Czad, Republika Czadu (fr. Tchad, République du Tchad, arab. جمهوريّة تشاد Jumhuriyat Tashad) – państwo śródlądowe w środkowej Afryce. Graniczy od północy z Libią, od wschodu z Sudanem, od południa z Republiką Środkowoafrykańską, od południowego zachodu z Kamerunem oraz Nigerią, a od zachodu z Nigrem.
Na terytorium Czadu wyróżnić da się trzy główne regiony geograficzne: na północy rozciąga się obszar pustynny, przechodzący w środkowej części kraju w suchą strefę Sahelu, południe kraju zajmuje natomiast żyzny obszar sawannowy. Jezioro Czad, od którego państwo wzięło swą nazwę, jest największym zbiornikiem wodnym w kraju oraz drugim pod względem wielkości w Afryce. Najwyższym punktem jest szczyt Emi Kussi w paśmie gór Tibesti, a Ndżamena (dawniej Fort-Lamy) jest stolicą oraz największym ośrodkiem miejskim kraju. W Czadzie mieszka ponad 200 rozmaitych wspólnot etnicznych oraz językowych. Oficjalnymi językami urzędowymi jest język arabski oraz język francuski. Przeważajaca ilość mieszkańców wyznaje islam oraz chrześcijaństwo, na południu praktykowane są także religie animistyczne.
Do 1960 r. Czad pozostawał w zależności politycznej od Francji. Niepodległość uzyskał w tzw. roku Afryki. Głową państwa był wówczas François Tombalbaye, prezydent w latach 1962-1973. Nietolerancyjna oraz krótkowzroczna polityka Tombalbayego względem zamieszkujących północną cząstka kraju muzułmanów doprowadziła w 1965 r. do wybuchu długotrwałej wojny domowej. W 1979 r. rebelianci zdobyli stolicę kładąc kres hegemonii południa w życiu politycznym kraju. Rozpoczęły się jednak walki pomiędzy dowódcami zwycięskich ugrupowań rebelianckich, które doprowadziły w końcu do zwycięstwa Hissène Habré. Rządził on do 1990 r. kiedy stał się obalony w wyniku zamachu stanu przez Idrissa Déby'ego. Déby pozostaje u władzy nieprzerwanie od początku lat 90. stając się jednym z najdłużej rządzących przywódców politycznych w Afryce oraz na świecie.
W kraju działa wiele partii politycznych, aczkolwiek władza spoczywa w rękach prezydenta Idrissa Déby'ego oraz jego partii politycznej, Patriotycznego Ruchu Ocalenia. Sytuacja polityczna pozostaje niestabilna, kraj jest nieustannie areną zamieszek oraz powtarzających się prób zamachu stanu (zob. Bitwa pod Ndżameną (2006), Bitwa pod Ndżameną (2008)). Dodatkowym czynnikiem destabilizującym jest konflikt w Darfurze, który rozprzestrzenił się także na wschodnie obszary Czadu, wprowadzając chaos na tych terenach oraz doprowadzając do osiedlenia się tysięcy uchodźców w obozach wzdłuż granicy czadyjsko-sudańskiej.
Czad jest jednym z najbiedniejszych oraz najbardziej skorumpowanych państw na świecie. Przeważajaca ilość Czadyjczyków żyje w ubóstwie utrzymując się z pasterstwa oraz rolnictwa. Od 2003 r. podstawowym źródłem dochodów do budżetu państwa stał się eksport ropy naftowej, zaś dotychczas dominujący przemysł bawełniany spadł pod tym względem na drugie miejsce.
Geografia
-
Osobny artykuł: Geografia Czadu.
Czad położony jest w centralnej części kontynentu afrykańskiego. Zajmuje powierzchnię 1284 tys. km², a zamieszkuje go ponad 9 mln mieszkańców.
Większą cząstka kraju zajmują nizinne tereny Kotliny Czadu, z najniżej położonym obniżeniem Bodele (160 m n.p.m.). Kotlinę otaczają od wschodu płaskowyż Ennedi oraz góry Wadaj oraz wulkaniczny masyw Tibesti z najwyższym szczytem kraju Emi Kussi (3415 m n.p.m.).
