Darłowo
Widok na Zamek Książąt Pomorskich
Herb Darłowa
Państwo	Polska
Województwo	zachodniopomorskie
Powiat	sławieński
Gmina	gmina miejska
Prawa miejskie	1271
Burmistrz	Arkadiusz Klimowicz
Powierzchnia	20,21 km²
Wysokość	1-5 m n.p.m.
Ludność (2010) • liczba • gęstość	13 954 694,6 os./km²
Strefa numeracyjna	(+48) 94
Kod pocztowy	76-150 oraz 76-153
Tablice rejestracyjne	ZSL
Położenie na mapie Polski Darłowo
54°25′15″N 16°24′38″E / 54.42083, 16.41056Na mapach: 54°25′15″N 16°24′38″E / 54.42083, 16.41056
TERC (TERYT)	4324413011
SIMC	0949833
Hasło promocyjne: Królewskie Miasto Darłowo
Urząd miejski plac Kościuszki 9 76-150 Darłowo
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło Darłowo w Wikisłowniku
Strona internetowa

Darłowo (kaszub. Darłowò, niem. Rügenwalde) – nadmorskie miasto oraz gmina miejska w północno-zachodniej Polsce, w woj. zachodniopomorskim, największe miasto powiatu sławieńskiego. Położone nad Morzem Bałtyckim, w dolinie rzek Wieprzy oraz Grabowej, na Pobrzeżu Koszalińskim, na Pomorzu Zachodnim.

Wedle danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 13 954 mieszkańców^[1].

Położenie

Darłowo leży w północno-wschodniej części województwa zachodniopomorskiego, w zachodniej części powiatu sławieńskiego. Znajduje się na Pomorzu Zachodnim.

Miasto jest leżące na Pobrzeżu Koszalińskim, na obszarze dwóch mezoregionów: Wybrzeża Słowińskiego oraz Równiny Słupskiej.

Wedle danych z 1 stycznia 2009 powierzchnia miasta wynosi 20,21 km²^[2]. Miasto stanowi 1,91% powierzchni powiatu.

Darłowo ma dwie wydzielone części miasta: Darłówko oraz Racisław. Z powodu rozdzielenia rzeką potocznie rozróżnia się także Darłówko Wschodnie oraz Darłówko Zachodnie.

Środowisko naturalne

Darłowo jest leżące nad Morzem Bałtyckim, w dolinie rzek Wieprzy oraz Grabowej.

Wedle danych z roku 2002 Darłowo ma obszar 19,93 km², w tym: użytki rolne 71%, użytki leśne 2%^[3].

Miasto jest leżące na wysokości od 1 do 5 m n.p.m.^{potrzebne źródło}

Toponimia

W 1205 roku zapisano nazwę Dirlow pochodząca od imienia Darł, do którego dodano przyrostek -owo. Niemiecka nazwa Rügenwalde jest złożeniem dwóch członów, z których pierwszy jest nazwa wyspy Rugia, po niemiecku Rügen (z Rugii przybyli w czasie kolonizacji zakonnicy). Drugi człon pochodzi od niemieckiego Wald (pol. 'las')^[4].

Po wojnie przejściowo używano nazw Darłów, Derłowo oraz Derłów^[5]. Aktualna nazwa miasta Darłowo była formalnie wprowadzona 7 maja 1946^[6].

Urząd Miejski w Darłowie przedstawia za pełną nazwę Królewskie Miasto Darłowo.

Historia

Ta sekcja zawiera zaledwie listę źródeł albo linki zewnętrzne, więc jej weryfikowalność pozostaje częściowo niejasna, z powodu niewystarczającej liczby przypisów umieszczonych w tekście artykułu.

Widok ok. 1900 r.

