Od pewnego czasu spędzony internetowej w wyszukiwarki Google
* ceny uzależnione od faktycznie poniesionych nakładów
* doświadczeni copywrterzy tworzą teksty dla tych, które zwiększenia link popularne wśród polskich wyszukiwarkach, ale nie części.
Chorwacja (Republika Chorwacji) – państwo w Europie Południowej, nad Morzem Adriatyckim, graniczy od południa z Bośnią oraz Hercegowiną oraz Czarnogórą, od wschodu z Serbią oraz Węgrami oraz Słowenią od północy. Od południowego zachodu ma dostęp do Morza Adriatyckiego.
Spis treści |
Chorwacja ma bardzo urozmaicone, wyjątkowe w skali świata wybrzeże; ten typ wybrzeża z licznymi podłużnymi wyspami ustawionymi równolegle do linii brzegowej, stał się nazwany dalmatyńskim od nazwy chorwackiego wybrzeża.
Chorwacja podzielona jest na 20 żupanii (chorw. županija) + 1 miasto wydzielone (Zagrzeb).
|
1. Zagrebačka |
11. Požeško-slavonska |
Chorwacja jest wielopartyjną republiką parlamentarną na podstawie konstytucji z 1990 roku (zmodyfikowanej w 1999 oraz 2001 roku), z silną pozycją parlamentu.
Mimo że wśród Słowian, Chorwaci cieszą się najstarszą tradycją państwowości, to Republika Chorwacji jest jednym z najmłodszych państw europejskich. Jej konstytucja była uchwalona 22 grudnia 1990 r., a uznana została, jako samodzielne państwo przez międzynarodową wspólnotę, 15 stycznia 1992 r. System prawa stał się przystosowany do współczesnego ustawodawstwa europejskiego.
Chorwacja stała się krajem demokracji parlamentarnej, którego system polityczny ma za podstawę na uznawaniu praw człowieka, rządach prawa, równoprawności narodowej, nienaruszalności własności osobistej, sprawiedliwości socjalnej oraz wielopartyjności.
W Chorwacji jest system partyjny 18-związkowy. Do najbardziej liczących się partii politycznych należą Chorwacka Wspólnota Demokratyczna, Chorwacka Partia Socjalliberalna, Partia Socjaldemokratyczna oraz Partia Prawa.
Kraj dzieli się pod względem administracyjnym na 21 województw (okręgów) – żupaniji.
Głową państwa jest prezydent, wybierany w wyborach powszechnych na 5 lat, z prawem powoływania rządu, łącznie z premierem – szefem rządu.
Chorwacki model demokracji parlamentarnej ma za podstawę na podziale władzy.
Władza ustawodawcza trzeba do jednoizbowego parlamentu – Zgromadzenia Chorwackiego (Saboru) – złożonego z różnej liczby członków (w zależności od ilości głosujących), wahającej się jednak od 100 do 160 deputowanych. Sabor działa na zasadzie sesyjności. Pierwsza sesja trwa od 15 stycznia do 30 lipca,druga od 15 września do 15 grudnia. Każda sesja rozpoczyna się od odśpiewania hymnu Chorwacji „Nasza ukochana Ojczyzno” (Lijepa naša domovino). Osiem dni przed rozpoczęciem obrad nowej sesji każdy z przedstawicieli Saboru otrzymuje od przewodniczącego zarys harmonogramu posiedzeń, który zawiera w sobie wnioski parlamentarzystów rządu oraz projekty aktów normatywnych, będących przedmiotem debat oraz głosowań na posiedzeniach plenarnych. Deputowani posiadają możliwość składania wniosków o uzupełnienie porządku obrad, zgłaszając projekty ustaw do czasu rozpoczęcia sesji. Przewodniczący ma obowiązek przedłożyć te propozycje na forum izby w terminie do 30 dni (wnioski o materii ustawowej) albo do 15 dni (wnioski w innych sprawach). Pierwsze posiedzenie nowo wybranego parlamentu przebiega się nie później niż dwudziestego dnia od chwili ogłoszenia oficjalnych wyników wyborów. Członkowie Saboru wybierają wówczas następujące organy parlamentu: prezydium Saboru, na które składają się przewodniczący oraz zastępcy przewodniczącego, sekretarza, komitety oraz komisje.
