Edvard Munch (wym. [ˈɛdʋɑʀd ˈmuŋk]; ur. 12 grudnia 1863 w Løten, zm. 23 stycznia 1944 w Aker, ob. cząstka Oslo) – norweski malarz oraz grafik.
Życie
Edvard Munch przyszedł na świat jako drugie dziecko lekarza wojskowego Christiana Muncha oraz Laury Bjølsen. Matka Muncha zmarła na gruźlicę, kiedy jej syn był jeszcze dzieckiem. Kilka lat później ta sama choroba zabrała starszą siostrę – Johanne Sophie. Zetknięcie się ze śmiercią bliskich zaważyło na rozwoju duchowym oraz artystycznym malarza. Motyw śmierci jest bardzo częsty w twórczości tego artysty.
Rysunku oraz malarstwa uczył się początkowo w Kristianii (dawna nazwa Oslo). Dzięki stypendium studiował przez trzy lata (1889-1892) w Paryżu, gdzie uległ wpływom malarstwa postimpresjonistycznego. Po powrocie z Paryża wystawił swoje prace w Kristianii, wywołując nimi ogromne zainteresowanie norweskiego malarza mieszkającego w Niemczech Adelsteena Normanna. Zaproszony przez niego do Berlina w 1892 ze swoimi obrazami stał się przyczyną skandalu artystycznego.
W Berlinie nawiązał kontakt z tamtejszą cyganerią. Przyjaźnił się ze Stanisławem Przybyszewskim, jego żoną Dagny Juel Przybyszewską, Augustem Strindbergiem oraz innymi artystami z kręgu winiarni Zum Schwarzen Ferkel.
Wiele lat spędził w Niemczech (Berlin), Francji oraz Włoszech. Był związany z symbolistami oraz szkołą z Pont-Aven. Wiele lat walczył z alkoholizmem oraz zaburzeniami nerwowymi. Po ciężkiej chorobie nerwowej (z której leczył się w klinice dla nerwowo chorych w Kopenhadze nowoczesną metodą elektrowstrząsów), osiadł w Norwegii. Tworzył symboliczne kompozycje figuralne, dając w nich w ekspresyjny sposób wyraz obsesjom erotycznym, uczuciom samotności, przygnębienia, lęku przed chorobą oraz śmiercią.
Edvard Munch był pod wieloma względami artystą-nowatorem, zwłaszcza w dziedzinie grafiki, której technikę wydatnie rozwinął. To on po raz pierwszy zastosował na szeroką skalę grafikę barwną.
Styl artysty:
- silny kontur,
- płynna secesyjna linia,
- zróżnicowany koloryt,
- po 1909 rozjaśnił paletę
- ekspresja
Twórczość Muncha oddziałała bardzo silnie na malarstwo europejskie początku XX wieku, będąc jednym z głównych źródeł ekspresjonizmu. W Polsce wpływ Muncha w sztuce Młodej Polski zaznaczył się dzięki Przybyszewskiemu – wpływ Muncha widać zwłaszcza w malarstwie Wojciecha Weissa.
W 2004 w Muzeum Muncha dokonano napadu z bronią w ręku, kradnąc wystawione tam wersje Krzyku oraz Madonny (inne wersje da się wciąż oglądać w Galerii Narodowej w Oslo).
31 sierpnia 2006 r. policja odnalazła poszukiwany przez ponad 2 lata obraz.
Ważniejsze dzieła (chronologicznie)
Biografia (ważniejsze daty)
- 1863 Munch przychodzi na świat 12 grudnia w Løten, w prowincji Hedmark.
- 1868 Matka artysty umiera na gruźlicę.
- 1877 Siostra Johanne Sofie umiera na gruźlicę w wieku 15 lat.
- 1881 Munch rozpoczyna naukę w Den Kongelige Tegneskole (Królewskiej Szkole Rysunku) w Kristianii
- 1884 Nawiązuje znajomość z Hansem Jægerem, przywódcą bohemy kristiańskiej
- 1885 Wystawia jeden obraz w pawilonie norweskim na Wystawie Światowej w Antwerpii. Pierwszy pobyt w Paryżu.
- 1886 Wystawia cztery obrazy na wystawie jesiennej w Kristianii, m.in. Det syke barn (Chore dziecko), wywołując oburzenie publiczności oraz krytyków.
- 1889 Pierwsza samodzielna wystawa. Munch otrzymuje stypendium państwowe oraz wyjeżdża na studia do Paryża. Rozpoczyna naukę w atelier Léona Bonnata. Umiera ojciec Muncha.
- 1890-1892 Kolejne pobyty w Paryżu, wyjazd do Nicei. Miesiące letnie Munch spędza w Åsgårdstrand.
- 1892 Kolejna wystawa w Kristianii, zaproszenie do Berlina. Munch wystawia swoje prace w Verein Berliner Künstler. Po tygodniu wystawa zostaje zamknięta z powodu protestów.
- 1893 W Berlinie Munch nawiązuje znajomość z artystami z kręgu winiarni Zum Schwarzen Ferkel. Pierwsze prace nad cyklem Livsfrisen (Fryz życia). Powstają Skrik (Krzyk) oraz Madonna.
- 1894 Munch rozpoczyna eksperymenty z grafiką.
- 1895-1898 Mieszka oraz pracuje w Berlinie oraz Paryżu.
- 1898-1902 Burzliwy romans z Tullą Larsen, zakończony kłótnią w Åsgårdstrand, w czasie której Munch zostaje postrzelony w lewą rękę. Ucieka z Norwegii.
- 1903 Mieszka oraz pracuje w Berlinie, Paryżu oraz Lubece. Zostaje członkiem Société des Artistes Indépendants (Salonu Niezależnych). W Warszawie przebiega się pierwsza w Polsce wystawa jego grafik w Salonie Krywulta.
- 1905 Rozpoczyna wielomiesięczną walkę z chorobą nerwową oraz alkoholizmem.
- 1906 Przygotowuje dekoracje do Upiorów oraz Heddy Gabler Henryka Ibsenadla zespołu Maxa Reinhardta w Deutschen Theater.
- 1907-1908 Mieszka oraz pracuje w Berlinie. Wakacje spędza w Warnemünde nad Bałtykiem, malując na plaży nudystów. Jesienią 1908 przeżywa załamanie nerwowe oraz rozpoczyna leczenie w klinice doktora Jacobsona w Kopenhadze. Otrzymuje Królewski Order Św. Olafa.
- 1909 Wiosną powraca do Norwegii. Rozpoczyna pracę nad projektem obrazów do Auli Uniwersyteckiej w Kristianii.
- 1912 W Kolonii wystawia swoje prace obok obrazów takich artystów jak Paul Cézanne, Paul Gauguin oraz Vincent van Gogh.
- 1914 Uniwersytet w Kristianii zleca Munchowi namalowanie obrazów do Auli.
- 1916 Kupuje posiadłość Ekely na przedmieściach Kristianii.
- 1918-1919 Wydaje książeczkę Livsfrisen w związku ze swoją kolejną wystawą w Kristianii. Zapada na hiszpańską grypę.
Sprawdź też
Linki zewnętrzne