Już w XI w. istniał gród albo warownia o nazwie Dirlov albo Dirlovo, którego mieszkańcy zajmowali się żeglarstwem, połowami oraz konserwowaniem ryb, tkactwem itp. Prawa miejskie nadane w roku 1271 (prawo lubeckie) przez Wisława II, księcia Rugii^[7]. Potem, po krótkim panowaniu Brandenburczyków, w 1347 miasto przeszło w ręce księcia wołogoskiego Bogusława V z dynastii Gryfitów, zięcia Kazimierza Wielkiego. W 1352 roku rozpoczęto budowę zamku, na ten okres datuje się też początek współpracy z Hanzą (pełnoprawnym członkiem Hanzy Darłowo było w roku 1412). W 1382 w Darłowie urodził się Eryk Pomorski, znany potem jako król Norwegii Eryk III oraz król Danii Eryk VII oraz król Szwecji. Po detronizacji, kolejno ze wszystkich tronów, wrócił do Darłowa oraz zaczął rozbudowywać miasto; tu stał się pochowany. Kolejnym władcą zasłużonym dla Darłowa oraz całego Pomorza Zachodniego był Bogusław X.

16 września 1497 roku Darłówko oraz cząstka Darłowa zostały zalane ogromną falą. Była ona na tyle silna, że porwała cztery stojące w porcie statki. Jeden z nich zatrzymał się w okolicy wzgórza Kopa, na którym stoi kaplica Św. Gertrudy. Fali towarzyszył dźwięk przypominający pomruk olbrzymiego niedźwiedzia, toteż mieszkańcy nazwali ją „niedźwiedziem morskim”^[8].

W dniu 27 sierpnia 1568 roku eskadra polskiej floty wojennej króla Zygmunta Augusta, składająca się z 10 statków, napotkała przypadkowo w porcie w Darłowie trzy szwedzkie oraz dwa szkockie statki, w związku z czym nastąpiło ostrzelanie polskich okrętów, po którym z polskich okrętów wysadzono desant, który uderzył na Szwedów od strony lądu. W wyniku walki zdobyto wszystkie szwedzkie statki, natomiast statkom szkockim udało się odpłynąć z portu^[9]. W latach 1589, 1624, 1648, 1679 oraz 1722 miasto było z kolei niszczone przez pożary. Pierwszą latarnię morską wybudowano około roku 1715.

Po przejęciu miasta przez Hohenzollernów przeżywało ono aż do połowy XVIII w. zastój gospodarczy^{potrzebne źródło}; podczas blokady kontynentalnej Anglii w okresie wojen napoleońskich na początku XIX w. mieszkańcy Darłowa oraz okolic trudnili się przemytem brytyjskich towarów na kontynent.

Przed I wojną światową miasto liczyło 6 tys. mieszkańców, tuż przed II wojną światową – ok. 8 tys.; w czasach niemieckich nosiło nazwę (niem.) Rügenwalde. Taką nazwę nosi kiełbasa Rügenwalder Teewurst, przed wojną produkowana w Darłowie, a po wojnie w Zachodnich Niemczech, jedynie przez firmy pochodzące z Darłowa.

W czasie II wojny światowej w Darłowie zmontowano oraz testowano dwa największe działa w historii świata, noszące nazwy Dora (od: Dorota) oraz Gustav. Kilkakrotnie na wizytację ich budowy przyjeżdżał Adolf Hitler. W 1945 miasto było włączone do Polski, zaś jego niemiecka ludność wysiedlona.

Demografia

Struktura demograficzna mieszkańców Darłowa wg danych z 31 grudnia 2007^[10]:

Wedle danych z 31 marca 2010 liczba bezrobotnych mieszkańców Darłowa obejmowała 1210 osób^[11].

Architektura

Zamek nad rzeką Wieprzą

Rynek

Ołtarz kościoła Mariackiego

Zabytki

Zabytki chronione prawem w Darłowie:

• Śródmieście^[12]. Darłowo zachowało unikatowy średniowieczny układ urbanistyczny z rynkiem pośrodku, jako podstawowym placem w mieście. Gród był otoczony murami z basztami oraz bramami. Do dziś zachowała się tylko jedna brama.
• Zamek Książąt Pomorskich – wyłączny w Polsce nadmorski gotycki zamek wybudowany na planie zbliżonym do kwadratu z wieżą wysokości 24 metrów. Budowę zamku rozpoczęto w 1352 roku za panowania Bogusława V, na ten okres datuje się też początek współpracy miasta z Hanzą. W XVIII oraz XIX wieku w zamku znajdowały się magazyny oraz więzienie, od 1930 roku muzeum.
• Kościół Mariacki – rozpoczęcie budowy kościoła datuje się na 1321 r. W roku 1394 z funduszy księcia Bogusława VIII wzniesiono wieżę kościelną, a następnie dobudowano zakrystię oraz kaplice boczne. W kościele leżą sarkofagi książąt pomorskich: Eryka I (króla Danii, Norwegii oraz Szwecji), Elżbiety (księżniczki duńskiej, żony ostatniego pomorskiego księcia Bogusława XIV, zmarłej w 1653 roku), księżnej Jadwigi (córki księcia Henryka Brunszwickiego oraz Elżbiety Duńskiej, żony Ulryka, brata Bogusława XIV). Od 1992 roku w kościele darłowskim rozwija się kult Matki Bożej Fatimskiej, Królowej Pokoju oraz Jedności, której figura była ukoronowana przez Ojca Świętego Jana Pawła II podczas audiencji w Rzymie. Było to 2 czerwca 1993 roku.
• ratusz – barokowy, przebudowany w 1725 roku, aktualnie siedziba władz miasta. Przed ratuszem stoi fontanna z 1919 roku z posągiem rybaka.
• Brama Wysoka – jedyna brama miejska zachowana z pierwotnego założenia murów obronnych
• pozostałości murów obronnych z XIV-XV wieku,
• Kościół św. Jerzego – piętnastowieczna gotycka jednonawowa budowla, wchodząca w skład dawnego szpitala św. Ducha dla trędowatych
• Kościół św. Gertrudy – oryginalne (XV wiek) założenie gotyckiej architektury cmentarnej na planie sześcioboku z dwunastobocznym obejściem; całość nakryta dachem namiotowym z iglicą. Wnętrze z gwieździstym sklepieniem zdobi fresk patronki żeglarzy św. Gertrudy oraz godła cechów szewskiego oraz piwowarskiego. Przykład skandynawskiego gotyku, wyłączny w Polsce. Okna kościoła są podobne do bulajów dawnych statków. Gotycki kościół św, Gertrudy to jedyna w swoim rodzaju budowla w Polsce, nawiązująca do angielskich wzorców budownictwa.^{potrzebne źródło}
• zespół młyna wodnego (ul. Kanałowa 3), obejmujący młyn wodny z 1894 r., siłownię z 1905 r., turbinownię z 1905 r., dom mieszkalny z 1919 r. oraz ogród^[13].
• zabytkowy dom (pl. Kościuszki 17)
• zabytkowy dom (ul. Marii Curie-Skłodowskiej 22) szachulcowy
• zabytkowe kamienice (na ul. Powstańców Warszawskich 7, 15, 49, 51, 56)
• most zwodzony w Darłówku nad rzeką Wieprzą, z początku XIX wieku (rozebrany w 1977 roku^[14])

Komunikacja

Drogi lądowe

Drogi lądowe włączone w system komunikacyjny miasta:

• droga krajowa nr 37 – droga krajowa: o długości ok. 14,5 km. Trasa ta łączy port w Darłowie oraz jego nadmorską dzielnicę – Darłówko z centrum miasta, a dalej po najkrótszej możliwej trasie przez Domasławice oraz Słowino z drogą Krajową DK6 Szczecin – Gdańsk w okolicy Karwic.
• droga wojewódzka nr 203 do Koszalina przez Dąbki (37 km) oraz dalej do Ustki przez Postomino (38 km)
• droga wojewódzka nr 205 do Sławna przez Krupy oraz Stary Jarosław (22 km) oraz dalej do Polanowa oraz Bobolic

Kolej

Darłowo uzyskało połączenie kolejowe w 1878 r. po doprowadzeniu linii z Korzybia przez Sławno. W 1991 r. cała linia była zamknięta. W 2005 r. otwarto ponownie odcinek Sławno – Darłowo, PKP uruchomiły przewozy towarowe oraz autobus szynowy.

