Ten artykuł dotyczy minerału. Sprawdź też: miejscowość o takiej nazwie.

Diament
Kryształ diamentu w kimberlicie Żółty diament
Dobrze wykształcony oktaedr diamentu
Właściwości chemiczne oraz fizyczne
Skład chemiczny	C
Twardość w skali Mohsa	10
Przełam	muszlowy[1], nierówny
Łupliwość	dość wyraźna, wedle <111>
Układ krystalograficzny	regularny
Gęstość minerału	3,47–3,57; najczęściej 3,52 g/cm³
Właściwości optyczne
Barwa	bezbarwny albo zabarwiony na zróżnicowane odcienie (żółty, niebieski, różowy, zielony), także czarny
Rysa	biała
Połysk	diamentowy
Współczynnik załamania	2,4175–2,4178
Inne	dyspersja – 0,044
Szczególne własności	w temperaturze ok. 1000°C spala się w tlenie na CO2, w łuku elektrycznym przechodzi w grafit

Struktura diamentu

Diament otrzymany metodą HF-CVD

Diament – minerał z gromady pierwiastków rodzimych. Nazwa pochodzi od stgr. ἀδάμας adamas (dopełniacz ἀδάμαντος adamantos, łac. diamentum) = "niepokonany, niezniszczalny" oraz nawiązuje do wyjątkowej twardości tego minerału. Jest najtwardszą znaną substancją z występujących w przyrodzie.

Oryginalnie diament spalił pod szklanym kloszem używając promieni słonecznych skupionych soczewką Antoine Lavoisier. Udowodnił w ten sposób, że diament to czysty węgiel.

Właściwości

• Dobra przewodność cieplna: 2000W/(m*K) wynikającą z efektywnego przewodnictwa fononowego
• Jest izolatorem, z wyjątkiem diamentu niebieskiego, który jest półprzewodnikiem
• Jest trudno topliwy oraz odporny na działanie kwasów oraz zasad
• Może zawierać wrostki innych minerałów

Tworzy zwykle niewielkie kryształy przyjmujące postać ośmiościanu, rzadziej sześcianu. Duża cząstka kryształów ma zaokrąglone kształty oraz wykazuje zbliźniaczenia. W przyrodzie stanowi jedną z pięciu, obok grafitu, fulerenów, nanopianki oraz nanorurek, odmian alotropowych węgla.
Jest kruchy (rozpryskuje się pod wpływem uderzenia), przezroczysty; zwykle zawiera śladowe ilości azotu, glinu, boru, manganu, krzemu, magnezu, chromu.
Są w nim spotykane zróżnicowane wrostki mineralne reprezentowane przez: oliwin, granat, pirop, pirotyn, ilmenit, rutyl, grafit, diopsyd, spinel oraz wcześniej wykrystalizowane diamenty. Rodzaj tych inkluzji dopuszcza na precyzyjne określenie miejsca pochodzenia danego kamienia. Minerał bardzo rzadki.

Z uwagi na cechy zewnętrzne wyróżnia się parę typów diamentów:

• bort – jest w postaci nieregularnych zrostów ziarnistych, drobnokrystalicznych skupień,
• ballas – promieniste skupienia kryształów diamentu,
• Lonsdaleit – polimorficzna odmiana diamentu o dużej gęstości atomowej,
• Karbonado – zwany też czarnym diamentem, jest w postaci drobnoziarnistych, porowatych skupień zabarwionych na czarno, szaro albo ciemnozielono, o różnej wielkości (aż do wielkości jaja), przypominające z wyglądu koks – spotykane przede wszystkim w Brazylii.

Diamenty naturalne monokrystaliczne klasyfikuje się na cztery grupy:

• Typ Ia – Stanowi 98% całkowitego wydobycia. Zawiera znaczne ilości azotu (około 1%) stanowiącego zanieczyszczenie. Silnie absorbują ultrafiolet, są optycznie przezroczyste dla fal o długości ponad 320 nm, przewodnictwo cieplne 900 W/(m·K), rezystywność elektryczna >10¹⁶Ω cm
• Typ Ib – Stanowi 1% całkowitego wydobycia. Zawiera do 0,2% azotu równomiernie rozproszonego w objętości kryształu. Własności optyczne, cieplne oraz elektryczne jak typ Ia. Do tej grupy należą prawie wszystkie diamenty syntetyczne.
• Typ IIa – Niemal nie zawiera azotu. Rzadko jest w przyrodzie. Przewodnictwo cieplne 2600 W/(m*K), rezystywność elektryczna >10¹⁶Ω cm
• Typ IIb – Zawiera domieszkę boru. Błękitna barwa, rezystywność elektryczna >10-1000 Ω cm, są półprzewodnikami typu p

