Choroba – jedno z podstawowych pojęć medycznych; ogólne określenie każdego odstępstwa od pełni zdrowia organizmu. Zdefiniowanie stanu chorobowego jest tak samo trudne, jak sprecyzowanie stanu pełni zdrowia.
Naukami zajmującymi się diagnozowaniem, badaniem oraz leczeniem chorób są medycyna, weterynaria oraz fitopatologia.
Charakterystyka pojęcia
Choroba opiera się na zaburzeniu funkcji albo uszkodzeniu struktury organizmu. O zaistnieniu choroby da się mówić wtedy, kiedy działanie czynnika chorobotwórczego wywołuje niepożądane objawy, różniące się od czynności zdrowego organizmu.
Definicja
Definicja dotychczasowa
Do niedawna definiowano chorobę zaledwie jako odwrotność zdrowia. Posługiwano się definicją sformułowaną przez Światową Organizację Zdrowia (WHO) w roku 1974. Stwierdza ona, że:
- Zdrowie jest stanem pełnego dobrego samopoczucia ("dobrostanu") fizycznego, psychicznego oraz społecznego, a nie tylko nieobecnością choroby czy niedomagania.
Definicja najnowsza
Niedawno zaproponowano nową definicję choroby:
- Choroba jest takim stanem organizmu, kiedy to czujemy się źle, a owego złego samopoczucia nie da się jednak powiązać z krótkotrwałym, przejściowym uwarunkowaniem psychologicznym albo bytowym, lecz z dolegliwościami wywołanymi przez zmiany strukturalne albo zmienioną czynność organizmu. Przez dolegliwości rozumiemy przy tym doznania, które są przejawem nieprawidłowych zmian struktury organizmu albo zaburzeń regulacji funkcji narządów.
W definicji tej jest mowa o zmianach struktury organizmu wynikających z:
- błędów w zapisie genetycznym na wzorzec organizmu;
- programie na rozwój embrionalny organizmu, przekazywanym także genetycznie;
- zaprogramowanych mechanizmach reakcji na ingerencję zewnętrzną, co dotyczy w szczególności reakcji układu immunologicznego;
- ekspozycji na szkodliwe czynniki zewnętrzne tak znaczne, iż przekraczają zdolności adaptacyjne ustroju.
Przyczyny chorób
|
|
Tę sekcję trzeba dopracować zgodnie z zaleceniami edycyjnymi:
napisać bardziej zrozumiale oraz profesjonalnym językiem medycznym.
Dokładniejsze informacje o tym, co trzeba poprawić, być może leżą na stronie dyskusji tego artykułu.
Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu. |
Przykładem błędów typu [#1] potrafią by takie choroby wywołane przez "punktowe" mutacje patologiczne takie jak hemofilia, mukowiscydoza albo przez błędy wielu powiązanych ze sobą genów, tak jak to ma miejsce w uwarunkowaniach rozwoju schizofrenii, psychozy maniakalno - depresyjnej albo np. cukrzycy. Przykładem błędów typu [#2] są rozmaite tzw. wady rozwojowe a błędem typu [#3] tzw. choroby autoimmunologiczne.
Podkreślane przez wielu autorów zaburzenia regulacji (homeostazy) są zwykle próbą kompensacji przez organizm skutków nieprawidłowego funkcjonowania poszczególnych narządów albo systemów organizmu człowieka, wynikających z wcześniejszych, nieprawidłowych przemian struktury. Pierwotna przyczyna chorób psychosomatycznych wynika natomiast ze zmiany struktury 'istotnej dla danego człowieka sytuacji życiowej, a więc sytuacji w świecie zewnętrznym'.
Istnieją, wyróżniane w terminologii medycznej, tzw. zaburzenia czynnościowe, do których zaliczane są takie stany jak: colon irritabile, colitis spastica oraz rozliczne stany nerwicowe, np. te które tzw. Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób nazywa jako: "Zaburzenia występujące pod postacią somatyczną" (F45.0,F 45., F45.3). Wydaje się jednak, że zachodzące wtedy zaburzenie regulacyjne, np. zaburzenia perystaltyki nie prowadzą do wystąpienia zmian strukturalnych. Przez zaburzenie czynnościowe rozumiemy właśnie stan, kiedy to, nawet długotrwałe zaburzenie regulacji nie prowadzi do zmian narządowych.
Znaczny postęp w rozumieniu istoty choroby wniosły rozważania bioinformatyków, którzy zdefiniowali niedawno systemy organizmu człowieka, zgodnie z rygorami tzw.: ontologii medycznej (patrz linki zewnętrzne 2 oraz 3)
Zdołali oni ustanowić kryterium wyróżniania oddzielnego systemu ciała człowieka. Systemem jest układ narządów realizujący pewne funkcje które, jeśliby nawet tylko chwilowo 'wyłączyć' powodowało by to śmierć człowieka. Czynności takie nazwali oni funkcjami krytycznymi organizmu człowieka.
