Ten artykuł dotyczy państwa. Sprawdź też: MS Estonia – prom pasażerski, którego katastrofa w 1994 r. pociągnęła za sobą śmierć 852 ofiar.

Eesti Vabariik Republika Estońska
Flaga Estonii Herb Estonii
Hymn: Mu Isamaa
Konstytucja	Konstytucja Estonii
Język urzędowy	estoński
Język używany	estoński, rosyjski
Stolica	Tallinn
Ustrój polityczny	republika parlamentarna
Typ państwa	demokracja
Głowa państwa	prezydent Toomas Hendrik Ilves
Szef rządu	premier Andrus Ansip
Powierzchnia  • całkowita  • wody śródlądowe	131. na świecie 45 226 km² 0,0%
Liczba ludności (2012)  • całkowita   • gęstość zaludnienia  • narodowości i grupy etniczne	149. na świecie ▼1 316 541[1] 29 osób/km² Estończycy: 68,6%[2] Rosjanie: 25,7%[2]
PKB (2010)  • całkowite   • na osobę	▼19,220 mld. USD[3] ▲14 417 USD[3]
PKB (PPP) (2010)  • całkowite   • na osobę	▲24,363 mld. USD[3] ▲18 274 USD[3]
Jednostka monetarna	1 euro = 100 eurocentów (EUR, €)
Osiedlanie się plemion ugrofińskich	III wiek p.n.e.
Podbój południa przez niemiecki zakon kawalerów mieczowych	1208
Podbój północy przez Danię	1219
Sekularyzacja zakonu	1561
Włączenie do Szwecji	1629
Włączenie do Imperium Rosyjskiego	1721
Ogłoszenie niepodległości	24 lutego 1918
Włączenie do ZSRR	6 sierpnia 1940
Odzyskanie niepodległości	20 sierpnia 1991
Wstąpienie do UE	1 maja 2004
Religia dominująca	luteranizm
Strefa czasowa	UTC +2 – zima UTC +3 – lato
Kod ISO 3166	EE
Domena internetowa	.ee
Kod samochodowy	EST
Kod samolotowy	ES
Kod telefoniczny	+372

Estonia (est. Eesti, Republika Estońska – Eesti Vabariik) – państwo w Europie Północnej, nad Morzem Bałtyckim, powstałe po I wojnie światowej. Członek Unii Europejskiej oraz NATO. Graniczy z Łotwą od południa oraz z Rosją od wschodu oraz z Finlandią przez Zatokę Fińską.

• Całkowita granica lądowa: 633 km
• Długość wybrzeża: 374 km
• Długość granic z sąsiadującymi państwami: Łotwa 339 km, Rosja 294 km
• Najwyższy punkt: Suur Munamägi 318 m n.p.m.
• Najniższy punkt: Bałtyk 0 m

Nazwa

Nazwa Estonia (we współczesnym języku estońskim Eesti) bywa wywodzona ze słowa Aestii, nazwy nadanej przez starożytnych Germanów ludom zamieszkującym tereny na północny wschód od Wisły. Rzymski historyk Tacyt w 98 r. n.e. po raz pierwszy pisał o ludach Aestii oraz wczesnych Skandynawach, nazywając ziemie na południe od Zatoki Fińskiej Eistland, a ich mieszkańców eistr.

Ustrój polityczny

Estońska deklaracja niepodległości, 1918 r.

Ogłoszenie niepodległości Estonii w Parnawie (Pärnu) w 1918 r.

 Osobny artykuł: Ustrój polityczny Estonii.

Parlament Estonii

Estonia jest republiką wielopartyjną. Ustrój polityczny kraju ukształtowała konstytucja z 1992 roku. Kładzie ona szczególny nacisk na dominację jednoizbowego parlamentu, który nazywa się Riigikogu. Jest on ciałem legislacyjnym, wybieranym w 5-przymiotnikowych wyborach (proporcjonalnych) na 4 lata z 5% progiem wyborczym dla partii. W parlamencie zasiada 101 deputowanych. Najważniejszymi zadaniami parlamentu, oprócz stanowienia prawa, są:

• zatwierdzanie rządu
• wybór prezydenta na 5-letnią kadencję.

Mimo że prezydent ma prawo weta wobec ustaw parlamentu, jego kompetencje ograniczają się do reprezentowania państwa oraz wskazania premiera po wyborach, których termin także on wyznacza. Podstawowym organem wykonawczym polityki państwa jest rząd, odpowiedzialny przed parlamentem. Parlament kontroluje go nie tylko przez votum zaufania/nieufności, ale także przez interpelacje oraz zapytania (tzw. godzina pytań do premiera w każdą środę).

Estonia a Skandynawia

Proponowana flaga Estonii, z krzyżem skandynawskim

Estonia jako cząstka Szwecji w XVII wieku

Biorąc pod uwagę silne wpływy skandynawskie w Estonii, wielu Estończyków czuje się Skandynawami. Wpływy szwedzkie czy duńskie były w Estonii bardzo silne. Sama nazwa stolicy Estonii – Tallinn znaczy "Duńskie Miasto". Wg prezydenta państwa, Toomasa Hendrika Ilvesa: "Estonia to postsocjalistyczny kraj skandynawski". Pod względem kulturowym, wyznaniowym oraz wieloma innymi Estonia jest nader podobna do sąsiedniej Finlandii (Estończycy są najbliższymi krewnymi Finów), różnicą bywają silne wpływy niemieckie w Estonii, których w Finlandii nie było w takim stopniu, nieco inna najnowsza historia, duża mniejszość rosyjska oraz liberalny model gospodarczy.