Występowanie

Rozróżnia się dwa rodzaje występowania diamentów:

• złoża pierwotne, znajdujące się w miejscu gdzie powstały
  • złoża kimberlitowe – posiadają wielkie znaczenie przemysłowo-gospodarcze (np. płd. Afryka, pewne złoża w Brazylii).
  • złoża perydotytowe – sporadycznie spotykane, posiadają małe znaczenie gospodarcze (np. w Sajanach).
• złoża wtórne – okruchowe, przeniesione w inne okolice
  • złoża eluwialne – składają się na się przy podchodzeniu ku powierzchni utworów diamentonośnych na skutek ich wietrzenia oraz odłączenia się części lekkich oraz i rozpuszczalnych (np. Indie, Brazylia).
  • złoża deluwialne – są produktem obsunięcia się materiału diamentonośnego posegregowanego dzięki różnicy ciężarów właściwych składników (spotykane w Indiach oraz Brazylii).
  • aluwialne złoża diamentonośne –występują w łożyskach oraz tarasach rzek współczesnych oraz dawnych (np. Borneo, płd. Afryka, Birma, Kongo, Brazylia).
  • złoża okruchowe pochodzenia morskiego – spotykane na brzegach mórz oraz tarasach morskich w postaci wąskich pasów równoległych do wybrzeża (np. Afryka płd-zach).
  • złoża lodowcowe – znane ze zlepieńców lodowcowych Brazylii oraz dorzecza Oranje.
  • złoża pochodzenia eolicznego – znane zaledwie z pustyni Namib
  • złoża mieszane – złoża Konga oraz Gujany Brytyjskiej (złoża odkryte w 1887 nad rzekami. Diamenty dorównują brazylijskim. Na 1 m³ przypada ok. 2 karaty diamentów).

Złoża wtórne były znane wcześniej oraz posiadają większe znaczenie pod względem wydobytych oraz wydobywanych dotąd diamentów.

Diamenty są także w meteorytach w postaci wysokociśnieniowej odmiany heksagonalnej zwanej lonsdaleitem.

Miejsca występowania:

• Indie – złoża wtórne, znane na wiele wieków p.n.e. oraz będące wyłącznym źródłem diamentów do początku XVIII wieku. Obszar diamentonośny ciągnie się na Półwyspie Hindustańskim w dolinach rzek: Penner, Kistnach, Gadavary. Średnia wielkość diamentów wynosi 0,6 karata. Są w najwyższym gatunku pod względem czystości, połysku, przezroczystości. Wydobycie bardzo prymitywne. Złoża prawie wyczerpane.
• Rosja (w Jakucji (Trubka Udacznaja), Ural, Płw. Kola),
• Australia – nad rzekami Gwadir oraz Darling. Diamenty małe o dużej odporności, mniejszej łupliwości oraz silnym połysku.
• Republika Południowej Afryki – dorzecze Oranje, Vaal – znane od 1867 r. W 1870 r. odkryto wielkie złoża pierwotne typu kimberlitowego około Kimberley. Tu w kopalniach znaleziono największe oraz najbardziej znane diamenty: Cullinan, Excelsior, Petz, Wiktoria, Juliusz Man. W 1927 r. wydobyto tam 4 708 038 karatów, a ze złóż pierwotnych 2 138 407 karatów diamentów.
• Demokratyczna Republika Konga – złoża przeważnie okruchowe, diamenty posiadają z reguły znaczenie przemysłowe; wydajność wynosi 2-3 karatów na 1 m³ skały. Dostarczają ok. 65% produkcji światowej.
• Brazylia – Minas Gerais, Mato Grosso, Parana, – eksploatację złóż zaczęto w 1721 r. Złoża aluwialne (przy zboczach oraz tarasach rzek). Zawartość diamentów wynosi przeciętnie 0,5-1 karata na 1 m³ skały. Jest duża ilość diamentów czarnych (karbonado). Diamentom brazylijskim towarzyszą zróżnicowane minerały szlachetne oraz półszlachetne.
• Botswana – Orapa,
• Namibia,
• Sierra Leone - szczególnie w regionie Koidu, złoża aluwialne
• Senegal,
• Kanada,
• USA – złoża nie posiadają większego znaczenia przemysłowego,
• Angola,
• Kongo,
• Lesotho,
• Tanzania,
• Ghana,
• Wybrzeże Kości Słoniowej,
• Burkina Faso,
• Gwinea,
• Liberia.

