Przykład animacji galopującego konia
Film animowany – odmiana filmu, który jest tworzony techniką zdjęć poklatkowych, rejestrujących na pojedynczych klatkach filmu kolejne fazy ruchu. Najczęściej są to fazy rysowane, stąd też film animowany określany jest zwykle mianem filmu rysunkowego albo kreskówki.
Wyświetlenie tak otrzymanych zdjęć daje na ekranie wrażenie ruchu, albowiem oko ludzkie nie jest doskonałe oraz bardzo szybko wyświetlone klatki filmu odczytuje jako płynny ruch.
Techniki animacji
W animacji wyróżniamy parę technik:
- rysunkowa – wykonywanie poszczególnych klatek filmu na kartkach, kalkach albo na tzw. celuloidach.
- lalkowa (przedmiotowa) – gdzie na planie zdjęciowym animator animuje lalkę posiadającą specjalną, drucianą albo przegubową konstrukcję (szkielet), umożliwiającą ustawianie stabilnych faz ruchu. Taki szkielet owija się różnymi materiałami takimi jak gąbka, bawełna. Lalce trzeba zrobić także głowę, najprościej z piłeczki ping-pongowej albo miękkiego drewna. W studiach profesjonalnych lalki wykonuje się z lateksu albo silikonu.
- wycinankowa – gdzie animuje się wyciętymi kawałkami papieru z namalowanymi fazami. Podczas animacji trzeba pomiędzy poszczególnymi klatkami zmieniać fazy ruchu. Można także dokonać animacji na warstwach, układając na szybach elementy takie jak tło, ludzie, zwierzęta.
- plastelinowa – gdzie na planie filmowym animator lepi poszczególne fazy ruchu z plasteliny, jest to jedna z form techniki lalkowej,
- animacja 3D – tworzona w technologii cyfrowej, komputerowej. Są wykonywane m.in. w programach: 3D Studio Max, Maya, Softimage xsi, Blender, Cinema 4D.
- animacja materiałów sypkich – tutaj przedmiotem animacji jest np. mąka, sól, cukier, piasek. Animacja opiera się na przesuwaniu oraz animowaniu takich właśnie materiałów.
- pikselacja, fotoanimacja – animowanie wcześniej nakręconymi albo sfotografowanymi przedmiotami, zwierzętami albo postaciami ludzkimi. Film Tango Zbigniewa Rybczyńskiego zrealizowany taką techniką w 1980 r. w Se-ma-forze zdobył w 1983 r. Oscara dla krótkometrażowego filmu animowanego.
- techniki kombinowane (kolaż) oraz specjalne, gdzie tworzywo animacyjne jest bardzo różnorodne, zależne od fantazji twórcy (sól, piasek, przedmioty itp.). Z tą metodą da się połączyć inne techniki tj. lalkowa oraz wycinanka.
Aktualnie coraz rzadziej animacja filmowana jest na taśmie negatywowej 35 mm. Ta technologia prawie wyszła z użycia. Powszechnym narzędziem pracy jest teraz nie kamera lecz komputer z cyfrową obróbką filmu rysunkowego (2D) albo z technologią 3D.
12 zasad animacji
Zgniatanie oraz rozciąganie: A) odbicie sztywnej piłki, B) piłka jest ściśnięta przy uderzeniu o podłoże oraz rozciągnięta po odbiciu. Ruch przyspiesza w procesie spadania oraz zwalnia przy wznoszeniu.
Wyprzedzanie: zawodnik przygotowuje się do rzutu
- zgniatanie oraz rozciąganie – to najważniejsza zasada animacji, pozwalająca nadać przedmiotom wagę. Należy pamiętać, że przeważajaca ilość obiektów podczas ruchu podlega tym procesom. Może zostać zastosowana zarówno do prostych obiektów, jak odbijająca się piłka, ale też do skomplikowanych struktur, jak np. ludzka twarz. Mocne przewartościowanie tego środka prowadzi do efektu komizmu.