Wpływy niemieckie

Estonia (podobnie jak jej południowy sąsiad- Łotwa) od wczesnego średniowiecza, aż do początków XX wieku, a więc przez wieleset lat, znajdowała się pod bardzo silnym wpływem kultury niemieckiej. Było to spowodowane tym, że obecna Estonia oraz Łotwa to dawne Inflanty oraz inne krainy historyczne (np. Terra Mariana), które najdłużej w swej historii były pod niemieckim panowaniem. Kultura niemiecka oddziaływała tam jednak wydatnie dłużej niż tylko w czasie oficjalnego panowania Niemców na tym terenie, ale także w czasie panowania szwedzkiego, polskiego czy też rosyjskiego wyższą klasę społeczeństwa stanowili tam wciąż Niemcy, obejmowali oni też wielokrotnie najważniejsze urzędy w administracji, a miasta w tych krajach wciąż miały niemiecki charakter. Warto tu przytoczyć słowa jednego z polskich studentów, Bronisława Limanowskiego, który w swych Pamiętnikach (1835 – 1870 r.) opisuje, będące już pod rosyjskim panowaniem miasto Tartu w Estonii:„Tartu miało charakter całkowicie niemieckiego miasta. Język niemiecki panował wszędzie: w urzędach, na katedrach uniwersyteckich, w sklepach, na ulicy. Właściwe miasto było z prawej strony Embachu. Miało ono piękny staroniemiecki wygląd, zwłaszcza główna ulica Ritterstrasse (Rycerska) przedstawiała się wspaniale. Lecz największą ozdobą było wzgórze piętrzące się nad miastem oraz porosłe bujnym lasem, tak zwane Domberg, od dawnej katedry katolickiej, w której ongiś kazał Piotr Skarga.”^[4] Naturalnie kultura niemiecka silnie oddziaływała na, skupione z reguły na wsiach, ludy fińskie czyli przodków obecnych Estończyków oraz ludy bałtyckie- przodków obecnych Łotyszy. Kultura niemiecka wciąż obecna jest w wielu aspektach kulturowych dzisiejszych Estończyków oraz Łotyszy.

Geografia

 Osobny artykuł: Geografia Estonii.

Ukształtowanie terenu

W skład Estonii wchodzi ponad 1500 wysp oraz wysepek w Zatoce Ryskiej (największe Sarema oraz Hiuma) o łącznej powierzchni 4,2 tys. km² (9,2% powierzchni kraju). Zachodnie wybrzeże silnie rozczłonkowane, niskie, północne – wysokie oraz strome. Przeważajaca ilość obszaru stanowią tereny nizinne (średnia wysokość 50 m) z najwyższym wzniesieniem Suur Munamägi, sięgającym 318 metrów n.p.m. Rzeźba polodowcowa (moreny, drumliny, ozy, jeziora). W północno-wschodniej części wysoczyzna Pandivere (wys. do 166 m), na południu oraz południowym wschodzie wzniesienia Sakala, Otepää oraz Haanja (do 318 m). Klimat umiarkowany, przejściowy pomiędzy morskim oraz kontynentalnym. Średnia temperatura w najchłodniejszym miesiącu (w lutym) wynosi od –6 °C na wschodzie, do –2 °C na zachodnich wyspach, w lipcu 16-17 °C. Suma roczna opadów 600-700 mm, maksimum od lipca do września. Gęsta sieć rzeczna, zwłaszcza w południowej części, główne rzeki: Narwa, Ema, Parnawa; ponad 1000 jezior (ok. 5% powierzchni kraju), największe Pejpus (graniczne z Rosją). Estonia leży w strefie lasów mieszanych. Na ubogich glebach piaszczystych rosną bory sosnowe (z sosną zwyczajną), na glebach bardziej żyznych lasy świerkowe (ze świerkiem pospolitym), nieraz ze znacznym udziałem dębu szypułkowego oraz innych drzew liściastych. Lasy zajmują ok. 18% powierzchni kraju, torfowiska (przeważnie wysokie) oraz tereny podmokłe – 20%. Na wschód od Tallinna (na wybrzeżu Zatoki Fińskiej) Park Narodowy Lahemaa.

Największe wyspy należące do Estonii to:

• Hiuma
• Sarema
• Muhu
• Vormsi

Sprawdź też: Wyspy Estonii; Rzeki Estonii

Historia

Lata 1225–1250, Estonia jako ziemie niemieckiego Zakonu kawalerów mieczowych oraz północna cząstka należąca do Danii. Estonia przez wiele setek lat należała do zakonów niemieckich. Niemal do I wojny światowej język niemiecki odgrywał w Estonii bardzo ważną rolę, a wpływy niemieckie na kulturę ugrofińską Estończyków są bardzo silne.

Lata 1308-1455, Estonia jako cząstka Prus Zakonnych z odkupioną od Danii częścią północną.

Rok 1466 – od tego roku Estonia na nowo przeszła pod władanie kawalerów mieczowych.

 Osobny artykuł: Historia Estonii.

Estonia (Esthland), 814.

