Pomnik Bohaterskich Lotników Dęblińskiej Szkoły Orląt
Dęblin – miasto oraz gmina w województwie lubelskim, w powiecie ryckim. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa lubelskiego.
Dęblin położony jest w historycznej Małopolsce, w południowo-zachodniej części ziemi stężyckiej, przy ujściu rzeki Wieprz do Wisły, w szerokiej dolinie rzecznej, która osiąga 15 km szerokości. Dolina ma budowę terasową. Najstarsza terasa leżąca jest 20 m nad zwierciadłem Wisły.
Wedle danych z 31 grudnia 2007[2] miasto miało 17 802 mieszkańców.
Okoliczna przyroda
Brama Lubelska Twierdzy Dęblin
Kościół św. Piusa V w Dęblinie
Pałac Mniszchów w Dęblinie
Na lewym brzegu Wisły, kilkanaście kilometrów od Dęblina, istnieje jeden z większych kompleksów leśnych w Polsce – Puszcza Kozienicka. Przeważajaca ilość jej drzewostanu – z reguły w części wschodniej – stanowi sosna. Razem z sosną są w niej dęby oraz graby. W części zachodniej rosną lasy mieszane z jodłą, brzozą, grabem, świerkiem, osiką oraz jesionem. Miejscami zachowały się jeszcze nieliczne jawory oraz modrzewiepotrzebne źródło.
Na prawym brzegu Wisły w kierunku na północ od Dęblina są bory sosnowe oraz sosnowo-dębowe, a w podmokłych dolinach łęgi, najczęściej wierzbowo-topolowe oraz jesionowo-olszowe. Na tym terenie do większych kompleksów leśnych należą lasy garwolińskie, ciągnące się wzdłuż nadwiślańskiej krawędzi Wysoczyzny Żelechowskiej. Na lewym brzegu Wieprza w północno-zachodniej części Wysoczyzny Lubartowskiej rosną lasy gołębskie.
Struktura powierzchni
Wedle danych z roku 2002[3] Dęblin ma obszar 38,51 km², w tym:
- użytki rolne: 28%
- użytki leśne: 15%
Miasto stanowi 6,26% powierzchni powiatu.
Demografia
Dane z 31 grudnia 2007[2]:
| Opis |
Ogółem |
Kobiety |
Mężczyźni |
| jednostka |
osób |
% |
osób |
% |
osób |
% |
| populacja |
17 802 |
100 |
8731 |
49,0 |
9071 |
51,0 |
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²) |
464 |
227 |
236 |
Geneza nazwy
W średniowiecznych zapiskach da się się spotkać z nazwami Deblin (1505) oraz Deblyn (1508) co oznacza, że osada nazywana była wtedy Deblinem. W połowie XVI wieku ukazuje się obecna nazwa. Nie istnieje żadna potwierdzona dostatecznymi argumentami hipoteza dotycząca jej pochodzenia. W okresie zaborów, po wybudowaniu w 1842 w pobliżu Dęblina twierdzy, miasto nosiło nazwę Iwanogród (ros. Ивангород), na cześć Iwana Paskiewicza, namiestnika Królestwa Polskiego[4].
W jednym z przedmieść Chicago, Oak Lawn, Illinois, w którym prawie co piąty mieszkaniec jest polskiego pochodzenia, istnieje ulica, której nazwa brzmi Deblin Lane.
Historia
- 1397 – wzmiankowany jako wieś
- 1838–1878 – u ujścia Wieprza do Wisły rozpoczęta była budowa twierdzy wg projektu rosyjskiego generała Iwana Dehna, twórcy twierdz w Modlinie, Warszawie oraz Brześciu
- 1840 – car Mikołaj I Romanow podarował dobra dęblińskie Iwanowi Paskiewiczowi, stąd do 1915 obowiązywała nazwa Iwanogród
- 1893 – powstał tu jeden z pierwszych oddziałów aeronautycznych wojsk carskich wyposażonych w balony obserwacyjne (trzeci, po Ossowcu w 1892 oraz Dęblinie w 1893)
- 1914 – w sąsiedztwie twierdzy trwały zacięte bitwy pomiędzy wojskami niemieckimi oraz austriackimi a rosyjskimi
- sierpień 1920 – wyruszyła stąd kontrofensywa wojsk polskich do bitwy warszawskiej
- 1929 – założono tutaj Centrum Wyszkolenia Oficerów Lotnictwa, aktualnie siedziba Wyższej Szkoły Oficerskiej Sił Powietrznych
- lipiec 1944 – oddział AK Mariana Bernaciaka samodzielnie podczas Akcji Burza w Dęblinie uratował przed zniszczeniem ważne obiekty wojskowe oraz gospodarcze, uchronił ludność przed wywózką oraz znęcaniem się przez wycofujących się żołnierzy niemieckich
- 1954 – Dęblin otrzymał prawa miejskie
- 2011 - 1 kwietnia powstało Muzeum Sił Powietrznych w Dęblinie
Zabytki
- Twierdza Dęblin – fortyfikacje na prawym brzegu Wisły (forty na lewym brzegu leżą na terenie woj. mazowieckiego)
- Cytadela w Dęblinie
- Pozostałości fortu I " Nadwiślanka " w Nadwiślance, gm. Stężyca.
- Fort II " Mierzwiączka " w Mierzwiączc
- Pozostałości fortu III " Dęblin " w Dęblinie.