- wyprzedzanie – stosowane, by przygotować odbiorcę na ruch. Każde działanie poprzedzone jest przygotowaniem do niego – np. tancerka, żeby podskoczyć najpierw musi zgiąć nogi, golfista, żeby uderzyć w piłeczkę najpierw musi wykonać zamach kijem. Zasada ta bywa pominięta wtedy, kiedy widz spodziewa się jakiegoś zachowania – wtedy uzyskamy komediowy efekt zaskoczenia.
- inscenizacja – koresponduje z zasadą, której używa się w teatrze oraz filmie. Polega na skierowaniu wzroku widza w zamierzone miejsce oraz takie pokierowanie akcją, by dla odbiorcy stało się jasne co jest najważniejsze w ujęciu. Doprowadzić do tego da się poprzez odpowiednie umiejscowienie postaci, użycie światła albo cienia oraz odpowiednią pozycję kamery.
- rysowanie progresywne albo wg klatek kluczowych – to dwie metody stworzenia ruchu. W metodzie progresywnej akcję przedstawiamy rysując kolejne klatki jedna po drugiej, posuwając się od początku do końca. Metoda druga (od pozy do pozy), opiera się na stworzeniu klatek kluczowych, a następnie zapełnieniu klatek pomiędzy nimi. Metoda progresywna dopuszcza na stworzenie bardziej dynamicznej iluzji ruchu oraz jest lepsza do przedstawienia realistycznych sekwencji, ale trudno jest w niej zachować odpowiednie proporcje oraz stworzyć dokładne, przekonujące pozy w trakcie całego ruchu. Metoda klatek kluczowych działa lepiej w dramatycznych ub emocjonalnych scenach, gdzie kompozycja oraz relacja z otoczeniem są ważniejsze niż sam ruch. W praktyce najczęściej łączy się obie te metody. Animacja komputerowa wyeliminowała wprawdzie problem proporcji w metodzie progresywnej, jednak metoda klatek kluczowych wciąż jest stosowana z powodu zalet jakie wnosi do kompozycji ujęcia.
- zazębianie się oraz podążanie za akcją – te dwie ściśle związane ze sobą zasady pozwalają nadać ruchowi nieco realizmu oraz stworzyć wrażenie, że osoba porusza się zgodnie z obowiązującymi prawami fizyki. Podążanie za akcją oznacza, że elementy przesuwają się kolejno za siłą, która wywołuje akcję, nawet jeśli osoba zatrzymała ruch. Zazębianie się akcji to użycie odpowiedniej relacji czasowej pomiędzy ruchem wielorakich elementów (np. ręka poruszy się w innym momencie niż głowa albo stopa). Trzecią zasadą jest ciągnięcie – odnoszące się faktu, że jeśli osoba zaczyna się przemieszczać, elementy będące z nim w relacji potrzebują jeszcze kilku klatek, by podążyć za nim. Przykładem bywają płaszcz albo włosy, które zaczyna się przemieszczać dopiero po rozpoczęciu ruchu postaci. W ludzkim ciele rdzeniem ruchu jest tors, a ręce, nogi głowa oraz włosy zwykle za nim podążają. Również części ciała pokryte dużą ilością tkanki posiadają tendencję do podążania za elementami kościstymi. Podobnie jak we wcześniejszych przypadkach, mocne przewartościowanie efektu prowadzi do komicznego efektu.
- rozpędzenie oraz zwolnienie – ciało ludzkie oraz przeważajaca ilość przedmiotów potrzebuje czasu by rozpocząć ruch, albo się zatrzymać. Z tego powodu animacja wygląda bardziej realistycznie, jeśli zawiera więcej klatek przy początku oraz końcu ruchu niż w jego środku – kiedy jest najszybszy. Zasada odnosi się zarówno do obiektów w ruchu pomiędzy dwoma ekstremalnie różnymi pozami (np. wstający człowiek), jak oraz do będących już w ruchu (np. wspomniana wcześniej odbijająca się piłka).
- łuki – w procesie animacji powinniśmy uwzględnić, że ruchy ludzi oraz zwierząt zwykle dzieją się po trajektorii łuku. Wyjątkiem jest ruch mechaniczny, który przebiega się po linii prostej.