Mapa fizyczna Estonii z okresu międzywojennego

Deklaracja amerykańskiego departamentu stanu, z 1940 r., nieuznająca włączenia Litwy, Łotwy oraz Estonii do ZSRR oraz stwierdzająca okupację tych krajów przez obce, sowieckie, wojska. Stany Zjednoczone oraz przeważajaca ilość krajów zachodnich wcale nie uznały włączenia krajów bałtyckich do ZSRR

• 8000 p.n.e. – najstarsze ślady osadnictwa na terenie Estonii;
• 3000 p.n.e. – osiedlają się plemiona ugrofińskie;
• 100 – rzymski historyk Tacyt wspomina w swoich kronikach o Aestii, Aestiorum gentes;
• 525 – poselstwo Estiów do króla Ostrogotów Teodoryka w Rzymie^[5]
• VIII wiek – początki osiedlania się Wikingów na terenie Estonii.
• IX-XII wiek – uzależnienie od księstw fińskich;
• 1030 – pierwsze wzmianki o Tartu (Dorpat);
• 1050 – pojawiają się zręby późniejszego miasta Tallinna;
• 1154 – arabski badacz al-Idrisi umieszcza Tallinn w swoim atlasie pod nazwą Qalaven (Kalevan);
• 1208 – Niemieccy Kawalerowie Mieczowi rozpoczynają swoją ekspansję na tereny estońskie (z terenów opanowanej już Łotwy), początek dwustuletniej walki z Zakonem. Od tego czasu zaczęły się w Estonii długie oraz bardzo silne wpływy niemieckie, rozpoczęło się niemieckie osadnictwo, panowanie oraz dominacja nad terytorium Estonii, w miastach rozpoczęła dominować, prawie całkowicie, kultura niemiecka, sytuacja ta trwała setki lat.
• 1219 – duński król Waldemar II Zwycięski opanowuje północną cząstka Estonii, w tym miasto Tallinn (zob. też Dannebrog – flaga duńska);
• 1248 – Tallinn (Rewal) zostaje członkiem niemieckiej Hanzy; innymi miastami hanzeatyckimi są Tartu, Pärnu, Viljandi;
• 1343-1345 – powstanie estońskie, Duńczycy sprzedają swoje terytorium kawalerom mieczowym;
• 1523 – Tallinn (Rewal) staje się członkiem Ligi Hanzeatyckiej;
• 1523-1526 – reformacja w Estonii;
• 1525 – ukazuje się pierwsza książka w języku estońskim (szybko zniszczona z powodu oskarżeń o herezję);
• 1535 – pierwszy katechizm w języku estońskim;
• 1558-1583- wojna o Inflanty, rozwiązanie zakonu kawalerów mieczowych, Estonia podzielona pomiędzy Szwecję (północ) oraz Polskę (południe); kraj (po obu stronach granicy) liczy ok. 250 tys. mieszkańców);
• 1600 – inkorporacja Estonii do Polski;
• 1629 – Szwecja opanowuje tereny na północ od Dźwiny (Daugawy), cała Estonia istnieje w ich rękach
• 1632 – powstaje Uniwersytet Dorpacki (obecnie Tartu). Estonia liczy ok. 70-100 tys. mieszkańców;
• 1690 – Estonia liczy ok. 350 tys. mieszkańców;
• 1686 – pierwszy elementarz w języku estońskim;
• 1700-1721 – wielka wojna północna: Estonia staje się częścią imperium rosyjskiego, wyznanie luterańskie, administracja niemiecka oraz status szlachty pozostają niezmienione; Estonia liczy ok. 150-170 tys. mieszkańców;
• 1739 – pierwsza Biblia po estońsku;
• 1790 – Estonia liczy ok. 500 tys. mieszkańców, składa się z dwóch guberni: estońskiej (stolica Rewal/Tallinn) oraz liwlandzkiej (stolica Ryga);
• 1816 – zniesienie niewolnictwa w guberni estońskiej;
• 1819 – zniesienie niewolnictwa w guberni liwlandzkiej;
• 1857-61 – ukazuje się Kalevipoeg, estoński epos narodowy;
• 1880-90 – nasila się polityka rusyfikacji;
• 1918 – zjednoczenie wszystkich ziem estońskich w jedną gubernię estońską;
• 24 lutego 1918 – deklaracja niepodległości;
• 1918-20 – wojna estońsko-bolszewicka (wojna o niepodległość Estonii);
• 2 lutego 1920 – traktat z Tartu, Rosja radziecka uznaje niepodległość Estonii oraz rezygnuje z "eksportu rewolucji". Pierwsze wybory do Riigikogu. Uchwalenie konstytucji na wzór szwajcarski: silna pozycja parlamentu, niedobór głowy państwa, zmiany w prawie uchwalane w referendum. Główne siły polityczne to: socjaldemokraci, prawicowy Związek Ludowy oraz centrowe partie drobnomieszczańskie. Przeważajaca ilość mieszkańców to Estończycy (86%), ponadto Rosjanie (9%), oraz Niemcy. Liczna mniejszość szwedzka. Wyznaniowo kraj zdominowany przez Kościół luterański;
• 1924 – powstanie komunistyczne w Tallinnie inspirowane przez ZSRR;
• 1933 – nowy projekt konstytucji przygotowany przez ELV oraz zatwierdzony w referendum. Wprowadzenie systemu prezydenckiego: rząd oraz parlament wykonawcami jego woli. Ostatecznie konstytucja nie wchodzi w życie;
• 1934 – Konstantin Päts ze "Związku Ludowego" zawiera w sobie urząd premiera, pracuje nad zmianami w konstytucji, zawiesza działalność parlamentu, stowarzyszeń oraz partii politycznych (w tym faszystowskiego ruchu wabsów);
• 1934 – Estonia liczy 1 126 416 mieszkańców, w tym 93% Estończyków;
• Polityka zagraniczna: Kraj przyłącza się do powstałej 12.09 w Genewie "Ententy Bałtyckiej". Ponadto utrzymuje dobre stosunki z Polską, Wielką Brytanią oraz krajami skandynawskimi. Poprawnie układają się relacje z ZSRR;
• 1938 – reforma ustrojowa. Nowa konstytucja. Wybory do dwuizbowego parlamentu. Konstantin Päts zostaje prezydentem.
• 23 sierpnia 1939 – pakt Ribbentrop-Mołotow. Estonia w radzieckiej strefie wpływów
• 28 września 1939 – Estonia godzi się na stacjonowanie Armii Czerwonej na swym terytorium. Liczba ich przewyższa prawie dwukrotnie liczbę wojska estońskiego (25 tys: 15 tys).
• 17 czerwca 1940 – Rosjanie wkraczają do Estonii. Następuje przeistoczenie rządu na żądanie Żdanowa (emisariusza ZSRR w Estonii), nowym premierem zostaje Johannes Vares-Barbarus. 6 sierpnia kraj "wspaniałomyślnie" przyłączony do ZSRR, śmierć ok. 15.000 Estończyków w wyniku eksterminacji.
• 1941 – deportacje czerwcowe (ok. 10 tys. osób zesłanych na Sybir, w tym były prezydent Konstantin Päts). Mniejszość szwedzka ewakuowana na wniosek rządu Szwecji do swego kraju.
• 22 czerwca – wkroczenie wojsk niemieckich do Estonii spotyka się z pozytywną reakcją mieszkańców
• 1944- Mniejszość szwedzka ewakuowana na wniosek rządu Szwecji do swego kraju.