Podstawowym zbiornikiem wodnym jest jezioro Czad, leżące na granicy z Nigrem, Nigerią oraz Kamerunem. Zasilane jest przez dwie duże rzeki Szari oraz Logon. Jego powierzchnia jednak nieustannie się zmniejsza na skutek ekspansji pustyni. Sahara zajmuje większą cząstka północy kraju. Na południu są nieco większe opady, zasilające w porze deszczowej sawannę.
Duża rozciągłość południkowa sprawia, że w Czadzie są dwa typy klimatów. Na północy kraju jest panuje klimat zwrotnikowy kontynentalny wybitnie suchy. Deszcze posiadają charakter epizodyczny, średnia wysokość opadów wynosi to 50 mm. W okresie zimowym średnie temperatury wynoszą około 20 °C, latem przekraczają 34 °C. Masyw Tibesti (północno-zachodnia cząstka kraju) ma klimat górski z większymi opadami oraz niższą średnią temperaturą. W pozostałej części kraju jest klimat równikowy o cechach monsunowych. Mniej więcej na szerokości stolicy kraju 13°N ukazuje się wyraźna pora deszczowa, która wydłuża się w kierunku południowym. Na południu kraju, gdzie panuje klimat równikowy, opady rocznie przekraczają 1000 mm, a temperatury nie posiadają dużych amplitud. Temperatura powietrza wynosi od 25 °C zimą do 30-32 °C w najgorętszych miesiącach (marzec-kwiecień).
Historia
Brytyjski rysunek, przedstawiający wojowników z królestwa Kanem-Bornu
Obszar dzisiejszego państwa Czad jest terenem, gdzie już w odległej przeszłości żyli przodkowie człowieka oraz małp człekokształtnych. Znalezione nad jeziorem Czad w 2001 roku szczątki sahelantropa ("hominida z Sahelu") sprzed 7 milionów lat mogły należeć do przodka dzisiejszych ludzi albo szympansów. Kilka lat przed znaleziskiem znad jeziora Czad odkryto w tym kraju (w korycie rzeki Bahr el Ghazal) skamieniałości (sprzed ok. 3,6 milionów lat) osobnika, którego sklasyfikowano jako Australopithecus bahrelghazali.
W przeszłości zamieszkiwane było przez rozliczne plemiona, które później tworzyły niewielkie lokalne królestwa (m.in. lud Sao, funkcjonujący od V do XV wieku, na południe od jeziora Czad). Dopiero w średniowieczu powstało tu silne, zislamizowane afrykańskie królestwo Kanem-Bornu (wcześniej dwa oddzielne królestwa Kanem oraz Bornu). Czasy jego świetności przypadały na XVI wiek.
Późniejszy okres charakteryzuje się coraz większymi wpływami zewnętrznymi: początkowo arabskich handlarzy, a później Europejczyków. W XIX wieku tereny te zostały podbite przez wojowników sudańskich, a następnie podporządkowane przez Francuzów. Francuska ekspansja polityczna oraz gospodarcza na terenie obecnego Czadu doprowadziła do utworzenia w 1900 r. protektoratu ((fr.) Territoire Militaire des Pays et Protectorats du Tchad). Zapewniwszy sobie całkowitą kontrolę nad kolonię, władze francuskie włączyły w 1920 r. Czad do Francuskiej Afryki Równikowej jako jedną z prowincji. Kraj był traktowany jako źródło surowców oraz niewykwalifikowanej kadry robotniczej, którą wykorzystywano do uprawy bawełny. Niewiele uwagi poświęcano poprawieniu infrastruktury czy trosce o mieszkańców, na czym cierpiały m.in. lokalna służba zdrowia oraz szkolnictwo. Nie prowadzono także konsekwentnej polityki unifikacyjnej, która doprowadziłaby do zjednoczenia ogromnych obszarów kraju w jeden, sprawnie zarządzany organizm państwowy. Faktyczna władza rządu kolonialnego rozciągała się w związku z tym właściwie tylko na południowych, żyznych oraz z punktu widzenia metropolii najważniejszych gospodarczo terenach Czadu, natomiast zwierzchnictwo francuskie nad północą oraz wschodem kraju było zaledwie nominalne.