- Pozostałości fortu IV " Borowa " w Borowej, gm. Puławy
- W parku Zespół pałacowy (córka właściciela Dęblina, Jerzego Mniszcha – Maryna Mniszchówna była żoną cara Dymitra Samozwańca I a po jego śmierci poślubiła Dymitra Samozwańca II)
- Cmentarz wojenny Balonna – pomnik ofiar faszyzmu
- Cmentarz komunalny – groby nieznanego żołnierza oraz symboliczne pomnik ofiar faszyzmu
- Brama Lubelska oraz brama Warszawska
- Pomnik lotników
- Muzeum Sił Powietrznych w Dęblinie
- Kościół pw. Chrystusa Miłosiernego (pierwotnie cerkiew w Łosicach z I poł. XVIII w.) przeniesiona do Dęblina w 1928-1929
- Zespół Dworca Kolei Nadwiślańskiej
- Synagoga w Dęblinie – zbudowana w połowie XIX wieku, przy ulicy Okólnej. Podczas II wojny światowej, hitlerowcy zdewastowali synagogę. Po wojnie budynek synagogi służył jako łaźnia miejska, następnie przebudowano ją na magazyn. Aktualnie nieistniejąca – na jej miejscu stoi sklep AGD-RTV.
Gospodarka
Na początku lat 90. wraz z całym krajem Dęblin przeszedł okres zasadniczych przemian ekonomicznych. Duże państwowe przedsiębiorstwa, które od początku były oraz są związane z obronnością kraju, zwalniały pracowników oraz zmniejszały produkcję. Aktualnie obiekty w poniektórych wojskowych zakładach są w pełni wykorzystywane oraz odnajmowane dęblińskim przedsiębiorcom. W mieście powstało około tysiąca nowych prywatnych podmiotów gospodarczych. Otworzono pomiędzy innymi przedsiębiorstwa przemysłu dziewiarskiego, konfekcyjnego, materiałów budowlanych, przetwórstwa owocowo-warzywnego. Przedsiębiorstwo komunalne przekształcone w spółkę z o.o. także notuje systematyczny wzrost. Najwięcej osób zatrudnionych jest w przemyśle na rzecz wojska tj. w Wojskowych Zakładach Lotniczych Nr 3 oraz w Wojskowych Zakładach Inżynieryjnych.
Transport
Dęblin ma wiele połączeń drogowych oraz kolejowych. Istnieje połączenie gminy ze wschodnią granicą państwa. Rangę miasta podnosi także istniejące tu wojskowe lotnisko Dęblin-Irena. Aktualnie lotnisko służy przede wszystkim do szkolenia pilotów.
Dęblin ma rozliczne połączenia kolejowe, m.in. z Lublinem, Warszawą, Otwockiem, Radomiem, Bydgoszczą, Białą Podlaską, Łukowem, Przemyślem, Szczecinem oraz Kielcami. Funkcjonuje także komunikacja prywatna. Główne linie to Dęblin PKP – Dęblin Rynek, Dęblin – Stawy – Ryki – Lublin, Dęblin – Ryki – Otwock – Warszawa oraz Dęblin – Puławy.
Dęblin jest ważnym węzłem kolejowym. Przebiegają tędy: linia kolejowa 7 Warszawa Wschodnia – Dorohusk (przez Lublin) oraz linia 26 do Radomia (przez Pionki). Dziennie na stacji zatrzymuje się kilkadziesiąt pociągów regionalnych oraz międzyregionalnych.
Przez miasto przechodzą drogi krajowe oraz wojewódzkie:
Edukacja
Szkoły podstawowe
- Szkoła Podstawowa Nr 2 im. Władysława Broniewskiego
- Szkoła Podstawowa Nr 3 im. Marii Curie Skłodowskiej
- Szkoła Podstawowa Nr 4 im. Bohaterów Lotnictwa Polskiego
- Szkoła Podstawowa Nr 5 im. gen. Władysława Sikorskiego
- Szkoła Podstawowa Nr 6 im. Wojska Polskiego.
Gimnazja
- Gimnazjum Nr 1
- Gimnazjum Nr 2
- Gimnazjum Nr 3.
Szkoły średnie
Szkoły wyższe
Kościoły
Przeważajaca ilość mieszkańców Dęblina stanowią katolicy. W mieście działają parafie rzymskokatolickie św. Piusa V, Chrystusa Miłosiernego oraz wojskowa parafia Matki Boskiej Loretańskiej. Na terenie miasta działalność duszpasterską prowadzi także zbór Kościoła Chrześcijan Baptystów, protestancka wspólnota o charakterze ewangelicznym.
Sport
W miejscowości działa klub sportowy Czarni Dęblin. Drużyna sekcji szachowej z powodzeniem jest w II Lidze Seniorów. Sekcja piłkarska jest aktualnie w V lidze. W miejscowości działa także klub piłkarski Gabaryty Dęblin. Drużyna jest aktualnie w B klasie.
Wyższa Szkoła Oficerska Sił Powietrznych
W 1927 do Dęblina przeniesiono Oficerską Szkołę Lotnictwa, aktualnie to Wyższa Szkoła Oficerska Sił Powietrznych.
Sąsiednie gminy
Puławy, Ryki, Stężyca, Sieciechów.
Sprawdź też
Przypisy
Bibliografia
- Krzysztof Karbowski, Dęblin. Walory krajoznawczo-turystyczne., 2003
Linki zewnętrzne
