Dialekt zachodniosaski języka staroangielskiego, którym posługiwano się z reguły w Wessexie, był jednym z czterech dialektów, jakie rozróżnia się w języku staroangielskim. Pozostałe trzy dialekty to: kentyjski, mercyjski oraz northumbriański (ostatnie dwa wyznacza się mianem dialektów anglijskich). Dialekt zachodniosaski jest wyłącznym dialektem staroangielskim, w którym zachowały się pełnowartościowe utwory prozaiczne.
Dialekt zachodniosaski był pierwszym względnie "ustandaryzowanym" dialektem w historii języka angielskiego. Dialektu tego używano z reguły na zachodzie oraz południu Anglii, w okolicach Winchesteru, który był stolicą Anglii do przełomu wieku XII I XIII, następnie jego zasięg zaczął się rozszerzać wraz z rosnącym znaczeniem politycznym Wessexu. Mimo że w pozostałych częściach kraju mówiono innymi dialektami, znaczna przeważajaca ilość zachowanych tekstów staroangielskich jest napisana właśnie w dialekcie zachodniosaskim. Pośrednio jest to dowód na to, że cieszył się on swego rodzaju prestiżem języka literackiego oraz miał uprzywilejowaną pozycję w tym zakresie, zwłaszcza na skutek szeroko zakrojonej polityki standaryzacyjnej Alfreda Wielkiego po zjednoczeniu królestw anglosaskich w 878 roku. Alfred sprowadził do Wessexu skrybów z Mercji, aby podjęli się dzieła spisania wielu wielorakich tekstów, których spisanie było wcześniej niemożliwe. Pośród nich było wiele tekstów religijnych. Standaryzacja ta wcale nie objęła jednak całego kraju, dlatego też standard winchesterski nie bywa uznawany za standard języka pisanego w dzisiejszym rozumieniu tego terminu.
Wyróżnia się dwa etapy w historii dialektu zachodniosaskiego – okres wczesnozachodniosaski (ok. 700-900) oraz późnozachodniosaski (ok. 900-1100). Dialekt wczesnozachodniosaski był językiem króla Alfreda (849-899). Później wyewoluował w kierunku dialektu późnozachodniosaskiego. Wczesna odmiana dialektu zachodniosaskiego jest podstawą wszelkich współczesnych podręczników oraz kursów języka staroangielskiego.
Najistotniejsze teksty staroangielskie, z których czerpiemy wiedzę o dialekcie zachodniosaskim oraz które przykuły największą uwagę językoznawców historycznych jako szczególnie charakterystyczne dla tego dialektu obejmują:
Jednym z najpopularniejszych zachowanych poematów staroangielskich jest Beowulf, który jednak stał się przypuszczalnie napisany w innym dialekcie, a następnie przetłumaczony przez kopiującego manuskrypt skrybę na dialekt późnozachodniosaski z zachowaniem podniosłego stylu literackiego.
Standard skojarzony z Winchesterem wyszedł stopniowo z użycia po podboju normandzkim w roku 1066. Klasztory nie działały w tym okresie tak jak wcześniej, albowiem angielscy biskupi zostali zastąpieni normańskimi, którzy wprowadzili swoje własne łacińskie podręczniki oraz konwencje piśmiennicze, co doprowadziło do niemalże całkowitego zaniku piśmiennictwa w języku staroangielskim. Łacina oraz język anglonormański (zmodyfikowana wersja języka francuskiego, używana przez najeźdźców normańskich na Wyspach Brytyjskich) wyparły język staroangielski w funkcji języka pisanego. W XII wieku śmierć ostatnich skrybów wyszkolonych jako chłopcy przed podbojem normandzkim położyła kres pamięci o jakimkolwiek standardzie pisanym języka staroangielskiego.
Bibliografia
- Baugh, Albert C. & Thomas Cable. 2002. A History of the English Language. London: Routledge.
- Campbell, Alistaire. 1959. Old English Grammar. Oxford: Clarendon Press.
- Quirk, Randolf & C. Wrenn. 1958. An Old English Grammar. London: Routledge.
Linki zewnętrzne