Po drugiej wojnie światowej Francja nadała mu status terytorium zamorskiego oraz prawo do wyboru reprezentantów do Zgromadzenia Narodowego metropolii kolonialnej, jak także lokalnego parlamentu. Największą podówczas partią polityczną kraju była Czadyjska Partia Postępu (fr. Parti Progressiste Tchadien). 11 sierpnia 1960 kolonia uzyskała niepodległość, zaś dotychczasowy premier, François Tombalbaye, reprezentujący Czadyjską Partię Postępu, stał się pierwszym prezydentem niezawisłego państwa.
Po dwóch latach rządów Tombalbaye doprowadził do zakazania działalności opozycyjnej w kraju oraz wprowadził system jednopartyjny. Jego autokratyczne rządy doprowadziły do wzrostu napięcia pomiędzy zamieszkującymi kraj grupami etnicznymi. Szczególnie wyraźne animozje wystąpiły pomiędzy zamieszkującą południe kraju czarnoskórą ludnością, wyznającą chrześcijaństwo albo tradycyjne religie animistyczne a zislamizowaną ludnością pochodzenia arabskiego albo berberskiego mieszkającą na północy Czadu. W 1965 wybuchła wojna domowa, której początek dało powstanie muzułmanów w północnych rejonach państwa.
W 1975 podczas przewrotu wojskowego Tombalbaye stał się obalony oraz zamordowany. W 1979 r. ugrupowania powstańcze zajęły Ndżamenę doprowadzając dotychczasowe władze do upadku. Powstańców wspierała Libia, która zajęła cząstka Czadu, tzw. strefę Aozou. Sytuację w swojej byłej kolonii śledziła z uwagą Francja, która uczestniczyła w procesie pokojowym. W 1989 podpisano porozumienie z Libią, a rok później władzę w kraju przejął Patriotyczny Ruch Ocalenia z prezydentem Idrissem Déby na czele. W 1996 wojna domowa była ostatecznie zakończona, przyjęto nową konstytucję, gwarantującą ograniczenie liczby kadencji prezydenckich do dwóch oraz wprowadzającą (przynajmniej oficjalnie) ustrój wielopartyjny.
-
23 grudnia 2005 roku Czad ogłosił, że jest w stanie wojny z Sudanem. Przyczyną wybuchu wojny, wedle rządu w Ndżamenie, było wspieranie przez rząd w Sudanie czadyjskich rebeliantów, którzy napadali na przygraniczne, czadyjskie miasto Adre, zabijając 100 osób. Ponadto Czad oskarża sudańską milicję o napadnie na terytorium Czadu, rabowanie oraz palenie wsi. Rząd w Ndżamenie wezwał obywateli do przygotowań na wypadek sudańskiej agresji.
13 marca 2008 stał się podpisany po kilkumiesięcznych rozmowach pokój w Dakarze.
Ustrój polityczny
-
Zgodnie z artykułem 4 przyjętej w marcu 1996 r. konstytucji Czad jest republiką wielopartyjną, w której wszystkie istniejące partie polityczne potrafią ubiegać się o głosy wyborców[2]. Główną rolę w kraju odgrywa jednak Patriotyczny Ruch Ocalenia, partia z której wywodzi się obecny prezydent kraju Idriss Déby, pozostający przy władzy nieprzerwanie od 1990 r. Po przyjęciu w marcu 1996 r. nowej konstytucji Déby stał się dwukrotnie wybrany w powszechnych wyborach w 1996 oraz 2001, aczkolwiek obserwatorzy międzynarodowi zwracali uwagi na nieregularności procesu wyborczego. Konstytucja z 1996 r. zawierała zapis, mówiący o tym, iż prezydent Czadu może sprawować tylko dwie pięcioletnie kadencje (nie licząc okresu sprzed przyjęcia konstytucji), jednak w czerwcu 2005 r. przeprowadzone było referendum, w którym zapis ten stał się odrzucony. Pozwoliło to Déby'emu wziąć udział w kolejnych wyborach prezydenckich (w 2006 r. oraz w 2011 r.) oraz wygrać je.
Prezydent Czadu wyznacza premiera oraz radę stanu. Ma też duży wpływ na obsadzenie urzędów sędziowskich, generałów, szefów prowincji oraz państwowych przedsiębiorstw.