Każdy członek Saboru ma immunitet formalny oraz immunitet materialny. Immunitet formalny chroni deputowanego przed zatrzymaniem przez organy ścigania (wyjątkiem jest tutaj ujęcie deputowanego na gorącym uczynku za czyny zagrożone karą pozbawienia wolności powyżej pięciu lat) oraz przed wszczęciem postępowania karnego za popełnione przestępstwa. Immunitet zawiera w sobie także prawo odmowy zeznań w charakterze świadka we wszystkich rodzajach spraw sądowych. Immunitet materialny chroni deputowanego także po zakończeniu sprawowania mandatu przedstawicielskiego. Zawiera w sobie sposób głosowania oraz treść wypowiedzi reprezentantów w trakcie posiedzeń plenarnych parlamentu oraz jego organów wewnętrznych.
W myśl regulaminu chorwackiego Saboru deputowani posiadają prawo tworzyć kluby parlamentarne na podstawie przynależności politycznej albo etnicznej. Klub parlamentarny może zostać utworzony przez: partię polityczną posiadającą przynajmniej trzech deputowanych w parlamencie;co najmniej trzech przedstawicieli niezrzeszonych;deputowanych wybranych jako przedstawicieli mniejszości narodowych;dwie albo więcej partii politycznych, które posiadają przynajmniej trzech deputowanych w parlamencie.
Władzę wykonawczą sprawuje rząd na czele którego stoi premier.
Podstawy prawne funkcjonowania systemu partyjnego Chorwacji – wykonywanie oraz działalność partii w Chorwacji regulowane są przez Konstytucję tego kraju oraz Ustawę o organizacjach politycznych. W Konstytucji ważnym z punktu widzenia partii jest art. 43, który gwarantuje obywatelom wolność zrzeszania się. Dzięki niemu potrafią oni tworzyć partie polityczne aby bronić własnych interesów, a także realizować prawa socjalne, gospodarcze czy polityczne. Niedozwolone jest wykonywanie partii, których program albo działania potrafią stanowić zagrożenie dla porządku konstytucyjnego oraz niepodległości. Partie organizują się terytorialnie, a nadzór nad nimi sprawuje Trybunał Konstytucyjny Republiki Chorwacji, który może zawiesić ich działanie. Ustawa o organizacjach politycznych uchwalona w 1993 r. stanowi podstawę dla tworzenia oraz funkcjonowania partii. Wedle mniej swobodne wykonywanie partii jest wyrazem demokratycznego oraz wielopartyjnego systemu, który jest traktowany jako najwyższa wartość konstytucyjnego porządku Chorwacji. Natomiast art. 2 ustawy stanowi iż partie polityczne posiadają osobowość prawną oraz działają zgodnie z celami, zatwierdzonymi w ich programami oraz statucie. Ustawa zakazuje działalności partii w organach państwowych, organach jednostek samorządu lokalnego oraz regionalnego, a także w siłach zbrojnych oraz policji. Aby założyć partię trzeba zebrać podpisy stu pełnoletnich obywateli chorwackich. Każda partia musi być wpisana do specjalnego rejestru, dzięki czemu uzyskuje osobowość prawną. Brak takiej rejestracji uniemożliwia działanie partii. Wpisu dokonuje ministerstwo ds. administracji. Finansowanie partii może odbywać się za pomocą składek członkowskich, dobrowolnych datków, działalności wydawniczej, sprzedaży materiałów propagandowych. Partie, które posiadają przynajmniej jednego reprezentanta w parlamencie otrzymują także pieniądze z budżetu państwa. Muszą one jednak rozliczać się z tych pieniędzy, albowiem w przeciwnym razie grozi im utrata prawa do finansowania.