Powrót do ZSRR, aneksja 5% terytorium przez RFSRR

• 1944-1953 – estoński ruch oporu przeciwko sowieckiej okupacji ("Leśni Bracia"), 15 tys. osób ginie albo umiera z głodu.
• 1944-1990 – na emigracji działa estoński rząd przeciwstawiający się aneksji kraju przez ZSRR (swą siedzibę ma w Sztokholmie oraz Oslo). Aneksji Estonii nie uznają m.in. Stany Zjednoczone oraz Watykan.
• 1949 – początek kolektywizacji oraz "rozkułaczania"
• 1959 – 1203000 mieszkańców w Estonii, w tym 74% Estończyków.
• 1968 – pierwsze oznaki oporu przeciwko radzieckiej rzeczywistości
• 1980 – "List 40". Protest przeciwko zmasowanej rusyfikacji. Strajki studentów w obronie kultury narodowej.
• 1988 – "śpiewająca rewolucja". Demonstracje 300 tys. Estończyków w Tallinnie. Przywrócenie flagi narodowej. W listopadzie Rada Najwyższa przyjmuje deklarację suwerenności miażdżącą większością głosów (254:7).
• 1990 – obywatele organizują się w Kongres Ludowy mający doprowadzić do przywrócenia państwowości estońskiej
• 1991 – w referendum marcowym 78% obywateli popiera niepodległość państwa
• 20 sierpnia Po puczu Janajewa Estonia deklaruje niepodległość, 6 września uznaną przez ZSRR. Na czele państwa stoi reformatorski komunista Edgar Savisaar.
• 1992 – wprowadzenie restrykcyjnego prawa o obywatelstwie. Pojawia się korona estońska zamiast przejściowych talonów. Pierwsze wybory do Riigikogu. Na czele państwa stają dwaj konserwatyści: Lennart Meri (prezydent) oraz Mart Laar (premier).
• 1993 – Estonia przyjęta do Rady Europy
• 1994 – rosyjskie wojska opuszczają kraj
• 1995 – powrót postkomunistów do władzy, 1999 rządy ponownie zawiera w sobie prawica
• 1998 – początek negocjacji o członkostwo w Unii Europejskiej
• 2001 – postkomunista Arnold Rüütel wybrany na prezydenta
• 2002 – zakończenie negocjacji przedakcesyjnych
• 2003 – referendum unijne, zakończone sukcesem zwolenników akcesji
• 2004 – akces do NATO
• 2004 – akces do UE
• 2007 – gwałtowne zamieszki w Tallinnie organizowane przez rosyjską mniejszość, a spowodowane przeniesieniem pomnika żołnierza radzieckiego z centrum miasta na cmentarz wojskowy.
• 2011 – Estonia przyjęła walutę Euro

Gospodarka

Kraj przemysłowo-rolniczy. Do 1991 wchodził w skład nadbałtyckiego regionu ekonomicznego ZSRR, silnie uzależniony od importu surowców oraz paliw. Reforma systemu gospodarczego była zapoczątkowana przed uzyskaniem niepodległości. Estonia jako pierwsze z państw powstałych po rozpadzie ZSRR opuściła w 1992 strefę rublową. Aktualnie dynamicznie rozwijający się kraj (średniorocznie 9-12%, gospodarka oparta o usługi (69%). Przemysł to 28% PKB, a rolnictwo zaledwie 4%.

Duża komputeryzacja państwa. Znaczne pozyskanie torfu. Silnie rozwinięty przemysł maszynowy, elektroniczny, drzewny oraz meblarski, chemiczny oraz spożywczy. Podstawowym ośrodkiem jest stolica Tallinn. Produkcja energii 8,8 TWh, piwa 95 mln litrów. Uprawa z reguły jęczmienia, pszenicy, ziemniaków oraz żyta, w hodowli większe znaczenie ma trzoda oraz bydło mięsne. Pomyślnie rozwija się rybołówstwo – 104 tys. ton ryb.