Władza ustawodawcza trzeba do jednoizbowego Zgromadzenia Narodowego, liczącego 155 członków. Władza sądownicza zawiera w sobie Sąd Najwyższy, Sąd Apelacyjny, sądy karne oraz cywilne.
Polityka wewnętrzna
Sytuację polityczną Czadu charakteryzuje duża niestabilność. Instytucje państwowe, takie jak administracja, edukacja oraz służba zdrowia są bardzo słabo rozwinięte. Problemem znacznym oraz praktycznie nierozwiązywalnym bez pomocy zagranicznej są obozy dla uchodźców, organizowane od 2003 r. we wschodniej części kraju, wzdłuż granicy czadyjsko-sudańskiej. Istotną przeszkodą w rozwoju państwa oraz jego instytucji jest ogromna korupcja: wedle raportu przygotowanego przez Transparency International w 2009 r. Czad zajmował 7 miejsce (na 158 uwzględnionych w badaniu) wśród najbardziej skorumpowanych krajów świata[3], obok Haiti, Birmy, Iraku, Gwinei, Sudanu, Demokratycznej republiki Konga, Bangladeszu, Uzbekistanu, oraz Gwinei Równikowej. Wskaźnik demokracji od wielu lat charakteryzuje Czad jako drugie najbardziej niedemokratyczne państwo świata, po Korei Północnej.
Charakterystyczną cechą sytuacji wewnętrznej kraju są także silne animozje pomiędzy północą kraju, która zamieszkiwana jest przez wyznające islam ludy arabsko-berberyjskie a południem, gdzie dominuje czarnoskóra ludność, wyznająca chrześcijaństwo oraz religie animistyczne.
Polityka zagraniczna
Czad ma placówki dyplomatyczne zaledwie w kilkunastu krajach na świecie. Są to przede wszystkim kraje afrykańskie oraz USA, Rosja, Niemcy, Belgia, Hiszpania, Francja, Chiny, Irak, Arabia Saudyjska oraz parę innych[4]. W Ndżamenie swe misje dyplomatyczne ma także tylko parę krajów, z reguły sąsiednich: Kamerun, Republika Środkowoafrykańska, Demokratyczna Republika Konga, Libia, Nigeria, Sudan oraz - spośród pozostałych państw afrykańskich - Algieria oraz Egipt. nieoczekiwanie nich działają tu ambasady Francji, USA, Niemiec, Rosji, Chin, Arabii Saudyjskiej, swą siedzibę ma także nuncjusz apostolski[5]. Czad jest członkiem ONZ, Unii Afrykańskiej, Organizacji Współpracy Islamskiej. Władze utrzymują tradycyjnie dobre stosunki z Francją, która wielokrotnie służy wsparciem oraz pomocą wojskową podczas zamieszek oraz niepokojów wewnętrznych.
Stosunki z państwami sąsiednimi nie należą do łatwych, z wielorakich przyczyn. Na kontakty z Libią cieniem rzuca się wieloletni konflikt o strefę Aouzou. Podczas zamieszek oraz walk wewnętrznych ze stołecznej Ndżameny do Kamerunu ucieka wielu Czadyjczyków, komplikując sytuację narodowościową w przygranicznych regionach tego kraju. Niełatwe są także stosunki czadyjsko-sudańskie, a to ze względu na sytuację w Darfurze oraz dużą liczbę uchodźców, znajdujących się w obozach na terytorium Czadu.
Czad utrzymuje ożywione stosunki dyplomatyczne oraz gospodarcze ze Stanami Zjednoczonymi. W październiku 2003 za sprawą koncernu ExxonMobil oraz przy wsparciu Banku Światowego ruszyło wydobycie ropy naftowej w okolicy miasta Doba na południu Czadu. Wybudowany stał się wówczas liczący ponad 1050 km długości rurociąg, służący do transportu ropy z miejsc wydobycia na atlantyckie wybrzeże Kamerunu. Inwestycja ta jest postrzegana jako ważny z geopolitycznego punktu widzenia krok USA, wielokrotnie jednak krytykowany ze względu na kwestie praw człowieka (pieniądze z wydobycia nie służą poprawienia sytuacji ludności Czadu, lecz utrzymaniu rządzącej elity u władzy) oraz ekologię. Ponadto od 2006 r. intensywnie rozwijają się kontakty czadyjsko-chińskie, przede wszystkim ze względu na zainteresowanie Chin wydobyciem czadyjskiej ropy[6].
