Ten artykuł dotyczy programu/usługi do ochrony dzieci przed pornografią internetową. Sprawdź też: ogólniejsze hasło kontrola rodzicielska stosowana w telewizji, telefonach, grach komputerowych.

Przykładowa strona ostrzegająca przed wejściem na szkodliwą stronę

Filtr rodzinny, strażnik dostępu, kontroler treści, filtr treści – program albo usługa, chroniąca przed dostępem do materiałów pornograficznych oraz przemocy w Internecie. Usługę oferują niektórzy dostawcy Internetu, wliczając ją w abonament miesięczny. Istnieje także możliwość samodzielnego nabycia oraz zainstalowania programu. Filtr rodzinny nie gwarantuje bezpieczeństwa dzieci.

Skala zagrożenia nieletnich treściami brutalnymi oraz pornografią w Internecie

Rodzaje zagrożeń Internetowych^[1]

Najważniejszym zagrożeniem dla dzieci w Internecie z punktu widzenia przekazywanej treści jest łatwość z jaką potrafią one posiadać kontakt z materiałami pornograficznymi oraz nadmiar oraz pomieszanie informacji wartościowych z mało wartościowymi albo wręcz fałszywymi^[2]. Dostęp do brutalnych filmów, zdjęć pornograficznych czy seks shopów nie jest niczym ograniczony^[3][4]. Dzieci, szukając materiałów do nauki, gier online albo teledysków, z dużym prawdopodobieństwem potrafią trafić na stronę pornograficzną. Czasami np. strony z grami dla dzieci są pomieszane z materiałami erotycznymi albo zawierają linki do takich stron^[5] Selekcja oraz hierarchizowanie nadmiaru informacji jest trudne oraz użytkownicy wielokrotnie nie dają sobie z tym rady.

Treści pornograficzne są źródłem doświadczeń, które przerastają zdolności adaptacyjne młodych ludzi, dostarczając im wzorców patologicznych zachowań. Kształtują wypaczony, negatywny obraz relacji międzyludzkich (instrumentalne traktowanie osób), utrwalają fałszywy obraz kobiecości oraz męskości^[6]. Częsty kontakt z nimi może doprowadzić do erotyzacji psychiki, przedwczesnego rozbudzenia seksualnego, wzrostu poziomu niepokoju u dziecka, nadpobudliwości czy wystąpienia objawów nerwicowych oraz depresyjnych^[7].

Szczegółowe kategorie zagrożeń w Sieci, dotyczące najmłodszych internautów to:

1. łatwość kontaktu z pornografią oraz brutalnymi treściami,
2. niebezpieczne kontakty online (uwodzenie dzieci, prostytucja dziecięca, wirtualny seks),
3. cyberprzemoc (przemoc rówieśnicza) - publikowanie filmików z telefonów komórkowych, zdjęć ośmieszających, kompromitujących, podszywanie się pod kogoś wbrew jego woli.

Przez niebezpieczne treści rozumie się treści, mogące posiadać negatywny wpływ na rozwój oraz psychikę dziecka. Do tej grupy zaliczane są: filmy, zdjęcia oraz opowiadania pornograficzne oraz erotyczne, internetowe sex shopy (jak allegro.pl), brutalną przemoc w grach on-line, rasizm, itp.

nieoczekiwanie podanych powyżej szczegółowych zagrożeń są także inne, ogólne: uzależnienie od Internetu, zaniedbywanie realnych kontaktów międzyludzkich oraz związany z tym zanik umiejętności społecznych^[8], gdzie narzędzia filtrujące nie posiadają bezpośredniego wpływu, potrafią zaledwie limitować czas korzystania z Internetu.