Port morski w Tallinnie trzeba do większych na Bałtyku. Sieć drogowa liczy 28 tys. km, a jej uzupełnieniem jest 958 km kolei (2005 r.). Coraz większe znaczenie ma turystyka (dochody przekraczają pół miliarda dolarów). Eksport 9.65 mld dolarów (2006 rok), import 12.61 mld (2006)dolarów. Wartość PKB w 2004 roku wyniosła 7,2 mld euro, czyli 5,4 tys. na mieszkańca. Bezrobocie: średnio 2% (2007 r.) (regiony zamieszkane przez Rosjan 10%).

Rolnictwo

Użytki rolne zajmują 32% powierzchni kraju (2000). Zbiory zbóż (jęczmień, owies, pszenica) 643 tys. t (1996), rośliny pastewne (gł. wieloletnie trawy), ziemniaki (0,6 mln t), len, w strefach podmiejskich – warzywa. Intensywna hodowla bydła mleczno-mięsnego (758 tys. sztuk – 1990), trzody chlewnej typu mięsnego (1 mln), owiec, kóz, drobiu. Rybołówstwo morskie, z reguły porty rybackie: Tallinn, Parnawa, Haapsalu oraz Kuressaare.

Podział administracyjny

 Osobny artykuł: Podział administracyjny Estonii.

Estonia jest podzielona na 15 prowincji (est. maakonnad; lp. – maakond; 'powiat'). Prowincje z kolei dzielą się w sumie na 227 gmin dwóch rodzajów: 33 miejskie (linn) oraz 194 wiejskie (vald).

Prowincja	Stolica	Powierzchnia (km²)	Ludność
Hiiumaa	Kärdla	1023	10 289
Saaremaa	Kuressaare	2922	35 356
Läänemaa	Haapsalu	2383	28 101
Raplamaa	Rapla	2980	37 093
Pärnumaa	Pärnu	4807	89 660
Harjumaa	Tallinn	4333	521 410
Lääne-Virumaa	Rakvere	3465	66 743
Ida-Virumaa	Jõhvi	3364	174 809
Järvamaa	Paide	2623	38 255
Jõgevamaa	Jõgeva	2604	37 647
Viljandimaa	Viljandi	3422	56 854
Tartumaa	Tartu	2993	148 872
Põlvamaa	Põlva	2165	31 954
Võrumaa	Võru	2305	38 967
Valgamaa	Valga	2044	35 059

Demografia

 Osobny artykuł: Demografia Estonii.

Statystyki demograficzne (2007)
Przeistoczenie liczby ludności Estonii w latach 1970-2010 (w tysiącach)
Liczba ludności	1 315 912
Ludność wedle wieku
0-14 lat	15% mężczyzn: 103 367 kobiet: 97 587
15-64 lat	67,5% mężczyzn: 427 043 kobiet: 468 671
ponad 64 lata	17,5% mężczyzn: 75 347 kobiet: 152 318
Piramida demograficzna Estonii (2005)
Średnia wieku
w całej populacji	39,4 lat
mężczyzn	36 lat
kobiet	42,9 lat
Przyrost naturalny	–0,313%
Współczynnik urodzeń	10,17 urodzeń/1000 mieszkańców
Współczynnik zgonów	13,3 zgonów/1000 mieszkańców
Współczynnik migracji	–3,22 migrantów/1000 mieszkańców
Ludność wedle płci
przy narodzeniu	1,06 mężczyzn/kobiet
poniżej 15 lat	1,06 mężczyzn/kobiet
15-64 lat	0,91 mężczyzn/kobiet
powyżej 64 lat	0,5 mężczyzn/kobiet
w całej populacji	0,84 mężczyzn/kobiet
Umieralność niemowląt
w całej populacji	7,59 martwych/1000 żywych urodzeń
płci męskiej	8,77 martwych/1000 żywych urodzeń
płci żeńskiej	6,34 martwych/1000 żywych urodzeń
Oczekiwana długość życia
w całej populacji	72,3 lat
mężczyzn	66,87 lat
kobiet	78,07 lat
Rozrodczość	1,41 urodzeń/kobietę
HIV/AIDS
Współczynnik dorosłych z HIV/AIDS	1,1% (2003)
Liczba osób żyjących z HIV/AIDS	7800 (2003)
Liczba zmarłych na HIV/AIDS	mniej niż 200 (2003)

Estończycy stanowią 68,6% ludności (spis z 2006 r.), Rosjanie 25,6% (głównie w Tallinnie, Kohtla-Jarve oraz Narwie), Ukraińcy 2,1%, Białorusini 1,3%, Finowie 0,9%; pozostali to z reguły Tatarzy, Łotysze, Żydzi, Polacy oraz Litwini. Od początków lat 90. spadek liczby ludności. Przyrost naturalny od 1991 ujemny (–5,3‰ w 1995 oraz –4,1‰ w 1997). Wskaźnik urodzeń 8,7‰ (1997); w wieku do 14 lat 19% populacji, 65 lat oraz więcej 14%. Ludność miejska 69% (1997). Gęstość zaludnienia 29,4 osób na km² (największa w północnej części, pomiędzy Tallinnem a Narwą). Główne miasta poza stolicą: Tartu, Narwa, Kohtla-Järve, Parnawa.