Podział administracyjny
-
Obecny podział administracyjny Czadu obowiązuje od 19 lutego 2008 r. Kraj dzieli się na 22 regionów, w tym region stołeczny Ndżamena posiadający specjalny status administracyjny.
Wcześniej kraj przechodził parę reform podziału administracyjnego. Od uzyskania niepodległości w 1960 r. aż do 1999 r. Czad podzielony był na 14 prefektur. Zostały one zastąpione w 1999 r. przez 28 departamentów, które zreorganizowano w 2002 r. tworząc 18 regionów. Ostatnia reforma podziału administracyjnego, przeprowadzona w 2008 r. zwiększyła ilość regionów do 22.
Społeczeństwo
Grupy etniczne
Społeczeństwo Czadu jest silnie zróżnicowane pod względem etnicznym oraz kulturowym. Zamieszkuje go ponad 200 grup etnicznych, z których najważniejsze to Sara, Begirmi, Kreisz, Teda, Mbum, Masalit, Maba, Mimi, Tama, Mubi, Kanuri, Hausa, Masa oraz Koroko. Blisko 1/4 ludności stanowią Arabowie sudańscy zamieszkujący z reguły wschodnią oraz środkową cząstka kraju. Mieszkańcy Czadu posługują się blisko 100 różnymi językami.
Religia
-
Osobny artykuł: Religia w Czadzie.
-
-
Czadyjczycy są społeczeństwem zróżnicowanym religijnie. Wedle przeprowadzonego w 1993 r. spisu powszechnego 54% mieszkańców kraju wyznawało islam, 34% chrześcijaństwo (20% katolicyzm, 14% protestantyzm), 10% było wyznawcami tradycyjnych religii animistycznych oraz 3% określało się jako ateiści[7]. Najogólniej rzecz biorąc, w północnej części kraju dominuje islam, natomiast w południowej - chrześcijaństwo oraz animizm.
Żadna z głównych tradycji religijnych Czadu nie jest jednolita. Bardzo zróżnicowane są tradycyjne religie animistyczne, w których główną rolę odgrywa kult przodków. Przeważajaca ilość wyznawców islamu trzeba do umiarkowanych, mistycznych odłamów tej religii (określanych mianem tidżanijja), zawierających wiele lokalnych, afrykańskich elementów. Niewielka cząstka muzułmanów popiera bardziej radykalne kierunki, takie jak salafizm czy kojarzony z saudyjskimi wpływami wahhabizm. Największą grupę chrześcijan czadyjskich składają się na katolicy. Protestanci natomiast reprezentują zróżnicowane grupy ewangelikalne. W Czadzie działają także wyznawcy bahaizmu oraz Świadkowie Jehowy.
Czad jest miejscem działalności misjonarskiej wielu ugrupowań religijnych, tak chrześcijańskich, jak muzułmańskich. Saudyjczycy finansują dla przykładu rozmaite projekty edukacyjne (takie jak np. Uniwersytet Króla Fajsala) oraz społeczne, wspierają także budowę meczetów[8].
Konstytucja kraju definiuje Czad jako państwo świeckie, w którym gwarantowana jest wolność wyznania. Żadna ze wspólnot wyznaniowych nie ma gwarantowanych prawem specjalnych przywilejów. Współistnienie w kraju różnorakich wspólnot religijnych przebiega na ogół bez większych problemów[9].
Religie (2000):[10]
Gospodarka
-
Osobny artykuł: Gospodarka Czadu.
Czadyjska porodówka. Choć stan infrastruktury w kraju w ostatnich latach nieco się polepszył, wciąż pozostawia wiele do życzenia
Wedle opracowywanego przez ONZ wskaźnika rozwoju społecznego, Czad trzeba do najuboższych państw świata. Trudności gospodarcze są spotęgowane położeniem kraju w głębi kontynentu afrykańskiego, w oddaleniu od głównych linii komunikacyjnych, wysoką korupcją oraz powtarzającymi się suszami. Sporym utrudnieniem w rozwoju gospodarczym Czadu jest niedobór dostępu do morza, co - wobec braku linii kolejowych oraz bardzo wątłej sieci dróg utwardzonych - utrudnia eksport oraz import produktów.