- akcja drugoplanowa – dodanie drugoplanowej animacji urealnia ruch oraz uwydatnia główne elementy animacji. Osoba spacerująca oprócz poruszania ramionami może gwizdać, rozmawiać z inną osobą, albo używać mimiki twarzy. Przy dodawaniu tego rodzaju ruchu ważne jest by za jego pomocą raczej wzmocnić ruch podstawowy niż oderwać od niego uwagę. Ruchy mimiczne podczas dramatycznych ruchów ciała zwykle pozostają niezauważone – lepiej jest dodać taki dodatkowy ruch na początku albo na końcu ruchu głównego.
- taktowanie – odnosi się do: czasu w pojęciu fizycznym oraz teatralnym. Czas ruchu musi odnosić się zarówno do praw fizyki oraz do historii opowiadanej przez animację. Patrząc na to z fizycznego punktu widzenia, poprawne taktowanie jest w momencie, kiedy obiekty pojawiają się zgodnie z realnie obowiązującymi prawami fizyki – np. masa predestynuje prędkość oraz wpływ obiektu na pozostałe elementy sceny. Teatralne taktowanie jest związane raczej z doświadczeniami wyniesionymi z tej dziedziny sztuki. Polega na odpowiednim wyważeniu czasu ruchu, który prowadzi do komicznych albo dramatycznych efektów.
- wyolbrzymienie – to bardzo ważna zasada w animacji. Dokładne odwzorowanie ruchu w animacji może wydawać się nudne oraz statyczne. Należy odpowiednio przejaskrawić ruch. Stopień tego przejaskrawienia zależy od zamysłu animatora. Klasyczna, sformułowana przez Disneya, zasada przejaskrawienia, nakazywała pozostawiać prawdę w realności, po prostu pokazując ją w szerszej, bardziej ekstremalnej formie. Odmienne formy przejaskrawienia dopuszczają surrealizm, hiperrealizm oraz zróżnicowanie w cechach fizycznych danego bohatera.
- dobry rysunek – rysownik musi znać podstawy ludzkiej anatomii, kompozycji, posiadać zmysł równowagi oraz umiejętność posługiwania się światłocieniem. W klasycznej animacji sprowadza się to do studium aktu oraz rysunków z natury. Należy pamiętać o proporcjach oraz odpowiednich kształtach obiektów w wielorakich fazach ruchu. Animacja komputerowa natomiast w ogóle nie wymaga umiejętności rysowania, jednak wciąż takie zdolności okazują się bardzo pomocne.
- urok – coś, co w animacji odpowiada charyzmie aktora. Postać, która ukazuje się na ekranie nie musi być sympatyczna – ważne jest, by odbiorca czuł, że osoba jest prawdziwa oraz interesująca.
Historia
Na świecie
Początki filmu animowanego sięgają końca XIX oraz początku XX wieku. Po wynalezieniu metody zdjęć poklatkowych w 1906 roku wyprodukowano pierwszy film animowany zapisany na taśmie filmowej – Humorous Phases of Funny Faces. Wśród prekursorów animacji jest Polak Władysław Starewicz, który w 1910 roku w Kownie nakręcił pierwszy na świecie animowany film lalkowy Piękna Lukanida (premiera w Moskwie w 1912 r.), W latach 20. XX wieku film animowany był wykorzystywany przez sztukę awangardową.
W latach 30. amerykański reżyser oraz producent Walt Disney, zorganizował w Hollywood wytwórnię produkującą filmy rysunkowe. Jego studio doprowadziło do wzrostu popularności filmów animowanych, które na stałe weszły do kultury masowej. nieoczekiwanie znakomitych pełnometrażowych filmów kinowych, produkował krótkometrażowe serie z Myszką Miki, Kaczorem Donaldem, psem Pluto, Goofym itp.
W końcu lat 30. konkurentem Disneya stało się studio animacji wytwórni Metro-Goldwyn-Mayer gdzie powstało wiele serii z najpopularniejszym Tomem oraz Jerrym na czele. Twórcy tej serii William Hanna oraz Joseph Barbera w 1957 roku założyli własną wytwórnię Hanna-Barbera. Wyprodukowali w niej wiele słynnych seriali telewizyjnych: z psem Huckleberry, misiem Yogi, myszami Pixie oraz Dixie oraz kotem Panem Jinksem, Flintstonami, Jetsonami, Scooby Doo itd.