Ludność: 1 330 000 (2005)
Gęstość zaludnienia: 29,4/km²
Przyrost naturalny: –0,65% (2005)

Struktura etniczna

Po zajęciu Estonii przez ZSRR, do tego kraju przesiedlono wielu Rosjan oraz innych Słowian stanowiących dziś ponad 28% mieszkańców kraju, ludzie ci w dużej części nie znają języka estońskiego, dlatego nie potrafią zdać egzaminu przyznającego obywatelstwo estońskie. Po odzyskaniu niepodległości Estonii obywatelstwo estońskie nie było przyznane przywiezionym za ZSRR Rosjanom oraz ich potomkom, muszą oni ubiegać się o nie tak jak obcokrajowcy. Narodowości wedle spisu z 2000 roku:

• 67,9% Estończycy
• 25,6% Rosjanie
• 2,1% Ukraińcy
• 1,3% Białorusini
• 0,9% Finowie
• 2,2% inni

Religia

Estonia jest krajem silnie zlaicyzowanym, wyznaniem tradycyjnym jest luteranizm. Struktura:

• protestantyzm 13,8% (głównie Estończycy, a także fińskie oraz łotewskie mniejszości narodowe)
  • luteranizm 10%
  • zielonoświątkowcy 1,6%
  • baptyzm 1,3%
• prawosławie 12,7% (w większości rosyjskojęzyczne mniejszości narodowe)

 Osobny artykuł: Prawosławie w Estonii.

 Osobny artykuł: Estoński Apostolski Kościół Prawosławny.

 Osobny artykuł: Estoński Kościół Prawosławny.

 Osobny artykuł: Staroobrzędowcy w Estonii.

• katolicyzm 0,3% (głównie Polacy oraz Litwini)

 Osobny artykuł: Kościół katolicki w Estonii.

• inni 0,4% (głównie Świadkowie Jehowy)

 Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy w Estonii.

• bezwyznaniowi 72,8%

Język

Oficjalnym językiem kraju jest język estoński, należący do grupy języków ugrofińskich. Estoński jest bardzo blisko spokrewniony z językiem fińskim. Język estoński ma także bardzo silne wpływy germańskie (głównie z niemieckiego oraz szwedzkiego), około 30% wszystkich słów pochodzi z tych języków, w tym najwięcej z dolnosaksońskiej odmiany języka niemieckiego^[6]. Spowodowane jest to wielowiekową, niemiecką, szwedzką oraz duńską dominacją, osadnictwem oraz panowaniem na terenie Estonii. Podczas ery radzieckiej język rosyjski był obowiązkowo nauczany w szkołach oraz stąd powszechna jego znajomość, nie tylko wśród etnicznych Rosjan, ale także wśród starszych, 30-70-letnich Estończyków. Historia Estonii sprawia jednak, że nawet znający język rosyjski Estończycy nie chcą go używać oraz w praktyce wolą porozumiewać się w dowolny odmienny sposób, przy pomocy kilku znanych słów angielskich albo na migi. Współcześnie w szkołach, jako pierwszy obcy język wykładany jest raczej angielski, który jest stosunkowo powszechnie znany wśród młodych ludzi.

Języki, wedle spisu z 2000 roku:

• język estoński 67,3%
• język rosyjski 29,7%,
• inne 2,3%
• nieznane 0,7%
• język võro 70 000

Analfabetyzm, dane szacunkowe na rok 2003:

• ogólnie: 0,2%
• mężczyźni: 0,2%
• kobiety: 0,2%

Polacy w Estonii

 Osobny artykuł: Polacy w Estonii.

Emigracja polska do Estonii w latach 30. XX w. liczyła ok. 1 tys. osób. Polacy skupiali się z reguły w Tallinnie, Narwie oraz Tartu. Byli to z reguły rzemieślnicy oraz robotnicy. Pierwsze polskie organizacje w Estonii to: założony w 1929 roku Związek Narodowy Polski Jutrzenka w Tartu oraz założony w 1930 Związek Narodowy Polaków w Estonii w Tallinnie (1937 – 340 członków). Rozwijano działalność kulturalno-oświatową (chóry, biblioteki, teatry amatorskie oraz kółka samokształceniowe języka polskiego, historii oraz geografii).

W 1934 założono w Tallinnie pierwszą polską drużynę harcerską. W 1937-1939 w Estonii pracowało sezonowo około 4 tysięcy robotników rolnych, z reguły z województwa wileńskiego oraz nowogrodzkiego. Część pozostała na stałe. W 1939 liczbę Polaków w Estonii szacowano na 1,5 tys. osób^{potrzebne źródło}. 1940-1941 oraz 1944-1945 prześladowania ludności polskiej przez NKWD (m.in. deportacje na Syberię). Aktualnie Estonię zamieszkuje 2,2 tys. Polaków^{potrzebne źródło}.

Największe miasta

 Osobny artykuł: Miasta Estonii.