Przystań żeglarska

Wschodni falochron portu

Wszyscy żeglarze, którzy odwiedzają Port Morski Darłowo potrafią skorzystać z kontenera sanitarnego, umiejscowionego za mostem, po wschodniej stronie portu. W kontenerze mieści się toaleta, prysznic oraz pomieszczenie rekreacyjne. Można także podłączyć się do energii elektrycznej oraz po uprzednim kontakcie z Zarządem Portu pobrać wodę słodką.

Rejsy turystyczne

• Latem rzeką Wieprzą z centrum do mostu rozsuwanego kursuje tramwaj wodny
• Latem dwa razy w tygodniu kursuje z Darłowa statek wycieczkowy na duńską wyspę Bornholm
• Rejsy na morski połów ryb dla wędkarzy

Kultura

XI Międzynarodowy Zlot Historycznych Pojazdów Wojskowych

W mieście działają cztery instytucje kulturalne: Darłowski Ośrodek Kultury, Biblioteka miejska, Zamek Książąt Pomorskich oraz Kino „Bajka”.

Imprezy oraz zawody cykliczne odbywające się w Darłowie:

• Międzynarodowy Zlot Historycznych Pojazdów Wojskowych – czerwiec, od 1999^[15]
• Ogólnopolski Bieg Eryka – lipiec, od 1994^[16]
• Darłowski Festiwal Filmów Skandynawskich – lipiec/sierpień, od 2001^[17][18]
• Europejskie Warsztaty Muzyczne oraz Operowe
• Gala operetkowa – plac Kościuszki
• Festiwal organowy – Kościół św. Gertrudy
• Czwartkowy Pociąg do Jazzu
• Darłowski Festiwal Teatrów Ulicznych
• Bałtycki Festiwal Tańca – Hotel Apollo
• Międzynarodowy Festiwal Latawców
• Ogólnopolskie Otwarte Zawody Wędkarskie o Puchar Królewskiego Miasta Darłowa „Darłowski Dorsz”. Zawody są rozgrywane na morzu. Wędkarze poławiają dorsze z pokładów statków.
• Puchar Polski w kolarstwie szosowym kobiet.
• Otwary Puchar Polski Ashihara Karate

Turystyka

Darłówko nocą – ujście Wieprzy

Kąpielisko w Darłówku

Atrakcje turystyczne

• Układ starego miasta – średniowieczny układ urbanistyczny Starego Miasta.
• Rozsuwany most – im. Kapitana Witolda Huberta z wieżą kontrolną to jedyne takiego rodzaju urządzenie na polskim wybrzeżu^[19]. Łączy on Darłówko Wschodnie z Zachodnim, ale dostępny tylko dla pieszych.
• Międzynarodowy Zlot Historycznych Pojazdów Wojskowych – impreza cykliczna w sezonie letnim
• Elektrownia wiatrowa – elektrownia wiatrowa liczy aktualnie 10 wiatraków (dużych) oraz 5 mniejszych. Aktualnie są to jedne z największych wiatraków w Europie, o wysokości 118 m.
• Betonowe podstawy wyrzutni V-1 oraz V-2 – z czasów II wojny światowej.
• Pomnik Rybaka – Fontanna – zaprojektowany stał się w roku 1919 przez znanego niemieckiego artystę Wilhelma Grossa, fundatorami figury rybaka, zdobiącej do dziś darłowski rynek byli Heptenmacherowie.
• Latarnia Morska – pochodzi z XIX w., wielokrotnie przebudowywana, aktualnie wieża ma 22 m wysokości (w Darłówku) oraz jest to trzecia co do wysokości latarnia na polskim wybrzeżu (najniższa jest latarnia w Jastarni).
• Port – oryginalna zabudowa portu rybackiego z XIX oraz XX wieku. Awanport w Darłówku Zachodnim – miejsce, w którym podczas II wojny światowej istniała stocznia statków żelbetonowych.

