Doktor (łac. doctor – "nauczyciel, mistrz"; w skrócie dr) – stopień naukowy albo stopień w zakresie sztuki.
Zasady przyznawania w Polsce
W Polsce stopień naukowy doktora nadaje się w drodze przewodu doktorskiego osobie, która ma tytuł zawodowy magistra, magistra inżyniera, lekarza albo odmienny równorzędny, zdała egzaminy doktorskie oraz obroniła rozprawę doktorską (dysertację). Stopień naukowy doktora nadawany jest przez te wydziały szkół wyższych albo placówki naukowe, które posiadają uprawnienia do jego nadawania. Uprawnienia uzależnione są m.in. od liczby zatrudnionych w nich osób z tytułem naukowym profesora albo stopniem naukowym doktora habilitowanego (samodzielni pracownicy nauki) (wymaganych jest przynajmniej 8 osób).
Dysertacja doktorska powinna stanowić oryginalne rozwiązanie dylematu naukowego albo artystycznego oraz wykazywać ogólną wiedzę teoretyczną kandydata w danej dyscyplinie naukowej albo artystycznej, a także umiejętność samodzielnego prowadzenia pracy naukowej albo artystycznej. Rozprawa ta jest opracowywana oraz pisana pod kierunkiem promotora (łac. promoveo – "posuwać, przesuwać naprzód"), którym bywa samodzielny pracownik nauki, wyznaczony przez uprawnione do tego gremium. Obrona dysertacji jest publiczna, tzn. termin jej jest ogłaszany oraz każdy ma prawo w niej uczestniczenia oraz zadawania pytań doktorantowi dotyczących tematu pracy doktorskiej. Formalnie przewód doktorski jest zamykany przysięgą doktorską (w której treści zawarte jest przyrzeczenie poszukiwania prawdy oraz niesprzeniewierzania się zasadom etyki naukowej).
Wyższym stopniem naukowym jest stopień naukowy doktora habilitowanego. Nadawany jest w drodze przewodu habilitacyjnego, do którego bywa dopuszczona osoba, która ma stopień naukowy doktora oraz wniosła udokumentowany (publikacje w czasopismach naukowych, wydanie książki/ek naukowej) znaczny wkład naukowy albo artystyczny.
Zasady przyznawania stopnia naukowego doktora oraz doktora habilitowanego w Polsce wyznacza ustawa z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych oraz tytule naukowym oraz o stopniach oraz tytule w zakresie sztuki (Dz. U. z 2003 r. Nr 65, poz. 595), znowelizowane ustawą z 18 marca 2011 r. (Dz. U. z 2011 r. Nr 84, poz. 455). Poprzednie polskie uregulowania nie wymagały bezwzględnie posiadania przez kandydata tytułu zawodowego magistra albo równorzędnego (choć zasada ta zwykle była przestrzegana) oraz zdarzały się nadzwyczajne przypadki nadawania stopnia naukowego doktora osobom bez studiów wyższych, np. słynnemu matematykowi lwowskiemu – późniejszemu profesorowi Stefanowi Banachowi. W innych krajach także zwykle do przyznania stopnia naukowego doktora potrzebny jest dyplom ukończenia uczelni wyższej, ale nie wszędzie.
Stopień doktora w innych krajach
Źródłem nieporozumień w używaniu stopnia doktora jest inne nazewnictwo oraz znaczenie tej nazwy w systemach stopni naukowych w innych krajach, a zwłaszcza różnice pomiędzy Europą kontynentalną a Wielką Brytanią oraz USA. Znajomość tych różnic oraz odpowiednich skrótów jest przydatna m.in. w korespondencji pomiędzy instytucjami naukowymi.
Kraje anglosaskie
Ceremonia wręczenia dyplomów w brytyjskiej wyższej uczelni
Cardiff University – dyplomy wręczane są przez senat uczelni (na scenie) zarówno studentom, jak oraz doktorantom (na widowni bezpośrednio przed sceną); na balkonie widowni siedzą rodziny oraz znajomi absolwentów
W krajach anglosaskich (a zwłaszcza USA) w poniektórych dziedzinach istnieje zwyczaj nadawania po zakończeniu studiów "zawodowego" stopnia doktora (ang. First–Degree Doctorate albo First–professional Doctorate), np. D.D.S. – Doctor of Dental Surgery, J.D. – Juris Doctor, M.D. – Medical Doctor, D.P.T. – Doctor of Physical Therapy, D.V.M. – Doctor of Veterinary Medicine, Psy.D. – Doctor of Psychology, Pharm.D. – Doctor of Pharmacy. Kandydaci na tego typu studia zawodowe muszą posiadać już tytuł licencjata (Bachelor's Degree) albo magistra (Master's Degree).
Zasadniczo odpowiednikiem polskiego stopnia doktora jest w nomenklaturze anglosaskiej (USA oraz Wielka Brytania) stopień Doctor of Philosophy skracany jako PhD, Ph.D. albo D.Phil. Niezależnie od tego przepisy oraz tradycja amerykańska (w mniejszym stopniu brytyjska) dopuszczają kilkadziesiąt innych, równoważnych tytułów doktorskich dla poszczególnych dziedzin wiedzy oraz fakultetów.
W Wielkiej Brytanii istnieje także "mały doktorat" – stopień MPhil przyznawany osobom, które rozpoczęły studia doktoranckie ale z jakichś względów ich osiągnięcia (np. oryginalność pracy) nie były wystarczające do przyznania tytułu PhD.
Innym rodzajem doktoratów, przyznawanych w Wielkiej Brytanii (obecnie rzadko) są tzw. wyższe doktoraty (ang. Higher Doctorates albo Doctor of Science), mające z reguły znaczenie prestiżowe oraz odpowiadające swoim charakterem stopniowi doktora habilitowanego.
Węgry
Na Węgrzech tytuł doktorski jest automatycznie przyznawany osobom kończącym studia medyczne oraz prawnicze. Tytuł wpisany do dokumentów osobistych, staje się częścią nazwiska w podobny sposób jak tytuły arystokratyczne oraz bywa używany także w sytuacjach niezwiązanych z wykonywaniem zawodu. Żony posiadają prawo do używania tytułu męża.
Rosja
W byłym Związku Radzieckim, a aktualnie w poniektórych krajach WNP np. w Rosji, Białorusi oraz Ukrainie odpowiednikiem polskiego stopnia naukowego doktora nauk jest kandydat nauk (ros. кандидат наук).
Kolejnym etapem, odpowiadającym polskiemu stopniowi doktora habilitowanego, jest uzyskanie stopnia doktora nauk (ros. дoктop наук).
Sprawdź też
Sprawdź hasło
doktor w Wikisłowniku