Tallinn

Narwa

Galeria

• 

  Eesti Ühispank – estoński bank w Tallinnie

• 

  uliczka w Pärnu

• 

  Trzy Siostry – Tallinn

• 

  Ratusz – Tallinn

• 

  Sklep w Pärnu

• 

  Ulica Viru – Tallinn

• 

  Wodospad Valaste

• 

  Zamek w Kuressaare

Sprawdź też

• Estońscy Szwedzi
• Ambasada Estonii w Polsce

Przypisy

Bibliografia

• Jan Lewandowski, Historia Estonii, Wrocław-Warszawa-Kraków 2002
• Jan Lewandowski, Estonia, Warszawa 2001
• Tomasz Paluszyński, Walka o niepodległość Estonii 1914-1920, Poznań 2007

Linki zewnętrzne

Portal:
Litwa, Łotwa oraz Estonia

  W Wikimedia Commons leżą multimedia związane z tematem:
Estonia

• Oficjalna strona państwa
• Estonica – Estonia od A do Z
• – Estonica po estońsku
• Estonia onLine – Eesti.pl
• Estonia Map
• najcenniejsze obiekty biblioteki Estonia

p • d • e Państwa Europy Albania • Andora • Austria • Belgia • Białoruś • Bośnia oraz Hercegowina • Bułgaria • Chorwacja • Czarnogóra • Czechy • Dania • Estonia • Finlandia • Francja • Grecja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Islandia • Kazachstan • Liechtenstein • Litwa • Luksemburg • Łotwa • Macedonia • Malta • Mołdawia • Monako • Niemcy • Norwegia • Polska • Portugalia • Rosja • Rumunia • San Marino • Serbia • Słowacja • Słowenia • Szwajcaria • Szwecja • Turcja • Ukraina • Watykan • Węgry • Wielka Brytania • Włochy Państwo nieuznawane na arenie międzynarodowej Naddniestrze[1] Terytoria zależne Gibraltar (Wielka Brytania) • Guernsey (Wielka Brytania) • Jan Mayen (Norwegia) • Jersey (Wielka Brytania) • Svalbard (Norwegia) • Wyspa Man (Wielka Brytania) • Wyspy Owcze (Dania) Państwo sui generis/terytorium sporne Kosowo[2] ↑ Mołdawska Republika Naddniestrza nie jest uznawana przez żadne państwo. ↑ Republika Kosowa jednostronnie ogłosiła niepodległość, która jest uznawana przez 81 ze 193 państw członkowskich ONZ. Aktualnie działa tam administracja Organizacji Narodów Zjednoczonych - UNMIK, administracja Republiki Kosowa oraz specjalna misja Unii Europejskiej - EULEX.