Popyt na animację w tym okresie wyczuła także wytwórnia Warner Bros. otwierając w 1933 r. oddział Warner Bros. Animation. Dzięki ich cyklowi Looney Tunes poznaliśmy takich bohaterów jak Królik Bugs, Kaczor Daffy, Kot Sylwester oraz Tweety czy Wiluś E. Kojot oraz Struś Pędziwiatr. Oddział stał się zamknięty na 10 lat w roku 1969. Od powtórnego otwarcia działa do dziś tworząc seriale animowane na podstawie komiksów wydawnictwa DC Comics (np. Superman czy Batman) oraz filmy pełnometrażowe np. Kosmiczny mecz (1996), Stalowy gigant (1999)
Ze Stanów Zjednoczonych pochodzi też przeważajaca ilość najpopularniejszych aktualnie kinowych filmów z animacją 3D (np. Shrek z wytwórni DreamWorks). Słynne jest też studio Paramount Pictures, przez dłuższy czas współpracujące z wytwórnią Disneya, gdzie powstał pierwszy pełnometrażowy film z animacją 3D oraz systemem animacji światowej IMAX – My little pony :The movie , oraz parę innych, m.in. Gdzie jest Nemo? oraz Iniemamocni.
W 2003 powstała nagrodzona w Cannes surrealistyczna długometrażowa animacja dla dorosłych Trio z Belleville pomysłu Sylvaina Chometa. Jedna z głośnych oraz efektownych kooperacji kilku krajów europejskich, stosując nowoczesne techniki 3D nie pozbawiona energii starannej animacji dwuwymiarowej. W wyniku tego animacją zajmował się też Salvador Dali (autor fabularnego Psa andaluzyjskiego) – realizując czysty surrealizm w Destino.
Bardzo oryginalny oraz wyraźny ślad w rozwoju światowej animacji artystycznej, zwanej wielokrotnie eksperymentalną odcisnęli polscy twórcy. Pod koniec lat pięćdziesiątych XX wieku narodziła się Polska Szkoła Animacji do której zaliczyć trzeba min.: Waleriana Borowczyka, Jana Lenicę, Kazimierza Urbańskiego, Juliana Antonisza "Antoniszczaka", Witolda Giersza, Mirosława Kijowicza, Stefana Schabenbecka oraz Ryszarda Czekałę. Znakiem rozpoznawczym wielkiej animacji polskiej był jej rys autorski, odwaga w kreowaniu własnej estetyki oraz stawianiu pytań pozornie zbyt trudnych jak na tak "małe" filmy. Wciąż pojawiają się w Polsce twórcy, którzy tę odwagę mają. Do najważniejszych dziś twórców światowego animowanego kina artystycznego zaliczani są Jerzy Kucia, Piotr Dumała oraz Mariusz Wilczyński.
Wielką popularnością cieszy się japoński film animowany – anime. Na świecie ogromny sukces artystyczny oraz komercyjny odniósł Hayao Miyazaki oraz założone przez niego studio Ghibli. Rysunkowy Spirited Away Miyazakiego otrzymał w roku 2003 Oskara za najlepszy film animowany. Japońsko-amerykańska produkcja anime Final Fantasy: The Spirits Within (2001) oparta na popularnym cyklu gier komputerowych przybliżyła komputerowy rendering oraz animację postaci do filmu aktorskiego. Aktualnie ten zmierzający do osiągnięcia absolutnego realizmu kurs w cyfrowej animacji kontynuuje Robert Zemeckis. Przykładem tego są takie filmy jak The Polar Express (2004) oraz Beowulf (2007).
W filmie lalkowym wielkie sukcesy odnoszą Anglicy – reżyser Nick Park oraz studio filmowe Aardman (film Uciekające kurczaki). W technice tej duże osiągnięcia posiadają też Polacy ze Studia Małych Form Filmowych Se-ma-for w Łodzi z ich serialami dla dzieci – pomiędzy innymi Miś Uszatek oraz Przygody misia Colargola. Na uwagę zasługuje też produkcja Telewizyjnego Studia Filmów Animowanych z Poznania "O Największej kłótni" – reżyser – Zbigniew Kotecki, do którego lalki oraz zdjęcia wykonano w łódzkim Semaforze, a także najnowsze filmy z Se-ma-fora: "Ichthys" – reżyser – Marek Skrobecki oraz powstały w koprodukcji z Brytyjczykami "Piotruś oraz Wilk" reż. Suzie Templeton.
