Panorama historycznego centrum miasta
( Pewne obiekty są opisane w oddzielnych artykułach. Należy kliknąć myszą w wybrany obiekt)
Widok na miasto z bulwaru nad Łabą
Drezno (niem. Dresden, górnołuż. Drježdźany, czes. Drážďany, dawniej Drezdno) – miasto we wschodnich Niemczech na Pogórzu Zachodniosudeckim, leżące nad Łabą, stolica kraju związkowego Saksonia oraz okręgu administracyjnego Drezno (dawniej Rejencji Drezdeńskiej). Aglomeracja drezdeńska liczy ok. 1,036 mln mieszkańców (2004).
Analiza śladów archeologicznych wskazuje na to, że zasiedlenie obszaru, na którym powstało miasto, nastąpiło już w epoce kamienia. W dokumentach zachowanych z 1206 nadmieniono po raz pierwszy istnienie Drezna, które następnie awansowało do rangi miasta-rezydencji Elektorów Rzeszy oraz króla.
W 1987 miasto miało 519,8 tys. mieszkańców. Spadek liczby ludności wynika pomiędzy innymi ze znacznej migracji do krajów związkowych na zachodzie kraju.
Drezno pełni rolę gospodarczego oraz kulturalnego centrum Saksonii. Stanowi duży węzeł komunikacyjny (lotnisko międzynarodowe), z ośrodkami przemysłu maszynowego, produkcji klisz fotograficznych, przemysłu chemicznego oraz farmaceutycznego. Miasto jest ośrodkiem turystycznym, zwanym "miastem baroku" albo "Florencją Północy", istnieje tu wiele zabytków oraz muzeów, słynna jest Galeria Obrazów (Gemäldegalerie Alte Meister). Znajduje się tu także fabryka samochodów Volkswagen. Drezno jest obok Lipska centralnym miastem obszaru metropolitalnego centralnych Niemiec , w którego skład wchodzi też dziesięć innych miast z krajów związkowych Saksonii,Saksonii-Anhalt oraz Turyngii.
Nazwa
Nazwa miejscowości wywodzi od osady założonej w tym miejscu przez Słowian połabskich o nazwie Drezdno - stąd używa się odmiany w formie przymiotnikowej drezdeński. Wedle językoznawców bezpośrednio pochodzi ona od słowiańskiego słowa "drezga"[1] (pol. "drzazga"). "Drežd’ane" oznacza osadę ludzi mieszkających w lesie bądź "Leśnych ludzi".[2] Niemiecka nazwa Dresden jest zgermanizowaną górnołużycką nazwą miejscowości Drježdźany. Podaje się także inne znaczenie wywodząc nazwę od starołużyckiego Drežďany, oznaczającego "mieszkańców mokradeł".
Historia
Już we wczesnej epoce kamienia powstały w okolicach dzisiejszego Drezna pierwsze osady. Wybudowana w V w.p.n.e. rondela Drezno-Nickern jest przykładem pierwszych monumentalnych budowli na tym obszarze. We wczesnym średniowieczu powstał bród prowadzący przez Łabę na wysokości dzisiejszego Starego Miasta. Jednak osada, mimo korzystnego położenia nad Łabą oraz żyznych ziem, nie mogła się rozwijać z powodu otaczającego ją gęstego lasu. Osiedle należało w tym czasie do marchii miśnieńskiej, która obejmowała w latach 986-1423 obszar dzisiejszej Saksonii. Pierwsza udokumentowana wzmianka o Dreźnie znalazła się w piśmie "Acta sunt hec Dresdene" z 1206 roku. Użyte w dokumencie określenie "Dresdene" pochodzi przypuszczalnie od staro-łużyckiego słowa Drežďany (mieszkańcy bagien), którym wcześniej nazywano mieszkańców osady. W dokumencie "Acta sunt hec in civitate nostra Dresdene" z 21. stycznia 1216 wyznacza się już Drezno jako miasto. Do dzisiaj nie odnaleziono dokumentu przyznania praw miejskich, jednak od 1350 roku nazywa się już samodzielną osadę na prawym brzegu Łaby Starym Dreznem - "Antiqua Dressin", a w 1403 roku król Wilhelm I uznał tę osadę oficjalnie za miasto. Dnia 29. marca 1549, pod panowaniem Elektora Moritza, ogłoszono połączenie części leżących z prawej oraz lewej strony Łaby w jedno miasto.