| Ekonomiczne dane statystyczne na rok 2005-2006 | |
| – PKB nominalne – na 1 mieszkańca – PKB rzeczywiste – na 1 mieszkańca – wzrost PKB |
60,26 mld $ 13 400 $ 37,42 mld $ 8323 $ 4,6% |
| waluta: | HRK kuna |
| udział % w PKB | – rolnictwo 6,8% – przemysł 30,9% – usługi 62,3% |
| budżet: – dochody – wydatki |
17,78 mld $ 19,06 mld $ |
| inflacja: | 3,4% |
| siła robocza: | 1 720 000 ludzi |
| struktura zatrudnienia: |
– rolnictwo 2,7% – przemysł 32,8% – usługi 64,5% |
| ludność żyjąca poniżej ubóstwa: |
11% |
| bezrobocie: | 17,2% |
| dług publiczny: | 56,2% PKB |
| dług zagraniczny: | 33,09 mld $ |
| rezerwy złota i dewizy: |
11,07 mld $ |
| inwestycje: | 28,5% PKB |
| przemysłowe produkcyjne tempo wzrostu: |
5% |
| elektryczność: – produkcja – konsumpcja |
12,95 mld kWh 16,53 mld kWh |
| ropa naftowa: – produkcja – konsumpcja |
20 500 bb bar/d 93 000 bar/d |
| gaz ziemny: – produkcja – konsumpcja |
1,85 mld m³ 2,99 mld m³ |
| import: | 21,79 mld $ |
| import (najważniejsi partnerzy) |
Włochy: 15,9% Niemcy: 14,9% Rosja: 9,1% Słowenia: 6,8% Austria: 5,8% Chiny: 4,7% Francja: 4,2% |
| eksport: | 11,17 mld $ |
| eksport (najważniejsi partnerzy) |
Włochy: 21,8% Bośnia oraz Hercegowina: 14,7% Niemcy: 10,7% Słowenia: 8,1% Austria: 7,3% |
Gospodarka Chorwacji bazuje przede wszystkim na usługach oraz w mniejszym stopniu na przemyśle lekkim. W okresie letnim także turystyka staje się znaczącym źródłem przychodów państwa. Szacowany dochód PKB na jednego mieszkańca z zachowaniem parytety siły nabywczej w 2006 roku wyniósł 13 400 $, co stanowiło ok. 50% średniego dochodu w Unii Europejskiej, w tym samym roku.
Chorwacja jest krajem post-socjalistycznym, przed rozpadem Jugosławii była drugą, po Słowenii, republiką pod względem rozwoju gospodarczego oraz poziomu życia mieszkańców. W późnych latach 80. zaczął się proces ekonomicznej transformacji oraz przestawienia gospodarki centralnie planowanej na wolnorynkową. Na początku procesu transformacji pozycja gospodarki chorwackiej, ze względu na jej wysoki poziom w stosunku do innych państw post-komunistycznych, była uprzywilejowana. Gospodarka kraju poważnie ucierpiała na skutek likwidacji przemysłu ciężkiego oraz znacznych zniszczeń wojennych, poważnym problemem była także utrata wolnego dostępu do rynków państw byłej Jugosławii.
Rolnictwo chorwackie jest stosunkowo dobrze rozwinięte, znajduje w nim zatrudnienie 2,7% ludności zawodowo czynnej, wytwarzając aż 8,2% krajowego PKB. Niemal 57% terytorium Chorwacji zajmują grunty orne, łąki oraz pastwiska. Daje to przeciętny wskaźnik 0,67 ha użytków rolnych na 1 mieszkańca. Najlepsze warunki dla rozwoju rolnictwa ma Sławonia oraz Chorwacja właściwa. Produkuje się tam z reguły pszenicę, kukurydzę, buraki cukrowe, słonecznik, len, konopie, tytoń, a także drzewa owocowe (śliwa). Niemal w całej Chorwacji popularna jest uprawa winorośli, przy czym najwyżej cenione są wina dalmackie. W Dalmacji oraz Istrii rozwija się także uprawa oliwek, figowców oraz drzew cytrusowych. Na obszarach nizinnych hoduje się bydło, trzodę chlewną oraz drób, w Górach Dynarskich, także owce, kozy, osły oraz muły. Na wybrzeżu rozwija się rybołówstwo oraz przetwórstwo rybne (głównie sardynki oraz tuńczyki), u wybrzeży Półwyspu Istria prowadzi się hodowlę ostryg. Poważne znaczenie gospodarcze ma eksploatacja lasów które zajmują ponad 1/3 powierzchni kraju.