Dzięki względnemu ustabilizowaniu w ostatnich latach sytuacji wewnętrznej oraz odkryciu bogatych złóż ropy naftowej na południu kraju, łatwiejsze stało się zaangażowanie obcego kapitału w inwestycje infrastrukturalne. W eksploatację usytuowanych w okolicach miasta Doba złóż ropy zaangażowały się kompanie ExxonMobil, ChevronTexaco oraz Petronas. W 2005 r. ukończony stał się rurociąg transportujący ropę od miasta Doba do portu Kribi w Kamerunie. Wedle podpisanego z Bankiem Światowym memorandum, 70% dochodów ze sprzedaży ropy ma być przeznaczone na projekty infrastrukturalne oraz fundusz stabilizacyjny[11], jednak przeważajaca ilość pieniędzy przeznaczona była przez władze czadyjskie na inne cele, z reguły militarne[12].
Nominalny produkt krajowy brutto Czadu za rok 2008 wyniósł wedle wyliczeń Międzynarodowego Funduszu Walutowego 8,4 mld dolarów, natomiast roczny wzrost PKB wyniósł 1,7%.
Rolnictwo
Gospodarka Czadu ma za podstawę w znacznej mierze na rolnictwie, w którym pracuje około 3/4 ludności czynnej zawodowo. Produkcja rolnicza zawiera w sobie bawełnę, sorgo, proso, orzeszki ziemne, tytoń, ryż, maniok, gumę arabską. Istotną rolę w gospodarce odgrywa także hodowla bydła, owiec, kóz oraz wielbłądów. Rolnictwo przynosi jednak tylko ok. 57% dochodu państwa, pozostałą cząstka zapewniają usługi (35,5%) oraz przemysł (7,5%)[13].
Przemysł oraz górnictwo
Przemysł Czadu jest słabo rozwinięty. Produkcja przemysłowa zawiera w sobie ropę naftową, wyroby bawełniane, piwo, mydło, papierosy, materiały budowlane, natron oraz mięso.
Nieeksploatowane są występujące tu złoża rud wolframu, cynku oraz ołowiu, analogicznie jak rudy uranu w spornej strefie Aozou.
Handel
Głównymi partnerami handlowymi Czadu są Stany Zjednoczone, Chiny, Francja, Niemcy oraz Kamerun. Eksport zawiera w sobie przede wszystkim ropę naftową, bawełnę, bydło, skóry, gumę arabską. Importuje się z reguły maszyny oraz urządzenia, samochody, żywność, tekstylia, leki.
Rezerwy walutowe kraju pod koniec 2009 r. szacowane były na 820 mln dolarów (dla porównania: polskie rezerwy szacowane są na 67,3 mld dolarów)[14]. Dług zewnętrzny w porównaniu z produktem krajowym brutto jest względnie niewielki, w 2005 r. wynosił 1,6 mld dolarów (polski dług wynosił pod koniec 2009 r. 201 mld dolarów)[15].
Transport
-
Osobny artykuł: Gospodarka Czadu.
Czad ma bardzo słabo rozwiniętą, nawet na warunki afrykańskie, infrastrukturę komunikacyjną. Z uwagi na ciągłe niepokoje wewnętrzne oraz niedobór zasobów finansowych rozwój sieci komunikacyjnej następował w przeszłości bardzo wolno. W 1987 r. istniało tu tylko 30 km utwardzonych dróg. Dzięki projektom realizowanym m.in. przy wsparciu Unii Europejskiej stan dróg stopniowo się poprawia. Dla przykładu w 2000 r. długość utwardzonych dróg wynosiła 352 km, lecz w 2009 r. wzrosła już 1310 km, a planuje się, iż do końca 2010 r. do użytku zostanie oddane kolejne 250 km.[16] Ze względu jednak na rozległość kraju oraz jego usytuowanie w głębi kontynentu stan ten trudno uznać za zadowalający, tym bardziej, że wiele dróg nieutwardzonych dostępne jest do użytku tylko przez parę miesięcy w roku. W południowej części kraju cząstka nieutwardzonych dróg, ze względu na opady, niedostępna jest podczas wilgotnej pory roku, natomiast na północy drogami są trakty wiodące przez pustynie oraz tereny półpustynne oraz ze względu na okresowe burze piaskowe bywają one czasowo nieprzejezdne. Do dzisiaj znaczną rolę odgrywają w transporcie zwierzęta juczne: konie, osły oraz wielbłądy.