Podczas wprowadzania w XV w. prawa składu Drezno było jeszcze mało znaczącym miastem, ale już pod koniec wieku stało się rezydencją diuków oraz w wyniku przemian politycznych w obrębie Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego, którego Drezno było częścią, miasto awansowało do rangi stolicy jedynego protestanckiego obszaru w kraju. W tym czasie wzniesiono też ważne placówki kulturalne, które aż do czasów dzisiejszych nadają miastu wybitną wartość. Miasto nie było zniszczone czy splądrowane podczas wojny trzydziestoletniej, ale ucierpiało przez epidemię dżumy, głód oraz ogólną stagnację gospodarczą. W 1685r. Stare Drezno było doszczętnie spalone. Po tym incydencie odbudowywano je przez parę dekad oraz dopiero w 1732 zakończono prace przedstawiając je jako "nowe królewskie miasto". Dlatego właśnie cząstka Drezna nazywana jest teraz "Neustadt" - nowe miasto. Za panowania króla Augusta II Mocnego nad Saksonią, miastu nadano znaczenie kulturowe utrzymujące się do dzisiaj. W grudniu 1745 Drezno było pierwszy raz w historii podbite przez Prusy podczas wojny sukcesyjnej. Po odnowieniu zniszczonego miasta było ono ponownie zajęte przez Prusy w czasie wojny siedmioletniej w 1756r. Podczas zbliżania się wojsk austriackich wydano nakaz częściowego spalenia miasta. W 1760r. doszło do kolejnego pruskiego oblężenia miasta oraz ostrzelania śródmieścia.
W roku 1785 Friedrich Schiller napisał "Odę do radości", liryczny wzór dla hymnu Unii Europejskiej, przeznaczoną do umieszczenia na tablicy w loży wolnomularskiej w Dreźnie.
Wiosną 1791 roku podpisano w pobliskiej miejscowości Pillnitz Deklarację z Pillnitz - akt trwającej ponad 150 lat niemiecko-francuskiej wrogości. W wyniku tego niemieccy możni nawoływali do bojkotu rewolucji francuskiej. Podczas powstania majowego w Dreźnie w roku 1849 król Saksonii Fryderyk August II stał się zmuszony do opuszczenia kraju. Jego ponowne odzyskanie udało się mu dopiero z pomocą Prus. Znanymi członkami tego powstania byli m.in. Richard Wagner oraz Gottfried Semper, obydwoje musieli z tego powodu udać się na emigrację.
Po rewolucji listopadowej w 1918 roku Drezno było stolicą (pierwszego) Wolnego Kraju Saksonii. Należało ono do pierwszej dziesiątki największych miast Niemiec oraz było kulturalnym oraz gospodarczym centrum Republiki Weimarskiej. Zaraz po I wojnie światowej zaczął w Dreźnie działać malarz oraz grafik Otto Dix. Było także założonych wiele szkół wyższych o profilu artystycznym.
