Ten artykuł dotyczy cmentarza wyznaniowego na Woli. Sprawdź też: Cmentarz Wojskowy na Powązkach.

Cmentarz Powązkowski w Warszawie
nr rej. 445/1 z 1 lipca 1965
Stare Powązki, Aleja Zasłużonych (2006)
Państwo	Polska
Miejscowość	Warszawa
Adres	ul. Powązkowska 1 01-797 Warszawa
Typ cmentarza	wyznaniowy
Stan cmentarza	czynny
Powierzchnia cmentarza	43 ha
Liczba pochówków	ok. 1 mln
Data otwarcia	20 maja 1792
Zarządca	Kuria Metropolitalna Warszawska
Mapa cmentarza
Położenie na mapie Cmentarz Powązkowski w Warszawie
52°15′07″N 20°58′22″E / 52.25194, 20.97278Na mapach: 52°15′07″N 20°58′22″E / 52.25194, 20.97278
Multimedia w Wikimedia Commons

Brama św. Honoraty

Cmentarz Powązkowski w Warszawie (Stare Powązki) – zabytkowa nekropolia Warszawy.

Położony na terenie obecnej dzielnicy Wola, pomiędzy ulicami: Spokojną, Okopową, Powązkowską, Smętną, Wawrzyszewską, Ostroroga oraz Tatarską. Graniczy z kilkoma innymi cmentarzami. Opiekę nad nim sprawuje Kuria Metropolitalna Warszawska, którą reprezentuje zarząd cmentarza. Rolę opiekuna społecznego pełni Społeczny Komitet Opieki nad Zabytkami Starych Powązek. Cały teren cmentarza - skarbnicę rzeźby oraz małej architektury objęto ścisłą ochroną konserwatorską, podległą Stołecznemu Konserwatorowi Zabytków.

Cmentarz leży po nieparzystej stronie ul. Powązkowskiej, pod numerem 1 (numeru nie oznakowano na murze), a jego administracja istnieje naprzeciwko, pod numerem 14.

Cmentarz Powązkowski nieraz jest uznawany za najstarszą zabytkową nekropolię stolicy. Nie jest to prawdą - w rejestrze zabytków figurują założone wydatnie wcześniej: Cmentarz Kamionkowski oraz Cmentarz na Służewie przy ul. Renety^[1].

Historia

Cmentarz stał się założony 4 listopada 1790, na działce podarowanej przez rodzinę Szymanowskich. Poświęcono go 20 maja 1792 oraz początkowo zajmował powierzchnię ok. 2-2,5 ha.

W 1792 ukończono tam budowę kościoła św. Karola Boromeusza, ufundowanego przez duchowieństwo warszawskie, a zaprojektowanego przez Dominika Merliniego. Jeszcze przed poświęceniem cmentarza wystawiono tam także tzw. katakumby.

Cmentarz był wielokrotnie powiększany oraz dziś zajmuje 43 ha (dla porównania Watykan – 44 ha).

W czasie II wojny światowej sama nekropolia nie ucierpiała zbytnio, ale pod koniec wojny spłonął kościół oraz zabudowania kancelarii (m.in. archiwum cmentarne). Jeszcze w czasie okupacji na terenie cmentarza działała Armia Krajowa – były tu składy broni, odbywały się wykłady wojskowe, tędy też szły transporty żywności do getta warszawskiego.

Wśród ok. 1 miliona osób, pochowanych jest bardzo wielu znanych oraz zasłużonych Polaków oraz Polek, w tym żołnierze powstań narodowych od insurekcji kościuszkowskiej do powstania warszawskiego, działacze niepodległościowi, wybitni pisarze, poeci, uczeni, artyści, myśliciele, lekarze, prawnicy, duchowni. Część z nich spoczęła w założonej w 1925 Alei Zasłużonych. Po 1945 w budynku katakumb zorganizowano mauzoleum, gdzie złożono prochy zamordowanych w obozach koncentracyjnych.

W 2012 runął ceglany mur oddzielający Stare Powązki od cmentarza żydowskiego na Woli; zniszczeniu uległo około 70 nagrobków.

Pochowani na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie

 Osobny artykuł: Pochowani na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.

Dojazd komunikacją miejską

• linie autobusowe:
  • 103, 180 (codziennie)
  • 409 (w dni wolne od pracy)
  • N41, N91 (linie nocne)
• linie tramwajowe:
  • 1, 22, 27 (codziennie)

Można także dojechać do ronda "Radosława" oraz stamtąd przejść pieszo ok. 200 m.

• linie autobusowe:
  • 205, 500, 510 (codziennie)
  • N12, N46, N62 (linie nocne)
• linie tramwajowe:
  • 1, 16, 17, 22, 27, 28, 33, 35 (codziennie)

Przypisy

Bibliografia

• Jerzy Waldorff, H. Szwankowska, D. Jendryczko, B. Olszewska, Z. Czyńska Cmentarz Powązkowski w Warszawie
• Stanisław Szenic Cmentarz Powązkowski (3 tomy - 1790-1850, 1851-1890, 1891-1918)
• Tadeusz Maria Rudkowski, Cmentarz Powązkowski w Warszawie, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław-Warszawa-Kraków 2006. ISBN 83-04-04741-1

Linki zewnętrzne

Nieoficjalna strona Cmentarza Powązkowskiego Lotnicze kwatery na Starych Powązkach

Sprawdź też

• Pogrzeb pięciu poległych

p • d • e Cmentarze Warszawy Komunalne Północny • Południowy • Powązki Wojskowe Wojenne Żołnierzy Włoskich • Żołnierzy Radzieckich • Powstańców Warszawy na Woli • Powstańców Warszawy w Powsinie • Ofiar II Wojny Światowej w Wawrze • Cmentarz-Pomnik w Wawrze • w Gorzkiewkach Rzymskokatolickie Bemowski • Bródnowski • Czerniakowski • w Falenicy • w Gołąbkach • w Grabowie • Kamionkowski • w Marysinie Wawerskim • na Okęciu • Powązki • w Powsinie • w Pyrach • w Radości • w Rembertowie • na Służewie ul. Renety • na Służewie ul. Wałbrzyska • Świętokrzyski • w Tarchominie • w Ursusie • Wawrzyszewski • w Wilanowie • We Włochach • w Wolicy • Wolski • na Woli przy kościele św. Wawrzyńca • w Zerzniu Starokatolickie Mariawicki • Polskokatolicki na Tarchominie • Polskokatolicki na Powązkach Wojskowych Ewangelickie Ewangelicko-Reformowany • Ewangelicko-Augsburski • na Kępie Zawadowskiej • Stary Ewangelicki • Ewangelicko-Augsburski w Tarchominie • na Kępie Tarchomińskiej • w Augustówku • w Brzezinach Prawosławne Prawosławny • Staroobrzędowców Żydowskie Średniowieczny • w Aleksandrowie • na Bródnie • w Radości • na Woli Karaimskie Karaimski Muzułmańskie Kaukaski • Tatarski Inne Choleryczny • Epidemiczny