Do najważniejszych inwestycji, których celem jest poprawienie sieci komunikacyjnej w Afryce, trzeba stopniowo realizowana we współpracy międzynarodowej sieć autostrad, której celem jest stworzenie drogowych szlaków komunikacyjnych, łączących krańce kontynentu afrykańskiego. Ważne miejsce w tych planach zajmuje stolica Czadu, Ndżamena, jako miejsce przecięcia się najważniejszych szlaków na trasach północ-południe (tzw. transafrykańska autostrada nr 3, wiodąca z libijskiego Trypolisu do Kapsztadu w RPA) oraz wschód-zachód (transafrykańska autostrada nr 5: Dakar-Ndżamena, oraz transafrykańska autostrada nr 6: Ndżamena-Dżibuti). Trasy te są w różnym stadium zaawansowania. Niestety odcinki wiodące przez terytorium Czadu (dotyczy to z reguły autostrad nr 3 oraz 6) wciąż pozostają w sferze planów, co utrudnia poruszanie się po tym kraju, jak także przejazd tranzytem przez Czad.
Czad nie ma własnych kolei, dlatego też jest uzależniony od sieci kolejowej sąsiedniego Kamerunu, albowiem znaczna cząstka czadyjskiego eksportu przechodzi przez kameruński port morski w Duali, gdzie towary dostarczane są z Czadu kameruńskimi pociągami.
Wobec słabo rozwiniętej sieci drogowej, w Czadzie większe znaczenie ma komunikacja lotnicza. Niemal każde większe miasto ma własne lotnisko, w którego utrzymywane są połączenia regionalne oraz ze stolicą. Największym portem lotniczym Czadu jest lotnisko w Ndżamenie, obsługujące połączenia zarówno krajowe (Abéché), zagraniczne (Duala, Trypolis, Brazzaville, Jaunde, Addis Abeba, Johannesburg, Chartum, Lomé, Kotonu), jak też międzykontynentalne (Paryż).
Kultura
Czad jest krajem wielonarodowym, wielokulturowym oraz wielojęzycznym oraz dzięki tej różnorodności ma bardzo bogate tradycje kulturowe. Niestety, ze względu na niedobór funduszy działania instytucjonalne, które pozwoliłyby na afirmację oraz promowanie rodzimej kultury, są niewystarczające. Wśród podejmowanych przez władze prób dbania o rodzime tradycje kulturalne wymienić da się m.in. otwarte w 1962 r. w Ndżamenie Czadyjskie Muzeum Narodowe, czy Centrum Kultury Czadu, otwarte w mieście Mao.
Święta
W Czadzie obchodzi się sześć świąt państwowych w ciągu roku. Święta ruchome zawierają w sobie chrześcijańską Wielkanoc oraz muzułmańskie święta Id al-Fitr, Id al-Adha oraz Urodziny Proroka.
Sprawdź też
Przypisy
Linki zewnętrzne
|
Dawne kolonie oraz protektoraty Francji |
|
| Ameryka |
|
|
| Afryka |
Algieria Francuska • Francuska Afryka Równikowa ( Czad, Gabon, Kongo Środkowe, Ubangi-Szari) • Francuska Afryka Zachodnia ( Dahomej, Górna Wolta, Gwinea, Mauretania, Kolonia Nigru, Senegal, Sudan Francuski, Wybrzeże Kości Słoniowej) • Komory • Madagaskar • Maroko Francuskie • Mauritius • Seszele • Somali Francuskie • Tunezja
|
|
| Azja |
|
|
| Australia oraz Oceania |
|
|
| Francuska kolonizacja Ameryki Północnej • Historia Kanady Francuskiej |
|
|
Członkostwo w organizacjach międzynarodowych |
|
|
Strefa franka CFA |
|
| Zachodnioafrykański frank CFA |
|
 |
|
| Środkowoafrykański frank CFA |
|
|
|
Światowa Organizacja Handlu (WTO) |
|
|
|
 |
|
|
|
.svg&filetimestamp=20110715130645)
.JPG&filetimestamp=20090814231822)