Szlaki turystyczne

• Szlak Rezerwatów – 75 km na trasie Polanów-Darłowo
• Szlak Nadmorski – 100 km na trasie Mielno-Jarosławiec
• szlak turystyki wodnej rzeka Wieprza – spływ Kępice – Darłowo
• Szlak Zabytków Średniowiecza – 104 km. Przebiega przez: Darłowo, Dąbki, Dobiesław, Jeżyce, Słowino, Boleszewo, Krupy, Stary Jarosław, Kowalewice, Barzowice, Cisowo, Dąbki. Na trasie: Zamek Książąt Pomorskich, średniowieczne kościoły, grodziska oraz zabytki budownictwa wiejskiego

Sport oraz rekreacja

Jednostką organizacyjną władz miasta zajmująca się organizacją uprawiania sportu oraz rekreacji jest Ośrodek Sportu oraz Rekreacji.

Kluby sportowe

• Uczniowski Klub Sportowy "ORLIK" Darłowo (sekcja piłki nożnej – dzieci kl. 0-6 szkoły podstawowej)
• Yacht Club „Wiking”
• KS M&W Stocznia Darłowo (męska oraz kobieca sekcja piłki siatkowej)
• Klub Kolarski Ziemia Darłowska
• Gminne Zrzeszenie Ludowe Zespoły Sportowe Darłowo
• Szkolny Morski Klub Żeglarski Albatros
• „Tornado”
• Uczniowski Klub Sportowy Sztorm-Darłowo
• Darłowski Międzyszkolny Klub Sportowy Delfin
• Powiatowe Zrzeszenie Ludowe Zespoły Sportowe
• Darłowski Klub Oyama Karate
• DARŁOVIA DARŁOWO – Miejski Klub Sportowy (sekcja piłki nożnej)
• Pływacki Uczniowski Klub Sportowy „Neon”
• Uczniowski Klub Sportowy Ashihara Karate oraz Ju Jitsu

Obiekty sportowe

• OSiR (boiska do tenisa oraz piłki nożnej)
• Park wodny Jan
• Hala sportowa oraz kort tenisowy – Ośrodek Róża Wiatrów
• Siłownia „FORMA”
• Siłownia „Atlas”
• Hala Sportowa Zespołu Szkół Morskich
• ośrodek jeździecki (jazda konna)
• ORLIK ul. Chopina 4
• ORLIK ul. Wyspiańskiego
• ORLIK ul. Zwyciestwa
• Centrum Sportowe ,, HERKULES ,, ul. Wieniawskiego 10 A - 14 B

Administracja

Darłowo ma status gminy miejskiej. Mieszkańcy wybierają do Rady Miejskiej w Darłowie 15 radnych^[20]. Są oni wybierani w 8 okręgach wyborczych^[21]. Organem wykonawczym władz jest burmistrz. Siedzibą władz miasta jest ratusz przy placu Tadeusza Kościuszki. W mieście istnieje także siedziba wiejskiej gminy Darłowo.

Burmistrzowie Darłowa:

• Stanisław Dulewicz (1945 – 1947)
• Andrzej Lewandowski
• Zbigniew Moroń
• Jerzy Buziałkowski
• Ewa Kucharska
• Arkadiusz Wojciech Klimowicz (od 2002)

Darłowo utworzyło 5 jednostek pomocniczych miasta – Osiedle nr 1, nr 2, nr 3, nr 4 oraz nr 5^[22]. Na ogólnych zebraniach mieszkańców poszczególnych osiedli jest wybierana rada osiedla oraz zarząd.

Darłowo trzeba do Związku Miast oraz Gmin Morskich, Nowej Hanzy, Stowarzyszenia Gmin Polskich Euroregionu Pomerania.

Mieszkańcy miasta wybierają 4 z 17 radnych do Rady Powiatu w Sławnie^[23]. Mieszkańcy wybierają radnych do sejmiku województwa w okręgu IV. Posłów na Sejm wybierają z okręgu wyborczego nr 40, senatora z okręgu wyborczego nr 100, a posłów do Parlamentu Europejskiego z okręgu wyborczego nr 13.

Darłowo jest obszarem właściwości miejscowej Sądu Rejonowego w Koszalinie, Sądu Okręgowego w Koszalinie^[24] oraz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie^[25].