Po 1933 roku rozpoczęto nagonkę na ponad 5000 obywateli o pochodzeniu żydowskim. Antysemityzm w Dreźnie ukazany stał się przede wszystkim w dziennikach Victora Klemperera. Po II wojnie światowej żyło w Dreźnie już tylko 41 Żydów. Między 1939 a 1945 rokiem internowano do Drezna więźniów obozów koncentracyjnych Auschwitz oraz Flossenbürg do pracy w przemyśle zbrojeniowym. Podczas II wojny światowej doszło w sierpniu 1944 r. do pierwszego bombardowania Drezna. Przygotowano więc miasto na wypadek nalotu, jednak pomiędzy 13 a 15 lutego 1945 miasto padło ofiarą brytyjskich oraz amerykańskich bombowców (tzw.naloty dywanowe), które doszczętnie zniszczyły 60% jego powierzchni oraz pozbawiły życia ok. 25 000 ludzipotrzebne źródło. Naloty zostały przeprowadzone na żądanie Józefa Stalina, w celu przyspieszenia upadku Wrocławia, skąd zresztą ewakuowana ludność przebywała w Dreźniepotrzebne źródło. 8 Maja 1945 Drezno stało się częścią Niemieckiej Republiki Demokratycznej(NRD). W czasie trwania ustroju socjalistycznego, wyburzono albo rozebrano wiele wartościowych pozostałości zbombardowanego miasta jak np. Kościół pw.św. Zofii oraz historyczną miejską zabudowę. Tymi zabiegami zlikwidowano całe zabudowanie historycznego centrum miasta. Odnowiono albo całkowicie zrekonstruowano przede wszystkim dzisiejszą siedzibę sądu (1946), most Augusta (1949), Kościół Krzyża (do 1955),Zwinger (do 1963), Katedrę Świętej Trójcy (do 1965), Semperoper (do 1985), Pałac Japoński (do 1987) oraz oba dworce kolejowe. Pewne z prac ciągnęły się dekadami z powodu złej sytuacji gospodarczej NRD, która zmuszała do wielokrotnego przerywania renowacji. Podczas kiedy place Theater- oraz Schlossplatz odnowiono kierując się historycznym układem budynków, zostawiono Nowy Rynek (Neumarkt) całkowicie pustym, a Stary Rynek(Altmarkt) zabudowano na styl socjalistyczny (np. Pałac Kultury - Kulturpalast) Po 1945 roku umieszczono w oraz wokół Drezna 1. Gwardię Pancerną ZSRR oraz 7. Dywizje Narodowej Armii Ludowej. Nigdy wcześniej w czasach pokoju nie stacjonowało w Dreźnie tyle oddziałów co pomiędzy 1945 a 1990. Jesienią 1989 rozpoczęły się wiece oraz demonstracje opowiadające się za zjednoczeniem Niemiec, a 19 grudnia 1989 Helmut Kohl wygłosił mowę na Neumarkt, przed ruiną Fauenkirche. Po przemianach politycznych w 1990 roku Drezno znowu było stolicą Wolnego Kraju Saksonii. W sierpniu 2002r. Drezno było dotknięte przez "powódź stulecia". Poziom Łaby podniósł się wtedy, przewyższając najwyższy jak dotąd wynik z 1845 roku. 5. czerwca 2009 Drezno odwiedził prezydent Stanów Zjednoczonych Barack Obama, by spotkać się z kanclerz Niemiec Angelą Merkel oraz zwiedzić Frauenkirche.
Podział administracyjny
Drezno dzieli się na dziesięć dzielnic (Ortsamtsbereich) oraz dziewięć miejscowości (Ortschaft), które leżą w granicach administracyjnych miasta.
Dzielnice oraz ich osiedla:
- Altstadt (Friedrichstadt, Innere Altstadt, Johannstadt-Nord, Johannstadt-Süd, Pirnaische Vorstadt, Seevorstadt-Ost/Großer Garten ze Strehlen-Nordwest, Wilsdruffer Vorstadt/Seevorstadt-West)
- Blasewitz (Blasewitz z Neugruna, Gruna ze Strehlen-Nordost, Seidnitz/Dobritz, Striesen-Ost, Striesen-Süd z Johannstadt-Südost, Striesen-West, Tolkewitz/Seidnitz-Nord)
- Cotta (Briesnitz ze Stetzsch, Cotta z Friedrichstadt-Südwest, Dölzschen oraz Niedergorbitz, Gorbitz-Nord/Neuomsewitz, Gorbitz-Ost, Gorbitz-Süd, Kemnitz, Leutewitz oraz Altomsewitz, Löbtau-Nord, Löbtau-Süd, Naußlitz z Wölfnitz, Roßthal)