Główną rolę w gospodarce Chorwacji odgrywa przemysł przetwórczy o zróżnicowanej strukturze gałęziowej, do najważniejszych gałęzi należą: hutnictwo żelaza (huta w Sisak) oraz aluminium (huty w Lozovac oraz Razine), przemysł stoczniowy, (skupiony w dużych portach morskich jak Rijeka, Split oraz Pula), oraz chemiczny oraz petrochemiczny (włókna sztuczne, farmaceutyki, nawozy sztuczne, środki czystości oraz kosmetyki), skupiony w miastach Sisak, Osijek oraz Split. Duże znaczenie ma także przemysł maszynowy (m.in. fabryki obrabiarek w Zagrzebiu, maszyn rolniczych w Osijek oraz urządzeń energetycznych w Karlovac), elektrotechniczny, cementowy (Split, płw. Istria). Przemysł włókienniczy (tekstylny oraz odzieżowy), skórzany oraz obuwniczy, ulokowany w centralnej części kraju, w Karlovacu, Zagrzebiu oraz Osijeku. Przemysł spożywczy, z reguły winiarski, mięsny oraz przetwórstwa owocowo-warzywnego. W Zagrzebiu ponadto skupia się przemysł poligraficzny, elektroniczny oraz farmaceutyczny. Niezwykle istotne dla gospodarki chorwackiej jest wybrzeże Dalmacji. Rijeka odgrywa znaczącą rolę jako port tranzytowy dla towarów z Austrii oraz Węgier, zyskała także poważne znaczenie w świecie jako stocznia. Split, duży port morski a także centrum produkcji tworzyw sztucznych.
Produkcja energii elektrycznej jest w znacznym stopniu oparta na wyzyskiwaniu hydroenergetycznych zasobów rzek górskich (m.in. kaskadowe hydroelektrownie na rzekach Cetina oraz Krka). W latach 70. wybudowano we współpracy z Słowenią elektrownię atomową w Krško, znajdującą się na terytorium Słowenii, około 20 km od granicy.
Kraj ma niewielkie własne zasoby surowcowe, stosunkowo duże pokłady boksytów (duże pokłady boksytów występujące na półwyspie Istria oraz w Dalmacji dały podstawę rozwoju hutnictwa aluminium z centrum w Šibeniku), mniejsze miedzi, węgla brunatnego oraz złoża ropy naftowej oraz gazu ziemnego, nadto nieznaczne złoża manganu, cynku oraz ołowiu, azbestu oraz węgla kamiennego. Złoża ropy naftowej oraz gazu ziemnego odkryte w 1960 roku w pełni zaspokajają wewnętrzne potrzeby kraju, czyniąc Chorwację samowystarczalną pod względem energetycznym.
Do 1990 roku, kiedy to rozpadła się Jugosławia, ten dział gospodarki przynosił największą cząstka dewizowych dochodów państwa. Turystyka skupiała się z reguły na wybrzeżu dalmatyńskim oraz w Istrii, znajdowały się tam rozliczne uzdrowiska oraz kąpieliska morskie. Wewnątrz kraju ruch turystyczny był relatywnie niewielki. Konflikty zbrojne związane z rozpadem Jugosławii wydatnie ograniczyły ruch turystyczny. Wojna domowa zdewastowała dużą cząstka infrastruktury turystycznej, także zabytkowe miasta jak Pula, Split czy Dubrownik, pełne atrakcji turystycznych, uległy poważnym zniszczeniom. Od 1997 roku przemysł turystyczny jest powoli odbudowywany, a sama Chorwacja staje się coraz bardziej popularnym celem przyjazdów wśród turystów. Aktualnie turystyka jest znów ważnym oraz dochodowym działem gospodarki. Obywatele Unii Europejskiej potrafią przekroczyć granicę oraz przebywać na terenie kraju do 90 dni bez posiadania paszportu, legitymując się zaledwie dowodem osobistym[4].
