródłem dochodów jest także turystyka, rozwinięta szczególnie na wybrzeżu Morza Czarnego.
Kraj ma dobrze rozwiniętą sieć dróg. Dużą rolę odgrywa transport morski oraz lotniczy. Główne porty morskie to Warna oraz Burgas.
| Ludność Bułgarii (wg spisów powszechnych) | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Rok | Ludność | Zmiana % | Rok | Ludność | Zmiana % |
| 1887 | 3 154 375 | 1946 | 7 029 349 | ||
| 1892 | 3 310 713 | 1.049% | 1956 | 7 613 709 | |
| 1900 | 3 744 283 | 1965 | 8 227 866 | ||
| 1905 | 4 035 575 | 1975 | 8 727 771 | ||
| 1910 | 4 337 513 | 1985 | 8 948 649 | ||
| 1920 | 4 846 971 | 1992 | 8 487 317 | ||
| 1926 | 5 528 741 | 2001 | 7 928 901 | ||
| 1934 | 6 077 939 | 2011 | 7 351 234 | ||
 |
|||||
| Liczba ludności Bułgarii w latach 1961-2003 (w tysiącach) | |||||
Największe miasta Bułgarii:
| miasto | liczba mieszkańców w 2009[5] |
 |
|
|---|---|---|---|
| 1 |  Sofia |
1 165 503 | |
| 2 |  Płowdiw |
348 465 | |
| 3 |  Warna |
320 837 | |
| 4 |  Burgas |
193 765 | |
| 5 |  Ruse |
156 509 | |
| 6 |  Stara Zagora |
140 456 | |
| 7 |  Plewen |
111 426 | |
| 8 |  Sliwen |
93 781 | |
| 9 |  Dobricz |
92 672 | |
| 10 |  Szumen |
86 824 |
Bułgaria od okresu średniowiecza (XIII wiek, XIV wiek) znana jest ze swoich ikon. Przedstawiciele tzw. tyrnowskiej szkoły malarskiej (XIV wiek) z powodzeniem przekraczali reguły rządzące tradycyjnym, hieratycznym malarstwem ikon, dzięki czemu stworzyli oni jedną z najbardziej znaczących szkół artystycznych wschodniego chrześcijaństwa.
Bułgaria ma także starą oraz bogatą tradycję śpiewu chóralnego. Jednym z najbardziej znanych, bułgarskich średniowiecznych twórców jest Joan Kukuzel, kompozytor, teoretyk muzyki oraz twórca tzw. nowobizantyjskiego zapisu nutowego. Znanymi bułgarskimi śpiewakami są współcześnie m.in. Boris Christow, Nikołaj Giaurow, czy Nikoła Giuzelew, należący do światowej czołówki oraz wielokrotnie występujący w najlepszych operach całej Europy.
W okresie bułgarskiego odrodzenia narodowego, u schyłku panowania tureckiego (przełom XVIII oraz XIX wieku), w całym kraju powstało parę szkół artystycznych, których przedstawiciele specjalizowali się w ikonopisaniu, snycerce albo malarstwie. Pozostawili oni po sobie prawdziwe skarby sztuki, architektury oraz malarstwa. Najsłynniejsze z owych szkół to m.in. szkoła trewneńska (zob. Triawna), bańska (zob. Bansko) czy samokowska (zob. Samokow) – twórcy tej ostatniej szkoły (a wśród nich Zachari Zograf) zasłynęli kunsztem zdobiąc monaster rylski przepięknymi freskami.
Najbardziej znanym współczesnym artystą bułgarskim jest bez wątpienia Christo Jawaszew. Zdobył on rozgłos wielu spektakularnymi happeningami, wśród których najbardziej kontrowersyjne było „zapakowanie” w folię m.in. gmachuReichstagu w Berlinie oraz Pont Neuf w Paryżu.
Bułgaria ma także bogate tradycje w dziedzinie teatru lalkowego (nie tylko dla dzieci).