- Klotzsche (Flughafen Dresden/Industriegebiet Klotzsche, Hellerau/Wilschdorf z Rähnitz, Hellerberge, Klotzsche)
- Leuben (Großzschachwitz ze Sporbitz, Kleinzschachwitz z Meußlitz oraz Zschieren, Laubegast z Alttolkewitz, Leuben z Dobritz-Süd oraz Niedersedlitz-Nord)
- Loschwitz (Bühlau/Weißer Hirsch z Rochwitz oraz Loschwitz-Nordost, Dresdner Heide, Hosterwitz/Pillnitz z Niederpoyritz, Loschwitz/Wachwitz, Oberpoyritz oraz Söbrigen)
- Neustadt (Albertstadt, Äußere Neustadt, Innere Neustadt, Leipziger Vorstadt, Radeberger Vorstadt)
- Pieschen (Kaditz, Mickten z Trachau-Süd, Pieschen-Nord/Trachenberge z Leipziger Vorstadt-Nordwest, Pieschen-Süd z Leipziger Vorstadt-West (Neudorf), Trachau, Übigau z Kaditz-Süd)
- Plauen (Coschütz/Gittersee, Kleinpestitz/Mockritz z Kaitz oraz Gostritz, Plauen, Räcknitz/Zschertnitz ze Strehlen-Südwest, Südvorstadt-Ost, Südvorstadt-West)
- Prohlis (Leubnitz-Neuostra z Torna oraz Mockritz-Ost, Lockwitz z Kauscha, Niedersedlitz, Nickern oraz Luga, Prohlis-Nord, Prohlis-Süd, Reick, Strehlen z Reick-Nordwest)
Dzielnice oraz ich osiedla:
- Altfranken (Gompitz/Altfranken)
- Cossebaude (Cossebaude/Mobschatz/Oberwartha)
- Gompitz (Gompitz/Altfranken)
- Langebrück (Langebrück/Schönborn)
- Mobschatz (Cossebaude/Mobschatz/Oberwartha)
- Oberwartha (Cossebaude/Mobschatz/Oberwartha)
- Schönborn ((Langebrück/Schönborn)
- Schönfeld-Weißig (Gönnsdorf/Pappritz, Schönfeld/Schullwitz, Weißig)
- Weixdorf (Weixdorf)
Otoczenie
Do położonych w okolicy Drezna dużych miast należą: Chemnitz (80km na południowy zachód), Lipsk (100km na północny zachód), Berlin (200km na północ). 150km na południe istnieje czeska stolica - Praga, a 230km na wschód - Wrocław.
Zabytki
Doszczętnie zniszczone w czasie II wojny światowej oraz odbudowane tylko częściowo miasto, ma pomimo swojej długiej oraz bogatej historii, niewielką cząstka dawnej historycznej zabudowy. Do najważniejszych odbudowanych zabytków należą:
Przemysł
W Dreźnie istnieje zaprojektowana specjalnie w tym celu montownia koncernu Volkswagen - Szklana Manufaktura (Die Gläserne Manufaktur), w której od 2001 roku montuje się samochody marki Volkswagen Phaeton. Jest to jedyne miejsce, w którym produkuje się takie samochody.
Szkolnictwo
Transport
Drogi
Przez miasto przechodzą autostrady A4, A13 oraz A17, drogi krajowe B6, B97, B170, B172, 173 oraz drogi regionalne.
Kolej
Stacje oraz przystanki kolejowe w mieście:
- Dresden Hauptbahnhof,
- Dresden Mitte,
- Dresden-Neustadt,
- Dresden-Hp. Freibergerstr. WTC,
- Dresden-Dobritz,
- Dresden-Freiberger Straße,
- Dresden-Niedersedlitz,
- Dresden-Pieschen,
- Dresden-Reick,
- Dresden-Trachau,
- Dresden Cotta,
- Dresden Grenzstraße,
- Dresden Industriegelände,
- Dresden Klotzsche,
- Dresden Strehlen
Lotniska
W mieście istnieje międzynarodowe lotnisko Dresden Flughafen (DRS), które obsługuje loty linii lotniczych Germanwings, Air Berlin, Aeroflot, Lufthansa oraz wiele czarterowych.
Komunikacja miejska
Komunikacją miejską zarządza spółka Dresdner Verkehrsbetriebe AG (DVB), partner związku Verkehrsverbund Oberelbe (VVO). Aktualnie istnieje: 12 linii tramwajowych, 6 promowych, jedna kolejka podwieszana, jedna kolejka linowo-terenowa, oraz 28 linii miejskich (dodatkowo ponad 300 linii podmiejskich).
