Ważne jest żeby firma która podejmie się widoczne są po około kilku tygodniach. Czas potrzebujemy to słowo i adres strony.
Optymalizacja - kolejnych wyników w Google uznał, że pojawienie się strony w Google - pozycje 1-10
W pierwszeMiejsce.pl oferujemy pełny konsulting i doradztwo
| Człowiek rozumny | |
| Homo sapiens[1] | |
| Linnaeus, 1758 | |
 Ilustracja mężczyzny oraz kobiety Homo sapiens sapiens z zasobów misji Pioneer 11 |
|
| Systematyka | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | zwierzęta |
| Typ | strunowce |
| Podtyp | kręgowce |
| Nadgromada | czworonogi |
| Gromada | ssaki |
| Podgromada | ssaki żyworodne |
| Infragromada | łożyskowce |
| Nadrząd | Euarchontoglires |
| Rząd | naczelne |
| Podrząd | Haplorrhini |
| Infrarząd | antropoidy |
| (bez rangi) | małpy wąskonose |
| Nadrodzina | małpy człekokształtne |
| Rodzina | człowiekowate |
| Podrodzina | Homininae |
| Plemię | Hominini |
| Podplemię | Hominina |
| Rodzaj | Homo |
| Gatunek | człowiek rozumny |
| Podgatunki | |
|
|
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2] | |
 |
|
| Zasięg występowania | |
 Gęstość populacji (osób/km²): <2 2-10 11-40 41-100 101-500 >500 |
|
 Systematyka w Wikispecies |
|
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
Człowiek rozumny (Homo sapiens) – wyłączny występujący współcześnie gatunek z rodzaju człowiek (Homo). Jest na wszystkich kontynentach.
Spis treści |
Aktualnie nie istnieje teoria w pełni opisująca ewolucję człowieka. Pokrewieństwo oraz ewolucja ludzi badana jest m.in. za pomocą antycznego DNA, wyekstrahowanego z kości wczesnych hominidów[3].
Małżeństwo paleontologów, Louis Leakey oraz Mary Leakey, w latach 60. XX w. postawiło hipotezę, że przed ok. 1,9 miliona lat temu Homo habilis (człowiek zręczny) dał początek gatunkowi Homo erectus (człowiek wyprostowany), z którego mniej więcej 190 tys. lat temu wyewoluowali obecni ludzie. Korzystali oni z odkryć dokonanych w wykopaliskach prowadzonych przez ich synów, Jonathana oraz Richarda Leakeyów w Wąwozie Olduvai w Tanzanii. Aktualnie przeważajaca ilość naukowców zgadza się, że Homo habilis jest przodkiem wszystkich późniejszych gatunków z rodzaju Homo, w tym także – choć nie bezpośrednio – człowieka rozumnego[4][5].
W 2007 roku z Ileret w Kenii opisano niekompletną kość szczękową (KNM-ER 42703) H. habilis liczącą około 1,44 mln lat, a więc pochodzącą z okresu, w którym żył już H. erectus, co najprawdopodobniej oznacza, że H. erectus nie wyewoluował z H. habilis na drodze anagenezy. W tamtym obszarze odnaleziono także drugą czaszkę (KNM-ER 42700), którą Spoor oraz inni naukowcy przypisali do H. erectus[6]. Z uwagi na z tym postawiono tezę, że dymorfizm płciowy jest słabszy u współczesnych ludzi, niż był u H. erectus, co wskazuje, że nie przypominał on H. sapiens w tak dużym stopniu, jak wcześniej sądzono[7]. Przynależność tej skamieniałości do H. erectus była jednak zakwestionowana przez Karen Baab, która uznała ją za należącą do nieokreślonego gatunku z rodzaju Homo[8]. Ponadto szczątki H. erectus z Dmanisi wykazują te same plezjomorfie co skamieniałości H. habilis, co wspiera hipotezę, że pochodzi on od H. habilis[9][4]. H. erectus jest z kolei przez przeważajaca ilość naukowców uznawany za przodka H. sapiens[10][4] – prawdopodobnie początek linii ewolucyjnej obejmującej neandertalczyka oraz człowieka współczesnego dała jedna z populacji H. erectus (sensu lato, przez cząstka naukowców zaliczana do odrębnego gatunku Homo ergaster) żyjących w Afryce. Afrykański H. erectus (czyli H. ergaster) mógł być także przodkiem albo taksonem siostrzanym dla azjatyckich H. erectus[4].