Członkostwo w organizacjach międzynarodowych p • d • e Unia Europejska Państwa członkowskie Austria (1995) • Belgia (1958) • Bułgaria (2007) • Cypr (2004) • Czechy (2004) • Dania (1973) • Estonia (2004) • Finlandia (1995) • Francja (1958) • Grecja (1981) • Hiszpania (1986) • Holandia (1958) • Irlandia (1973) • Litwa (2004) • Luksemburg (1958) • Łotwa (2004) • Malta (2004) • Niemcy (1958/1990) • Polska (2004) • Portugalia (1986) • Rumunia (2007) • Słowacja (2004) • Słowenia (2004) • Szwecja (1995) • Węgry (2004) • Wielka Brytania (1973) • Włochy (1958) Terytoria specjalne wchodzące w skład Unii na podst. art. 349 TFUE Athos (gr.) • Azory (port.) • Büsingen am Hochrhein (niem.) • Campione d'Italia (wł.) • Ceuta (hiszp.) • Gibraltar (bryt.) • Gujana Francuska (fr.) • Gwadelupa (fr.) • Livigno (wł.) • Helgoland (niem.) • Madera (port.) • Martynika (fr.) • Melilla (hiszp.) • Reunion (fr.) • Saint-Barthélemy * (fr.) • Saint-Martin * (fr.) • Wyspy Alandzkie (fiń.) • Wyspy Kanaryjskie (hiszp.) Oficjalni kandydaci Chorwacja • Czarnogóra • Islandia • Macedonia • Serbia • Turcja Państwa aplikujące Albania Terytoria, które wchodziły w skład EWG/UE Algieria (1958-1962 jako de iure cząstka Francji) • Grenlandia (1973-1985) • Saint-Pierre oraz Miquelon (1976-1985 jako departament zamorski Francji) * do 22 lutego 2007 wchodził w skład UE jako integralna cząstka Gwadelupy, ponownie jako cząstka Unii od 1 grudnia 2009 p • d • e Strefa euro Członkowie UGiW oraz UE Austria • Belgia • Cypr • Estonia • Finlandia • Francja • Grecja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Malta • Portugalia • Luksemburg • Niemcy • Słowacja • Słowenia • Włochy Członkowie UGiW spoza UE Monako • San Marino • Watykan Pozostałe państwa spoza UE Andora • Czarnogóra • Kosowo p • d • e Pakt Północnoatlantycki (NATO) Państwa członkowskie Albania • Belgia • Bułgaria • Chorwacja • Czechy • Dania • Estonia • Francja • Grecja • Hiszpania • Holandia • Islandia • Kanada • Litwa • Luksemburg • Łotwa • Niemcy • Norwegia • Polska • Portugalia • Rumunia • Słowacja • Słowenia • Stany Zjednoczone • Turcja • Węgry • Wielka Brytania • Włochy Kandydaci Bośnia oraz Hercegowina • Czarnogóra • Macedonia Potencjalni kandydaci Finlandia • Gruzja • Serbia • Szwecja p • d • e Rada Europy Państwa członkowskie Albania • Andora • Armenia • Austria • Azerbejdżan • Belgia • Bośnia oraz Hercegowina • Bułgaria • Chorwacja • Cypr • Czarnogóra • Czechy • Dania • Estonia • Finlandia • Francja • Grecja • Gruzja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Islandia • Liechtenstein • Litwa • Luksemburg • Łotwa • Macedonia • Malta • Mołdawia • Monako • Niemcy • Norwegia • Polska • Portugalia • Rosja • Rumunia • San Marino • Serbia • Słowacja • Słowenia • Szwajcaria • Szwecja • Turcja • Ukraina • Węgry • Wielka Brytania • Włochy Kandydaci Białoruś Obserwatorzy Izrael • Japonia • Kanada • Meksyk • Stany Zjednoczone • Stolica Apostolska p • d • e Organizacja Bezpieczeństwa oraz Współpracy w Europie (OBWE) Albania • Andora • Armenia • Austria • Azerbejdżan • Białoruś • Belgia • Bośnia oraz Hercegowina • Bułgaria • Chorwacja • Cypr • Czechy • Czarnogóra • Dania • Estonia • Finlandia • Francja • Gruzja • Grecja • Holandia • Hiszpania • Irlandia • Islandia • Kanada • Kazachstan • Kirgistan • Liechtenstein • Litwa • Luksemburg • Łotwa • Macedonia • Malta • Mołdawia • Monako • Niemcy • Norwegia • Polska • Portugalia • Rosja • Rumunia • San Marino • Serbia • Słowacja • Słowenia • Stany Zjednoczone • Szwajcaria • Szwecja • Tadżykistan • Turcja • Turkmenistan • Ukraina • Uzbekistan • Węgry • Wielka Brytania • Włochy p • d • e Rada Bałtycka Litwa • Łotwa • Estonia p • d • e Rada Państw Morza Bałtyckiego Członkowie Dania • Estonia • Finlandia • Islandia • Litwa • Łotwa • Niemcy • Norwegia • Polska • Rosja • Szwecja Obserwatorzy Belgia • Francja • Hiszpania • Holandia • Komisja Europejska • Rumunia • Słowacja • Stany Zjednoczone • Ukraina • Wielka Brytania • Włochy p • d • e Wspólnota Demokratycznego Wyboru Członkowie Estonia • Gruzja • Litwa • Łotwa • Macedonia • Mołdawia • Rumunia • Słowenia • Ukraina Obserwatorzy Azerbejdżan • Bułgaria • Czechy • Węgry • Polska • Stany Zjednoczone p • d • e Światowa Organizacja Handlu (WTO) Albania • Angola • Antigua oraz Barbuda • Arabia Saudyjska • Argentyna • Armenia • Australia • Bahrajn • Bangladesz • Barbados • Belize • Benin • Birma • Boliwia • Botswana • Brazylia • Brunei • Burkina Faso • Burundi • Chile • Chiny • Chorwacja • Czad • Demokratyczna Republika Konga • Dominika • Dominikana • Dżibuti • Egipt • Ekwador • Fidżi • Filipiny • Gabon • Gambia • Ghana • Grenada • Gruzja • Gujana • Gwatemala • Gwinea • Gwinea Bissau • Haiti • Honduras • Hongkong • Indie • Indonezja • Islandia • Izrael • Jamajka • Japonia • Jordania • Kambodża • Kamerun • Kanada • Katar • Kenia • Kirgistan • Kolumbia • Kongo • Korea Południowa • Kostaryka • Kuba • Kuwejt • Lesotho • Liechtenstein • Macedonia • Madagaskar • Makau • Malawi • Malediwy • Malezja • Mali • Maroko • Mauretania • Mauritius • Meksyk • Mołdawia • Mongolia • Mozambik • Namibia • Nepal • Niger • Nigeria • Nikaragua • Norwegia • Nowa Zelandia • Oman • Pakistan • Panama • Papua-Nowa Gwinea • Paragwaj • Peru • Republika Południowej Afryki • Republika Środkowoafrykańska • Republika Zielonego Przylądka • Rwanda • Saint Kitts oraz Nevis • Saint Lucia • Saint Vincent oraz Grenadyny • Salwador • Senegal • Sierra Leone • Singapur • Sri Lanka • Stany Zjednoczone • Suazi • Surinam • Szwajcaria • Tanzania • Tajlandia • Tajwan • Togo • Tonga • Trynidad oraz Tobago • Tunezja • Turcja • Uganda • Ukraina • Urugwaj • Wenezuela • Wietnam • Wybrzeże Kości Słoniowej • Wyspy Salomona • Zambia • Zimbabwe • Zjednoczone Emiraty Arabskie • Unia Europejska, w tym poszczególne kraje członkowskie: Austria • Belgia • Bułgaria • Cypr • Czechy • Dania • Estonia • Finlandia • Francja • Grecja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Litwa • Luksemburg • Łotwa • Malta • Niemcy • Polska • Portugalia • Rumunia • Słowacja • Słowenia • Szwecja • Węgry • Wielka Brytania • Włochy p • d • e Organizacja Współpracy Gospodarczej oraz Rozwoju (OECD) Państwa członkowskie Australia • Austria • Belgia • Chile • Czechy • Dania • Estonia • Finlandia • Francja • Grecja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Islandia • Izrael • Japonia • Kanada • Korea Południowa • Luksemburg • Meksyk • Niemcy • Norwegia • Nowa Zelandia • Polska • Portugalia • Słowacja • Słowenia • Stany Zjednoczone • Szwajcaria • Szwecja • Turcja • Węgry • Wielka Brytania • Włochy • Unia Europejska (Komisja Europejska bierze udział w pracach OECD) Kandydaci Rosja Obserwatorzy Tajwan Współpracujący Brazylia • Chiny • Indie • Indonezja • Republika Południowej Afryki Organizacje afiliowane Międzynarodowa Agencja Energetyczna • Agencja Energii Nuklearnej • Europejska Konferencja Ministrów Transportu • Klub Sahelu