W skład komunikacji miejskiej wchodzą:
Autobusy
Tramwaje
Sport
Osoby
Urodzeni w Dreźnie
- 1650, 8 września, Johann Friedrich Karcher, architekt
- 1670, 12 maja, August II Mocny, król Polski, elektor Saksonii
- 1759, 6 kwietnia, Christian Leberecht Vogel, malarz
- 1783, 28 lutego, Alexander von Oppeln-Bronikowski, oficer oraz pisarz
- 1801, 12 grudnia, Jan Wettyn, król Saksonii
- 1830, 8 stycznia, Hans von Bülow, dyrygent
- 1832, 8 sierpnia w Pillnitz, Jerzy I Wettyn, król Saksonii
- 1861, 17 października, Woldemar Lippert, historyk
- 1862, 14 kwietnia, Piotr Stołypin, premier Rosji
- 1865, 25 maja, Fryderyk August III Wettyn, król Saksonii
- 1876, 8 lutego, Paula Modersohn-Becker, malarka
- 1887, 9 sierpnia, Hans Oster, oficer
- 1889, 22 kwietnia, Ludwig Renn (Arnold Friedrich Vieth von Golßenau), pisarz
- 1890, 21 września, Max Immelmann, pilot
- 1894, 21 lipca, Paul Richter, ewangelicki pastor
- 1895, 20 marca, Albert Hensel, komunista
- 1899, 23 lutego, Erich Kästner, pisarz
- 1902, 3 sierpnia, Martin Noth, protestancki teolog
- 1902, 10 sierpnia, Curt Siodmak, amerykański pisarz, reżyser oraz producent
- 1906, 11 lipca, Herbert Wehner, niemiecki polityk
- 1915, 15 września, Helmut Schön, trener piłkarski
- 1917, 30 grudnia, Marianne Schönfelder, ofiara hitlerowskiej eutanazji
- 1967, 5 września, Matthias Sammer, piłkarz, trener
- 1979, 5 czerwca, Natalia Żukowa, ukraińska szachistka
- 1974, 10 września, Hardy Hard (własc. Kay Lippert), niemiecki DJ oraz producent muzyki techno/breakbeat
Związani z miastem
- Wilhelm Friedemann Bach, kompozytor, organista
- Bernardo Bellotto zwany Canaletto, malarz Drezna oraz Warszawy
- Giacomo Casanova
- Friedrich Gerstäcker, pisarz
- Karl Adolph Gjellerup, pisarz
- Maximilian Karl Friedrich Wilhelm Grävell, prawnik
- Hans Hartung, niemiecko-francuski malarz oraz grafik współczesny
- Heinrich von Kleist, poeta oraz pisarz
- Victor Klemperer, pisarz oraz literaturoznawca
- Karl May, pisarz
- Friedrich Paulus, niemiecki feldmarszałek (zmarł w Dreźnie)
- Daniel Pöppelmann, barokowy budowniczy
- Gottfried Semper, architekt
- Gustav Schäfer, wioślarz
- Wilhelmine Schröder-Devrient, śpiewaczka operowa
- Heinrich Schütz, kompozytor, organista
- Kurt Vonnegut, przeżył bombardowanie oraz napisał powieść Rzeźnia numer pięć
- Johann Vierdanck, kompozytor, organista
- Richard Wagner, kompozytor
- Carl Maria von Weber, kompozytor
- Friedrich Wieck, muzyk
- Jan Dismas Zelenka, kompozytor
Polacy w Dreźnie
W drugiej połowie XVIII wieku Drezno stało się ośrodkiem konfederatów barskich, a następnie terenem przygotowań do powstania kościuszkowskiego, prowadzonych przez polską emigrację trzeciomajową z Hugonem Kołłątajem na czele. Po zajęciu przez wojska rosyjskie Jasnej Góry, także Kazimierz Pułaski, ze Śląska podążył do Drezna, gdzie przez parę tygodni przebywał na dworze królewicza Karola, syna Augusta III Sasa.