Wspólnoty religijne

Kościół rzymskokatolicki

• Parafia Matki Bożej Częstochowskiej w Darłowie
• Parafia św. Gertrudy w Darłowie
• Parafia św. Maksymiliana Marii Kolbego w Darłówku
• Parafia wojskowa św. Melchiora Grodzieckiego w Darłowie

Świadkowie Jehowy

• Chrześcijański Zbór Świadków Jehowy^{potrzebne źródło}

Miasta partnerskie

• Hässleholm,
• Nexø,
• Gardelegen
• Starý Hrozenkov,
• Saint-Doulchard.
• Waszyngton D.C.,

Honorowi Obywatele Miasta Darłowo

Lista osób, którym Rada Miasta Darłowa nadała tytuł Honorowy Obywatel Miasta Darłowo^[26]:

• Józef Glemp (1995)
• Stanisław Gawłowski (2008)^[27]
• Marek Krajewski (2008)^[27]
• Lech Wałęsa (2011)^[28][29]

Przypisy

Bibliografia

• „Z pamiętnika pierwszego burmistrza Darłowa Stanisława Dulewicza”. – Kazimiery Dulewicz.
• Album „Darłowo w Starej Fotografii”- L. Walkiewicza oraz M. Żukowskiego
• „Szkice Darłowskie” K. Kontowskiego.
• „Kościół Mariacki” oraz „Kościół św. Gertrudy” – M. Żukowskiego
• „Eryk Pomorski” – L. Walkiewicza,
• „Krótki oddech wolności” M. Żukowskiego,
• „Kształtowanie się organów władzy na Pomorzu Zachodnim w latach 1945–1957 oraz jego rola w zwalczaniu opozycji” M. Żukowskiego,
• „Darłowo zarys dziejów” – L. Walkiewicza oraz M. Żukowskiego,
• „Ziemia Sławieńska” – Z. Mielczarski, J. Sroka, M. Żukowski,
• „Z dziejów portu nad Wieprzą” – L. Walkiewicza
• „Święte Triduum Paschalne we wspólnocie parafialnej” o. Janusz Jędryszek OFMConv. wyd. Dom Wydawniczy „Nazaret” Toruń 1996
• „Przejście Pana w miasteczku Darłowo” ks. Andrzej Kowalczyk wyd. Katolickie stowarzyszenie „Jezus Żyje” Gdańsk 1999

Linki zewnętrzne

  W Wikimedia Commons leżą multimedia związane z tematem:
Darłowo

• Oficjalna strona miasta
• Biuletyn Informacji Publicznej Urzędu Miasta Darłowo
• darlowo.info Lokalny portal informacyjny
• info.darlowo.pl Lokalny portal informacyjny
• Historia Żydów w Darłowie na portalu Wirtualny Sztetl
• Darłowo 1945-89. Historia niezwykła [1]

• Mapy: Emapi • Google Maps • Targeo • Zumi
• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi

p • d • e Miasta województwa zachodniopomorskiego Miasta powiatowe Białogard • Choszczno • Drawsko Pomorskie • Goleniów • Gryfice • Gryfino • Kamień Pomorski • Kołobrzeg • Koszalin • Łobez • Myślibórz • Police • Pyrzyce • Sławno • Stargard Szczeciński • Szczecin • Szczecinek • Świdwin • Świnoujście • Wałcz  Miasta gminne Barlinek • Barwice • Biały Bór • Bobolice • Borne Sulinowo • Cedynia • Chociwel • Chojna • Czaplinek • Człopa • Darłowo • Dębno • Dobra k. Nowogardu • Dobrzany • Drawno • Dziwnów • Golczewo • Gościno • Ińsko • Kalisz Pomorski • Karlino • Lipiany • Maszewo • Mieszkowice • Międzyzdroje • Mirosławiec • Moryń • Nowe Warpno • Nowogard • Pełczyce • Płoty • Polanów • Połczyn-Zdrój • Recz • Resko • Sianów • Suchań • Trzcińsko-Zdrój • Trzebiatów • Tuczno • Tychowo • Węgorzyno • Wolin • Złocieniec

p • d • e Powiat sławieński Miasta Darłowo • Sławno Gminy miejskie Darłowo • Sławno Gminy wiejskie Darłowo • Malechowo • Postomino • Sławno