Chorwację zamieszkuje prawie 4,5 mln mieszkańców (4 493 312 w 2007). Istnieje tendencja spadkowa spowodowana z reguły emigracją zarobkową do krajów zachodnich, ujemnym przyrostem naturalnym oraz emigracją Serbów do rodzinnego kraju – Serbii. Znaczna przeważajaca ilość mieszka w miastach (64%); na wsi mieszka 36%.
| Wedle spisu ludności z 2001 roku struktura narodowości w Chorwacji przedstawia się następująco: | ||
|---|---|---|
| narodowość | liczba | procentowo |
| Chorwaci | 3 977 171 | 89,63% |
| Serbowie | 201 631 | 4,54% |
| Bośniacy | 20 755 | 0,47% |
| Włosi | 19 636 | 0,44% |
| Węgrzy | 16 595 | 0,37% |
| Albańczycy | 15 082 | 0,34% |
| Słoweńcy | 13 173 | 0,30% |
| inna narodowość | 81 355 | 1,81% |
| nie określona | 89 130 | 2,01% |
| brak danych | 17 975 | 0,41% |
Główne skupiska mniejszości narodowych leżą w następujących regionach:
W tym samym spisie przy pytaniu o język ojczysty uzyskano następujące rezultaty:
Językiem urzędowym państwa jest język chorwacki, jednak w gminach (općina) zamieszkanych przynajmniej w 1/3 przez mniejszości, językami urzędowymi są także języki tych mniejszości. Aktualnie status taki posiadają język serbski w 21 gminach, język węgierski w dwóch gminach, język włoski w dwóch gminach, język czeski w jednej gminie oraz język słowacki w jednej gminie[5]:
Więcej w haśle demografia Chorwacji
Natomiast jeśli chodzi o wyznania, wyniki spisu były następujące:
| Miasta w Chorwacji powyżej 50 tys. mieszkańców | |||||
| Miasto | Populacja | ||||
| Spis pow. z 1991 | Spis pow. z 2001 | Szacunek na 2005 | |||
| 1. | Zagrzeb | 706 770 | 691 724 | 698 966 | |
| 2. | Split | 189 388 | 188 694 | 189 959 | |
| 3. | Rijeka | 167 964 | 143 800 | 141 172 | |
| 4. | Osijek | 104 761 | 90 411 | 88 140 | |
| 5. | Zadar | 76 343 | 69 556 | 71 258 | |
| 6. | Slavonski Brod | 55 683 | 58 642 | 60 742 | |
| 7. | Pula | 62 378 | 58 594 | 59 078 | |
W Chorwacji leżą następujące obiekty wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO:
W Chorwacji swój wpływ zaznaczają kultury zachodnioeuropejska, śródziemnomorska oraz słowiańska. Niewątpliwe piętno na zwyczajach panujących w tym kraju odcisnęły lata podporządkowania europejskim mocarstwom. Północna cząstka Chorwacji jest bardzo zbliżona pod względem kulturowym do Polski. W części nadmorskiej swe wyraźne wpływy wywiera kultura śródziemnomorska. Tradycyjnie więc po południu przychodzi czas na sjestę, a życie zaczyna się wieczorem.
Wydarzenia kulturalne w Chorwacji:
| Data | Nazwa polska | Nazwa chorwacka | Uwagi |
|---|---|---|---|
| 1 stycznia | Nowy Rok | Nova godina | |
| 6 stycznia | Trzech Króli | Bogojavljenje, Tri Kralja | |
| Wielkanocna Niedziela oraz Poniedziałek | Uskrs oraz Uskršnji ponedjeljak | święto ruchome | |
| 1 maja | Święto Pracy | Međunarodni praznik rada | |
| 60 dni po Wielkanocy | Boże Ciało | Tijelovo | święto ruchome |
| 22 czerwca | Dzień Antyfaszystowskiego Ruchu Oporu | Dan antifašističke borbe | |
| 25 czerwca | Dzień Państwowości | Dan državnosti | |
| 5 sierpnia | Dzień Zwycięstwa oraz Dumy Państwowej | Dan pobjede oraz Dan domovinske zahvalnosti | |
| 15 sierpnia | Dzień Wniebowzięcia NMP | Velika Gospa | |
| 8 października | Święto Niepodległości | Dan nezavisnosti | |
| 1 listopada | Dzień Wszystkich Świętych | Dan svih svetih | |
| 25 grudnia | Boże Narodzenie | Božić | |
| 26 grudnia | Dzień św. Szczepana | Sveti Stjepan |
|
||||||||||
|
||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