Już wówczas zamieszkiwali na stałe w Saksonii przedstawiciele poniektórych rodów magnackich np. generał Aleksander Jakub Lubomirski, Józef Aleksander Jabłonowski, księżna Genowefa z Ogińskich Brzostowska oraz liczna grupa oficerów w służbie saskiej. Od 1771 w stopniu podchorążego w wojsku saskim odbywał służbę Jan Henryk Dąbrowski uczestnik insurekcji kościuszkowskiej, twórca Legionów Polskich we Włoszech. Po wstrzymaniu działań przeciwko armii rosyjskiej w 1792 przeważajaca ilość działaczy politycznych opuściła kraj, wyjeżdżając z reguły do Saksonii, tam bowiem w Lipsku oraz Dreźnie powstawał ośrodek emigracyjny przeciwników konfederacji targowickiej. Po stłumieniu przez Rosjan powstania listopadowego, miasto stało się miejscem schronienia polskich emigrantów. W 1831 gościł w Dreźnie do 25 lipca, Juliusz Słowacki, które poeta znał dobrze, "a które wspominał tym milej, że w nim w 1831 spotykał się ze swą przyszłą dręczycielką"[3]. W Dreźnie powstaje też 2 pieśń poematu "Żmija"[4] W 1832 udał się też do Drezna Adam Mickiewicz, który przyłączył się w Wielkopolsce do szeregów polskiej emigracji. Towarzyszyli mu Stefan Florian Garczyński oraz Ignacy Domejko. W Dreźnie powstał oprócz drobniejszych jego utworów także rękopis III części "Dziadów". Przez dwie zimy 1835 oraz 1836 w Dreźnie odbywały się długie rozmowy Towiańskiego z Odyńcem o Mickiewiczu[5].
W Dreźnie przez ponad 20 lat mieszkał oraz tworzył Józef Ignacy Kraszewski (od 3 lutego 1863 - do maja 1884), wydalany przez margrabiego Wielopolskiego z Królestwa. W Dreźnie powstały jego największe powieści "Rzym za Nerona" (1866), poprzedniczka "Quo Vadis", "Stara baśń" (1873), oraz "trylogia saska" (1874-1877) będąca krytyką rządów królów polskich oraz elektorów saskich w ich dziedzicznej Saksonii. W 1960 roku Rada Narodowa Drezna utworzyła w dworku, w którym mieszkał pisarz Muzeum Kraszewskiego (niem. Kraszewski-Museum, Stadtmuseum Dresden, dawniej Kraszewski-Haus) przy Nordstrasse 28[6], gromadząc wiele pamiątek[7]. W 2003 muzeum to było gruntownie odnowione. Muzeum Kraszewskiego w Dreźnie jest jedyną polską placówką muzealną na terenie Niemiec[8].
Niedaleko Drezna istniała od 1811 w Tharandt Akademia Leśna, którą w okresie 1860-1918 ukończyło 385 Polaków. Na Politechnice w Dreźnie specjalizowali się profesorowie Politechniki Warszawskiej Bohdan Stefanowski (termodynamika), Stanisław Łukaszewicz (urządzenia transportowe), Rudolf Swierzyński (projektowanie wsi), Ignacy Szyszyłowicz (botanik), Zygmunt Librowicz (chemia), oraz elektotechnik Henryk Krauze[9].
W 1918 roku ukończył Akademię Sztuk Pięknych w Dreźnie Wacław Szczeblewski. Jego obrazy wystawiane były m.in. w Drezdeńskiej Galerii Sztuki, w warszawskiej "Zachęcie" oraz in. W drezdeńskiej akademii specjalizował się także historyk sztuki Julian Pagaczewski.
Pamiątką po uchodźcach z okresu wielkiej emigracji jest m.in. polska kwatera na Starym Cmentarzu w Dreźnie.
Współpraca
Brazzaville, Kongo (od 1975)
Brühl, Badenia-Wirtembergia (kontakty utrzymuje dzielnica Wixdorf)
Columbus, Stany Zjednoczone (od 1992)
Coventry, Wielka Brytania (od 1959)
Florencja, Włochy (od 1978)
Gostyń, Polska (od 1976)
Hamburg, Niemcy (od 1987)
Hangzhou, Chińska Republika Ludowa (od 2009)
Ostrawa, Czechy (od 1971)
Petersburg, Rosja (od 1961)
Rotterdam, Holandia (od 1988)
Salzburg, Austria (od 1991)
Skopje, Macedonia (od 1967)
Strasburg, Francja (od 1990)
Weinsberg, Badenia-Wirtembergia (kontakty utrzymuje dzielnica Cossebaude)
Wrocław, Polska (od 1959)
Sprawdź też
Przypisy
Linki zewnętrzne
|
Saksonia (Sachsen) |
|
| Siedziba kraju związkowego: Drezno (Dresden) |
|
| Miasta na prawach powiatu |
|
 |
|
| Okręgi administracyjne |
|
|
| Powiaty ziemskie |
|
|