Eduard Szewardnadze
Data urodzenia	25 stycznia 1928
2. Prezydent Gruzji
Okres urzędowania	od 26 listopada 1995 do 23 listopada 2003
Poprzednik	Zwiad Gamsachurdia
Następca	Nino Burdżanadze (p.o.)

Eduard Szewardnadze (gruz. ედუარდ შევარდნაძე, ros. Эдуа́рд Шевардна́дзе; ur. 25 stycznia 1928) – gruziński polityk, minister spraw zagranicznych ZSRR za rządów Michała Gorbaczowa (1985-1990), prezydent Gruzji od 1995 do 23 listopada 2003, kiedy ustąpił po nieudanej próbie sfałszowania wyniku wyborów.

Kariera w czasach ZSRR

Szewardnadze w wieku 18 lat stał się instruktorem komsomołu oraz dwa lata później wstąpił do partii komunistycznej. W 1959 stał się członkiem Rady Najwyższej Gruzińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej, w 1965 stał się ministrem porządku publicznego Gruzińskiej SRR, a w 1968 spraw wewnętrznych oraz generałem milicji. Zasłynął wtedy walką z korupcją, doprowadzając do skazania wielu urzędników. W 1972 zastąpił na stanowisku I Sekretarza KC Komunistycznej Partii Gruzji skompromitowanego w aferach korupcyjnych Wasyla Mżawanadze. Na tym stanowisku kontynuował walkę ze skorumpowanymi urzędnikami, lecz także z dysydentami. W 1976 stał się członkiem Komitetu Centralnego, a w 1978 Biura Politycznego KC KPZR. W 1985 stał się ministrem spraw zagranicznych ZSRR, dołączając do grona względnie młodych reformatorów skupionego wokół Gorbaczowa. Odegrał bardzo ważną rolę w upadku imperium sowieckiego, odmawiając pomocy komunistycznym reżimom w Europie Środkowej oraz pozwalając tym samym demokratyczną oraz pokojową kontrrewolucję. W 1987 r. wyraził w imieniu ZSRR wstępną zgodę na zjednoczenie państw niemieckich, RFN oraz NRD. Pod koniec lat 80. jego droga rozeszła się z Gorbaczowem, który dążył do zachowania socjalizmu oraz ZSRR. W 1990 - na parę miesięcy przed nieudanym komunistycznym puczem w Moskwie - przewidując nadchodzący wstrząs polityczny, podał się do dymisji. Swoją rezygnację określił jako protest przeciwko "rodzącej się dyktaturze". W lutym 1991 powrócił na krótki czas na stanowisko, po czym podał się do dymisji razem z Gorbaczowem, po formalnym rozwiązaniu Związku Radzieckiego.

Prezydentura Gruzji

Pierwszym prezydentem nowo niepodległej Gruzji stał się Zwiad Gamsachurdia (syn słynnego pisarza gruzińskiego, Konstantyna Gamsachurdii), dysydent więziony przez Szewardnadzego w latach 70. Został on jednak obalony w wyniku puczu w styczniu 1992 oraz musiał zbiec do republiki Czeczenii. Władzę przejął Szewardnadze, który w 1995 stał się wybrany na prezydenta większością 70% głosów. W 2000 zdołał zapewnić sobie drugą kadencję fałszując wynik wyborów. Szewardnadze przeżył dwie próby zamachów na swe życie (w 1995 oraz 1998). Za jego prezydentury, na tle terytorialno-nacjonalistycznym oraz w wyniku licznych prowokacji ze strony Gruzji, wybuchł konflikt wojenny na terenie Abchazji, który doprowadził do utraty kontroli nad Abchazją oraz później Osetią Południową oraz silnych tendencji separatystycznych w Adżarii. Wkroczenie wojsk Gossowietu Gruzji na teren Abchazji uczyniło śmierć 10 tys. ludzi, a 280 tys. uchodźców gruzińskich uniemożliwiła powrót do domów.

By przeciwstawić się rosyjskim wpływom, Szewardnadze obrał kurs prozachodni, nastawiając się na współpracę z USA oraz strategiczne partnerstwo z NATO oraz UE.

Szewardnadze cieszył się reputacją zaciekłego wroga korupcji, bardzo w kraju rozpowszechnionej. Zdymisjonował oraz doprowadził do umieszczenia w zakładach karnych setek oficjeli. Jednakże wcale nie udało mu się całkowicie wyplenić tego zjawiska.

Odejście z życia politycznego

2 listopada odbyły się w Gruzji wybory parlamentarne, których wynik stał się sfałszowany przez rząd. Doprowadziło to do masowych protestów w Tbilisi oraz całym kraju. Na inauguracyjnej sesji nowego parlamentu 21 listopada, protestujący wtargnęli na posiedzenie, zmuszając prezydenta do opuszczenia sali. Szewardnadze wprowadził stan wyjątkowy oraz początkowo odmawiał ustąpienia, ostatecznie jednak zgodził się to uczynić po spotkaniu z liderami opozycji oraz konsultacjach z ministrami spraw zagranicznych USA – Collinem Powellem oraz Rosji – Igorem Iwanowem. Krok ten stał się entuzjastycznie przyjęty przez społeczeństwo, zaś całe zdarzenie nazwano rewolucją róż przez analogię do portugalskiej rewolucji goździków.

Na język polski była przetłumaczona autobiografia Szewardnadzego, Przyszłość trzeba do wolności, tł. Krystyna Damm, Warszawa 1992.

Życie prywatne

Od 2004 r. jest wdowcem. Jego żoną od 1951 roku była Nanuli Cagareiszwili, z którą ma syna oraz córkę. Razem doczekali się pięciorga wnucząt.

Sprawdź w Wikicytatach kolekcję cytatów
z Eduarda Szewardnadzego

p • d • e Ministrowie spraw zagranicznych RFSRR oraz ZSRR Lew Trocki • Gieorgij Cziczerin • Maksim Litwinow • Wiaczesław Mołotow • Andriej Wyszynski • Wiaczesław Mołotow • Dimitrij Szepiłow • Andriej Gromyko • Eduard Szewardnadze • Aleksandr Biessmiertnych • Borys Pankin • Eduard Szewardnadze

p • d • e Prezydenci Gruzji Zwiad Gamsachurdia • Eduard Szewardnadze • Nino Burdżanadze (p.o.) • Micheil Saakaszwili • Nino Burdżanadze (p.o.) • Micheil Saakaszwili