Wiek najstarszych diamentów (odkrytych w Australii) szacuje się na 3 do 4,25 mld lat^[2].

Zastosowanie

• jest stosowany przy produkcji materiałów ściernych (diamenty syntetyczne) oraz narzędzi tnących oraz skrawających (m.in. noży do cięcia szkła)
• do wyrobu past termoprzewodzących (diamenty syntetyczne)
• jako elementy w aparaturze naukowej oraz medycznej
• detektory cząstek elementarnych, dozymetry
• do wyrobu filier (wkładek kalibracyjnych – narzynek), do ciągadeł drutów oraz włókien sztucznych
• do wyrobu twardościomierzy oraz igieł fonograficznych
• w jubilerstwie do wyrobu biżuterii – odpowiednio oszlifowane diamenty noszą nazwę brylantów; cechy kamieni jubilerskich ma zaledwie 10–20% wszystkich wydobywanych diamentów

Znane diamenty

Do najsłynniejszych diamentów na świecie należą:

• Cullinan – 3106 karatów, jest to największy znany diament, podzielony na 105 części oraz oszlifowany;
• Excelsior – 995,2 karata, podzielony na 11 części oraz oszlifowany, znaleziony w 1905 niedaleko Pretorii;
• Prezydent – 726,6 karata, brazylijski, podzielony na 29 części oraz oszlifowany;
• Jonker – 726 karatów, podzielony na 15 części oraz oszlifowany;
• Jubilee – 650,8 karata, po oszlifowaniu 245 karatów;
• Imperial (Victoria, Great White, Nizam) – 457 karatów, oszlifowany;
• Darcy Vargas – 425 karatów, brazylijski;
• Regent – 410 karatów, po oszlifowaniu 140,5 karata, aktualnie w Luwrze;
• Szach – 3x1 cm, aktualnie w skarbcu na Kremlu;
• Orłow – ok. 400 karatów, po oszlifowaniu 189,6 karata;
• Gwiazda Jakucji – 234 karaty, syberyjski;
• Millennium Star – 203 karaty,
• Koh-i-noor – 181,1 karata, indyjski,po oszlifowaniu 108,93 karata oraz zdobi brytyjskie klejnoty koronne;
• Hope – 67,125 karata, po oszlifowaniu 44,4 karata, największy barwny diament – szafirowoniebieski.

27 sierpnia 2007 podano informację o odkryciu największego diamentu na świecie, ważącego dwukrotnie więcej od dotychczasowego rekordzisty (ok. 7 tys. karatów)^[3][4], co okazało się oszustwem^[5].

Najcenniejsze diamenty w Polsce to:

• wielki czarny diament w złotej puszce św. Stanisława (1504, skarbiec katedry na Wawelu);
• bezbarwny diament w koronie monstrancji Jana Kazimierza (1672, skarbiec klasztoru Paulinów na Jasnej Górze) – 10 karatów.

Wartość diamentu zależy ściśle od jego czystości, koniunktury na rynku oraz wielu innych czynników. Dla ogólnych szacunków da się jednak przyjąć, że diament o wadze 100 karatów jest warty około 850 tysięcy złotych. Stąd też Cullinan, największy znany dotychczas diament (3106 karatów) warty był (przed podzieleniem) około dwudziestu pięciu milionów złotych^{potrzebne źródło}.

Sprawdź też

Przypisy

Linki zewnętrzne

Sprawdź hasło diament w Wikisłowniku

  W Wikimedia Commons leżą multimedia związane z tematem:
Diament

• Kilka słów o... diamentach – Państwowy Instytut Geologiczny (pol.)
• Ocena oraz klasyfikacja diamentów (pol.)
• M3Style Diamonds – Serwis poświęcony diamentom (pol.)
• American Museum of Natural History: Diamonds (ang.)
• Znane diamenty świata (ang.)
• Diamenty produkowanie metodą HF-CVD (pol.)