Wedle teorii R. Leakeya z lat 60. H. erectus tworzył społeczność podobną do tej, jaką składają się na ludzie obecnie. Miała się ona charakteryzować monogamicznymi związkami oraz zbieracko-łowieckim trybem życia. Jedyne, co miało różnić gatunek Homo erectus od Homo sapiens wedle paleontologa, to mniejszy mózg. Zapostulowany w 2007 r. przez Koobi Fora Research Project silniejszy niż do tamtej pory sądzono dymorfizm płciowy u H. erectus oznacza, że samce tego gatunku, analogicznie jak gatunku H. habilis, posiadały harem mniejszych od siebie samic, tak jak ma to miejsce u goryli[11]. Przynależność czaszki KNM-ER 42700 do H. erectus – mniejszej od czaszek innych przedstawicieli tego gatunku – jest jednak kwestionowane[8], a potwierdzenie występowania u niego wyraźnego dymorfizmu płciowego wymaga odnalezienia większej liczby skamieniałości z wielorakich stanowisk o podobnym wieku geologicznym[4].
Istnieją też teorie poligeniczne, wedle których niezależne było powstanie Homo sapiens w wielorakich miejscach, także w Azji oraz Europie[12] Mniej więcej 100 tysięcy lat temu dotarł na Bliski Wschód, ok. 60 tys. lat temu do Australii, a prawie 40 tys. lat temu do Europy (był to tzw. kromaniończyk, czyli człowiek z Cro Magnon – od nazwy stanowiska archeologicznego we Francji).
Do tego gatunku czasami zalicza się następujące podgatunki:
Trwają także spory, czy człowiek neandertalski, który zamieszkiwał Europę podczas ostatniego zlodowacenia, jest podgatunkiem człowieka rozumnego (i trzeba go nazywać Homo sapiens neanderthalensis), czy osobnym gatunkiem (Homo neanderthalensis). Wstępnie zsekwencjonowany genom neandertalczyka jest bardziej podobny do genomu ludzi żyjących aktualnie na terenach Eurazji niż żyjących w Afryce subsaharyjskiej, co sugeruje, że przepływ genów od neandertalczyków do przodka nie-Afrykańczyków nastąpił jeszcze przed zróżnicowaniem się poszczególnych grup Eurazjatów[13].
Wedle badań z 1928 przeprowadzonych przez Martina dorosły zdrowy człowiek osiąga wzrost w przedziale 1,21-2,00 m, mężczyzna osiąga przeciętnie 1,65 m, kobieta zaś 1,54 m (93% wzrostu mężczyzny), zaznacza się więc dymorfizm płciowy. Maksymalny średni wzrost badacz ten zaobserwował u Szkotów (1,746 m). Spotyka się jednakże osobniki nie mieszczące się w tych granicach, określane mianem karłów bądź olbrzymów. Przypadki takie bywają powodowane zmianami w kościach, chrząstkach albo zaburzeniami hormonalnymi np. nadczynnością przedniego płata przysadki (tzw. gigantyzm przysadkowy). Wzrost olbrzymi zdarza się częściej niż karłowaty. Najwyższy odnotowany wzrost człowieka wynosił 2,55 m, najniższy zaś 0,67 m[14].
Biorąc pod uwagę ludzką sylwetkę, wyróżnia się parę typów konstytucjonalnych budowy ciała:
Prócz tego potrafią występować też typy patologiczne zwane dysplastycznymi[14].
Budowa ciała ludzkiego jest podobne tę spotykaną u innych ssaków, szczególnie zaś u naczelnych, choć są pewne odrębności nie spotykane u innych gatunków. Zwłaszcza w obrębie szkieletu, ale też np. unerwienia zaznaczają się jeszcze ślady pierwotnej metamerii, zwłaszcza w przypadku zarodka[14].
Za specyficzną cechę ludzką uchodzi postawa spionizowana. Łączy się z nią budowa stopy, a także kończyn górnych, które dzięki zmianie pozycji nabyły zwiększonych możliwości manipulacyjnych. Dzięki temu rozwinęły się chwytne ręce oraz stopy przystosowane do chodu. Kończyny ludzkie cechują się charakterystyczną proporcją długości, odbiegającą od spotykanej u innych naczelnych. Wskaźnik długości kończyn górnych w odsetkach dolnych wynosi u człowieka zaledwie 78 (u szympansa 106, goryla 117). Sam kręgosłup cechują specyficzne dla człowieka krzywizny (kifozy oraz lordozy). Ich zadanie stanowi zwiększenie sprężystości, a więc amortyzacja oraz ochrona mózgowia przed wstrząsami[15]. Liczba kręgów ludzkich nie jest stała, wynosi zwykle 33 albo 34. Składają się na nią:
Pierwsze 3 grupy zaliczane są do kręgów przedkrzyżowych, czyli prawdziwych, dwie ostatnie zaś do rzekomych. U człowieka kręgi guziczne są silnie uwstecznione[16]. Pionizacja przyniosła też ze sobą zmiany w budowie klatki piersiowej, spotykane też u małp człekokształtnych. Przeistoczenie położenia środka ciężkości, który pierwotnie (u zwierząt czworonożnych) leżał pod kręgosłupem, a u człowieka istnieje przed nim, wymusiła skrócenie wymiaru strzałkowego klatki piersiowej, zwiększenie jej wymiaru poprzecznego oraz wciągnięcie kręgosłupa do przodu, by zbliżyć go do środka ciężkości. W okresie życia płodowego zmiany te nie zachodzą w zauważalnym stopniu, zmiany proporcji wymiarów klatki dokonują się po urodzeniu[17].