 |
 |
| Cerkiew Bojańska w Sofii | Jeździec z Madary |
 |
 |
| Tracki grobowiec z Kazanłyku | Monastyr Rilski |
* – właśc. Lista światowego dziedzictwa kulturowego (K) oraz przyrodniczego (P)
Z czasów panowania chanów protobułgarskich (VII–IX wiek) pochodzą ryte w kamieniu napisy protobułgarskie w języku greckim. W końcu IX wieku, dzięki przyswajaniu ksiąg słownie stworzonych przez św. Cyryla oraz Metodego, rozwinęło się piśmiennictwo religijne w języku staro-cerkiewno-słowiańskim. Czerpiąc wzorce z Bizancjum, na przełomie IX oraz X wieku piśmiennictwo starobułgarskie rozkwitło w Presławiu oraz Ochrydzie oraz ponownie (XIV wiek) w Tyrnowie. nieoczekiwanie kazań, poezji hymnicznej, traktatów oraz tzw. zborników (zbiorów wielorakich utworów służących religijnemu pouczeniu) ważne miejsce w średniowiecznej literaturze zajęły apokryfy, hagiografie, opowieści pouczające oraz heroiczne. Po podboju tureckim (1394) tradycję piśmienniczą kultywowano w monasterach. W XVI wieku powstały w Sofii nowe hagiografie. W XVII oraz XVIII w. główną formą piśmiennictwa były damaskiny (zbiory pouczeń oraz kazań). Najżywiej rozwijała się ustna twórczość ludowa. W okresie odrodzenia narodowego (1762–1878) powstały zręby nowożytnej kultury bułgarskiej. Pierwszym przejawem świadomości narodowej było zainteresowanie własną historią (Paisij Chilendarski). Walka Bułgarów o uniezależnienie się kultury od Greków oraz autokefaliczny kościół, a po 1856 – o zrzucenie panowania Turków, znalazła odbicie w literaturze. W 1. połowie XIX wieku, w okresie tworzenia podstaw świeckiej oświaty narodowej, pojawiły się pierwsze drukowane książki oraz podręczniki szkolne. Zrodziła się publicystyka oraz wierszopisarstwo. Na dalszym rozwoju młodej literatury zaważyło coraz żywsze od połowy XIX w. zainteresowanie słowianofilstwem oraz rodzimą kulturą ludową. Oparte na obcych, zwłaszcza rosyjskich, wzorach artystycznych oraz bułgarskim folklorze powstały nowożytne gatunki poezji, prozy oraz dramatu, w których z żywej mowy ludowej tworzył się język literacki. Równocześnie z realizmem wystąpiły tendencje sentymentalno-romantyczne. Najdojrzalszym świadectwem uczuciowości romantycznej stała się liryka Christo Botewa. Po odzyskaniu niezawisłości politycznej (1878) rozwinęła się dydaktyczna poezja oraz spokrewniona wielokrotnie z publicystyką proza realistyczna. Uprawiali ją zarówno zwolennicy odnowy moralnej (Aleko Konstantinow), jak narodnicy (Todor Włajkow) oraz socjaliści. W życiu literackim wybitną pozycję zajął obrońca tradycji, Iwan Wazow. Walcząc o europeizację sztuki narodowej w latach 90. XIX wieku przeciwstawili mu się moderniści skupieni wokół pisma Misył, którzy obrali orientację neoromantyczną (Pejo Jaworow, Penczo Sławejkow). Drugie pokolenie modernistów po 1905 zwróciło się ku symbolizmowi (Teodor Trajanow, Nikołaj Liliew). Na początku XX wieku najżywiej rozwijała się proza wiejska, której najwybitniejszym przedstawicielem był Elin Pelin. W okresie międzywojennym (1918–1944) awangardowy bunt tzw. wrześniowców, którzy w latach 20. XX wieku chcieli złączyć odnowę sztuki z rewolucją społeczną, był krótkotrwały oraz wyraził się z reguły w ekspresjonizmie (Geo Milew). Powojenny kult prymitywu oraz rodzimości ustąpił tendencji do ucodzienniania literatury. W liryce nastąpiło odkrycie powszedniości (Elisaweta Bagriana, Atanas Dałczew), w małych formach prozy dojrzał realizm psychologiczny (Jordan Jowkow), w powieści dominował historyzm, zabarwiony wielokrotnie ideologią nacjonalistyczną. W latach 30. zwalczał ją konsolidujący się obóz pisarzy antyfaszystów, w którym osobne miejsce zajęła komunistyczna lewica (Christo Radewski). Po przewrocie komunistycznym (1944) uległa zerwaniu więź z międzywojenną tradycją oraz po 1950 nastąpił długotrwały okres realizmu socjalistycznego. Rozrachunki z unifikacją literatury, podjęte w latach 60., znalazły wyraz w nawrocie do psychologizmu oraz moralistyki (Błaga Dimitrowa, Emilian Stanew), a także w renesansie historyzmu. Najznaczniejszym efektem literatury odwilży była bujnie rozkwitająca groteska (Jordan Radiczkow). Doktryny realizmu socjalistycznego nie odrzucano otwarcie, albowiem brakowało niezależnego obiegu literatury, a nieliczni pisarze emigracyjni (Georgi Markow) byli w kraju prawie nieznani; okres rozrachunków z totalitaryzmem zaczął się po 1989.
| Data | Święta państwowe | Bułgarska nazwa |
| 1 stycznia | Nowy Rok | Нова година (nowa godina) |
| 3 marca | Święto Odzyskania Niepodległości | Национален празник (nacjonalen praznik) |
| 1 maja | Święto Pracy | Ден на труда (den na truda) |
| 24 maja | Święto Piśmiennictwa Słowiańskiego oraz Kultury | Ден на славянската писменност и култура (den na slawjanskata pismennoct oraz kultura) |
| 6 września | Dzień Jedności Narodowej | Ден на съединението на България (den na syedinenieto na Bulgaria) |
| 22 września | Dzień Niepodległości | Ден на независимостта (den na nezawisimostta) |
| 1 listopada | Dzień Budzicieli Narodu | Ден на народните будители (den na narodnite buditeli) |
| 25 grudnia | Boże Narodzenie | Коледа (koleda) |
Obowiązujące do 1 stycznia 2007 roku, po wstąpieniu do UE flaga bułgarska była zastąpiona eurobandem.
|
||||||||||||||||||||
|
||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