Zachodnie filmy animowane to w zdecydowanej większości filmy dla dzieci. Ostatnio jednak oraz tutaj doceniono możliwości jakie daje animacja – do bardziej znanych zachodnich seriali animowanych dla starszego widza należą Miasteczko South Park, Simpsonowie oraz Przerysowani.
Głównymi ośrodkami produkcji filmu animowanego są: USA, Kanada, Wielka Brytania, Włochy, Japonia, Czechy. Telewizyjna produkcja komercyjna umieszczana jest w krajach azjatyckich (Chiny, Tajlandia, Malezja), gdzie praca animatorów jest bardzo tania. Na świecie już od lat 90. są stacje telewizyjne dla dzieci emitujące w większości kreskówki (w tym własne produkcje) takie jak Cartoon Network, Nickelodeon czy Disney Channel, które należą do najpopularniejszych, najstarszych oraz najbardziej ze sobą rywalizujących.
W Polsce
Historia polskiej animacji sięga Starewicza, a po II wojnie światowej pierwszego filmu lalkowego Za Króla Krakusa (reż. Zenon Wasilewski, 1947).
Najsłynniejsze polskie studio to Se-ma-for w Łodzi gdzie powstawały filmy we wszelkich technikach animacji – lalkowej, rysunkowej, plastelinowej, wycinankowej oraz kombinowanej – w tym seriale dla dzieci z Misiem Colargolem oraz Misiem Uszatkiem w rolach głównych. Film Tango Zbigniewa Rybczyńskiego zrealizowany w 1980 r. w Se-ma-forze zdobył w 1983 r. Oscara dla krótkometrażowego filmu animowanego. Drugiego Oscara Se-ma-for zdobył w roku 2008 za film Piotruś oraz wilk.
Inne zasłużone studia to Studio Filmów Rysunkowych w Bielsku-Białej, specjalizujące się w produkcji dla dzieci, gdzie powstały znane seriale Bolek oraz Lolek oraz Reksio, Studio Miniatur Filmowych w Warszawie – Dziwne przygody Koziołka Matołka oraz zlikwidowane już Studio Filmów Animowanych w Krakowie, z autorską animacją dla dorosłych.
Od lat '80 XX w. działa także: Telewizyjne Studio Filmów Animowanych w Poznaniu, w którym powstają w większości filmy dla dzieci w wielorakich technikach animacyjnych, w tym m.in. cykl filmowy Czternaście bajek z Królestwa Lailonii Leszka Kołakowskiego, będący ekranizacją 13 bajek z królestwa Lailonii dla dużych oraz małych Leszka Kołakowskiego.
Są też Anima-Pol w Łodzi, Studio JP (Leszek Gałysz) oraz Studio Graficzne Marka Serafińskiego w Warszawie.
W animacji komputerowej sukcesy odnosi studio Platige Image oraz grafik Tomasz Bagiński (film Katedra, nominowany stał się do Oscara, a jego Sztuka spadania zdobyła główną nagrodę w kategorii animacji na festiwalu Ars Electronica oraz nagrodę BAFTA w 2007 r.)
Do najważniejszych reżyserów filmów animowanych w Polsce należą: Walerian Borowczyk, Jan Lenica, Kazimierz Urbański, Witold Giersz, Jerzy Kucia, Piotr Dumała, Mariusz Wilczyński, Julian Antonisz "Antoniszczak", Daniel Szczechura, Ryszard Czekała, Marek Skrobecki, Maciej Wojtyszko, Krzysztof Kiwerski oraz Zbigniew Kotecki.
Największym w Polsce festiwalem filmu animowanego jest Animator, odbywający się w Poznaniu[1].
Przypisy
- ↑ Depesze kulturalne - Animator w Poznaniu, w: Metro, 6 lipca 2010, Warszawa, s.9, ISSN 1642-8684
Linki zewnętrzne