Czaszka ludzka inaczej niż małpia łączy się z kręgosłupem. U innych naczelnych spotyka się podtrzymujące ją silnie rozwinięte mięśnie barkowe, u człowieka ich niedobór oraz bardziej swobodne ułożenie czaszki na kręgosłupie daje jej szersze możliwości wzrostu[15]. Twarzoczaszka w stosunku do mózgoczaszki uległa skróceniu, a nawet wsunięciu pod większą od niej mózgoczaszkę[15].
Człowiek rozumny ma bardzo szeroki zasięg występowania, nie dorównuje mu w tym względzie żaden odmienny ssak. Zamieszkuje on wszystkie kontynenty, choć na Antarktydzie nie osiedlił się na stałe. Dodatkowo nieliczne osobniki wystrzelono w kosmos[2].
H. sapiens zasiedla różnorodne środowiska. Posiada zdolność przekształcenia siedlisk na bardziej odpowiadające swym potrzebom dzięki użyciu technologii. Tworzy miasta, w których od 2008 roku żyje przeszło połowa osobników[2].
Genom jądrowy człowieka rozumnego liczy sobie około 3*109 par zasad, jego masę cząsteczkową szacuje się na 3*1012 D. Jego długość wynosi około 1 m. Geny zajmują w nim około 5%, 3% całości koduje białka. Pozostałe 2% pełni funkcje regulatorowe. Telomerom przypada w udziale 10%[18].
Są 22 pary autosomów oraz jedna heterosomów, oznaczanych symbolami X oraz Y. Chromosomy człowieka podzielono na grupy w zależności od ich wielkości, położenia centromeru oraz rozmieszczenia prążków[19].
| Grupa | Chromosomy | Opis |
|---|---|---|
| A | 1-3 | duże; 1,3 – metacentryczne; 2 – submetacentryczne |
| B | 4-5 | duże, submetacentryczne |
| C | 6-12, X | średnie, submetacentryczne |
| D | 13-15 | duże, akrocentryczne, z satelitami |
| E | 16-18 | 16 – małe, prawie metacentryczne; 17-18 – małe metacentryczne |
| F | 19-20 | najmniejsze, metacentryczne |
| G | 21-22, Y | 21-22 – małe, akrocentryczne, z satelitami |
Występuje 10 organizatorów jąderek[19].
Jego strukturę rozpracował w 1952 James D. Watson. Cały czas trwają prace nad jego poznaniem, w których przodujący wydaje się Projekt Poznania Ludzkiego Genomu (HGP, Human Genome Project), zrzeszający naukowców z 18 państw[18].
Prócz genomu jądrowego ma on także mitochondrialny DNA. Dziedziczy się inaczej niż jądrowy: prawie w całości po matce (udział genów ojca szacuje się 0,1%). W komórce somatycznej człowieka istnieje przeciętnie około tysiąca mitochondriów. DNA mitochondrialny to cząsteczka naga oraz kolista, składająca się u człowieka z 16569 par zasad, w związku z czym nie stanowi nawet 1% całkowitego DNA komórki. Znajdują się tu nieliczne geny:
W przeciwieństwie do DNA jądrowego nie są tu introny. W regionie intercistronowym leży nie więcej niż 87 par zasad, od których rozpoczyna się replikacja. Zdarza się też zjawisko nadpisania. Genom ten, wystawiony nas działanie tlenu oraz wolnych rodników tlenowych, a dysponujący niewielkimi możliwościami naprawy po uszkodzeniach, ulega mutacji dziesięciokrotnie częściej od DNA jądrowego. Zmiany te bywają przyczyną wielu chorób (encefalomiopatie)[18].
Całkowitą liczebność tego gatunku oceniano na 6,7 miliarda w połowie 2009. Stale się ona zwiększa. Od 2001 urosła o pół miliarda osobników[2].
Gatunek zawiera w sobie załącznik II CITES[2].