Podana wyżej definicja choroby zakłada więc, że w strukturę organizmu 'wbudowane' są możności (mechanizmy) odczuwania takich zaburzeń, które dotyczą stałego szacowania 'zachowywania zadanej struktury' jak oraz spełniania funkcji krytycznych.
Przypomnienie patogenezy poniektórych chorób jest w stania przybliżyć nas do zrozumienia w jaki sposób przebiega się owe szacowanie 'zachowania zadanej struktury organizmu'. W łańcuchu patogenetycznym anoreksji istnieje niewątpliwie 'mylne szacowanie obrazu ciała'. Wychudzone, czasami skrajnie, pacjentki sądzą że są 'zbyt grube', wręcz otyłe. Zachodzi więc błędne szacowanie rzeczywistej postaci ciała w porównaniu z zapamiętanym oraz dostępnym zaledwie podświadomie zadanym 'obrazem ciała' albo zachodzi 'zapamiętanie niewłaściwego pożądanego obrazu ciała'. Podobne ogniwa patogenetyczne zachodzą w przebiegu wielu zespołów natręctw oraz zespołów paranoidalnych.
Wydaje się więc, że organizm realizuje stale 'percepcję siebie samego' oraz porównuje ją z pewnym 'wyobrażenia siebie samego'. Owa percepcja oraz wyobrażenie jest istotne dla istnienia 'samoświadomości' (self - awareness).
W większości procesów chorobowych wykrywana jest jednak z reguły ['niemożność utrzymania parametrów podlegających regulacjom homeostatycznym w właściwych, zadanych przedziałach'] Można ustalić rozległą listę takich parametrów. Zakres tzw. przedziałów prawidłowych tych wartości jest najbardziej podstawową, najbardziej 'podświadomą' (właściwie nieświadomą) częścią owego zadanego, właściwego 'wzorca ciała oraz realizacji owych funkcji krytycznych'.
Szlaki afferentne trzech, czterech układów regulujących czynność narządów (układ nerwowy, endokrynny, immunologiczny oraz sieć oddziaływań poprzez cytokiny) przekazują informacje do centralnego systemu nerwowego, które scalane tam, wytwarzają percepcje 'dolegliwości'. Człowiek, który ma zaburzenia doznań ze strony ciała może nie być w stanie odczuwać prawidłowo 'dolegliwości chorobowych'. Bywa tak w zaburzeniach czucia, co predysponuje do przypadkowych, częstych poparzeń, bywa tak w chorobie Alzheimera oraz otępieniu naczyniopochodnym oraz w licznych zaburzeniach świadomości.
Czynniki chorobotwórcze
- biologiczne
- pasożyty
- płazińce (włosień, tasiemiec uzbrojony, tasiemiec nieuzbrojony)
- stawonogi (kleszcze, komar, muchy tse-tse, pająki)
- obleńce (glista ludzka, owsiki)
- pierwotniaki (ameba)
- priony - białka infekcyjne
- mikroorganizmy patogenne
- wirusy (ospa, WZW, różyczka, grypa, AIDS, żółtaczka, wścieklizna, wirusowe zapalenie opon mózgowych)
- fizykochemiczne
- społeczne
- nacisk społeczny
- nieodpowiednie warunki życia
- brak akceptacji
- stres
- genetyczne
Klasyfikacja chorób
Najogólniejszą klasyfikacją chorób jest ich podział na choroby somatyczne oraz psychiczne. Choroby psychiczne to takie, które wiążą się z nieprawidłowym funkcjonowaniem psychiki organizmu, a somatyczne to wszystkie te, które są odpowiedzialne za nieprawidłowe działanie fizycznych funkcji ustroju.
Aktualnie nie używa się określenia choroby psychicznej, było ona zastąpione zaburzeniem psychicznym oraz zachowania; czasami jednak chorobami psychicznymi nazywa się te zaburzenia, w których jako objawy są halucynacje oraz urojenia.
Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób ICD-10[1] podaje następujący podział chorób:
Przebieg choroby
1. Okres utajenia (dla chorób zakaźnych okres wylęgania). Trwa od zadziałania czynnika chorobotwórczego do wystąpienia objawów.
2. Okres zwiastunów (prodromalny). Trwa od pojawienia się pierwszych objawów do pełnego rozwoju objawów klinicznych. Okres ten może kończyć się wyzdrowieniem, albowiem mechanizmy obronne ustroju bywają bardzo silne oraz zahamować rozwój choroby.
3. Okres jawny. Okres, w którym są podstawowe objawy choroby:
- podmiotowe (odczuwane przez pacjenta)
- przedmiotowe (widoczne)
- ogólne
- miejscowe
Przebieg tego okresu zależy od reakcji ustroju na bodziec patologiczny. Pod względem nasilenia procesu chorobotwórczego dzielimy na:
- ostre
- podostre
- przewlekłe
4. Zejście choroby. Możliwy:
- powrót do zdrowia
- przejście postaci ostrej w przewlekłą
- wyzdrowienie z upośledzeniem sprawności
- śmierć
Przypisy
Sprawdź też
Bibliografia
Linki zewnętrzne