Dane statystyczne

Stosowanie filtrów rodzinnych wypływa z dwóch czynników:

1. Miesięcznie dzieci spędzają w Internecie średnio 24 godziny 27 minut^[9]. Przeciętny polski internauta 2 godziny oraz 37 minut dziennie^[10].
2. Treści pornograficzne oraz erotyczne publikowane są w Internecie w sposób łatwo dostępny dla dzieci^[4] oraz czasami udostępniane są najmłodszym w sposób celowo demoralizujący^[11][12]. Kontakt z tymi treściami negatywnie wpływa na rozwój oraz psychikę dzieci.

Wedle badań 71% dzieci trafiło w Internecie na materiały pornograficzne, 63% z nich wbrew swojej woli. 51% dzieci trafiło na materiały z brutalnymi scenami przemocy, z nich 61% - przypadkowo^[13].

Z badań, przeprowadzonych wśród dzieci, wynika, że:

• co czwarte dziecko deklaruje, że rodzice wcale nie interesują się tym, w jaki sposób wykorzystuje z Internetu,
• jedynie 10% dzieci deklaruje regularną opiekę rodziców podczas korzystania z Sieci^[14].

Polskie prawo wobec niebezpiecznych treści w Internecie

Ustawą z 18 marca 2004 roku, do Kodeksu karnego wprowadzony stał się artykuł zakazujący narzucania dzieciom w Internecie kontaktu z materiałami pornograficznymi:

Artykuł 141 Kodeksu wykroczeń, zabraniający używania wulgaryzmów w miejscach publicznych, dotyczy także Internetu.

Stosowanie filtru rodzinnego

Instalacja oraz uruchomienie usługi

Pewni ludzie dostawcy Internetu oferują dla swoich klientów usługę filtru rodzinnego jako usługę opcjonalną. Jej koszt wliczany jest w opłacany miesięczny abonament za Internet oraz wynosi przeciętnie kilkanaście złotych^[15]. To rozwiązanie nie wymaga od rodziców posiadania wiedzy informatycznej.

Alternatywą jest samodzielna instalacja filtru rodzinnego. Producenci oferują wiele rozwiązań: Beniamin, Emilek, Cenzor, Motyl, Ochraniacz, Opiekun Dziecka w Internecie, Strażnik Ucznia, Weblock, X Guard II. Aplikacje te zostały poddane testom przez zespół CERT Polska. Wyniki badań zostały opublikowane w raporcie Jak skutecznie filtrować zawartość Internetu^[16]. Do użytku domowego wszystkie te aplikacje są płatne. Wyjątki stanowią Ochraniacz oraz Beniamin w wersji 1.4, których licencje są darmowe. Raport zaznacza również, iż programy te posiadają wiele ograniczeń.

Filtr rodzinny jako usługa dodatkowa

Filtrowanie treści po stronie operatora na poziomie sieci dostępowej realizowane przez dostawców jest jednym z najskuteczniejszych sposobów ochrony^[17]. Zalety tego rozwiązania to:

• mniejsza szansa na ominięcie albo wyłączenie blokady przez dziecko; program filtrujący instalowany jest u operatora, a nie na lokalnym komputerze,
• możliwość uruchomienia filtru przez rodziców nie posiadających żadnej wiedzy informatycznej,
• scentralizowany system zarządzania filtrem (lepsza jakość filtracji).

W Polsce przeważajaca ilość dostawców Internetu nie oferuje usługi filtru rodzinnego (na poziomie swojej infrastruktury sieciowej, w warstwie dostępu). Prekursorem wśród dużych operatorów jest firma Dialog, która w 2004 roku uruchomiła usługę dodatkową Strażnik Dostępu^[18].

Udostępnianie usługi blokady pornografii przez dostawców Internetu w Polsce

firma/pakiet	Usługa blokady pornografii	Uruchomienie usługi	Abonament[19]
DIALOG DialNet Standard 2	T "Strażnik Dostępu"[18]	Nie wymaga wiedzy informatycznej. Wystarczy zamówić usługę. Operator automatycznie uruchamia ją zaraz po zamówieniu.	12,20zł/mies.
Multimo Multimo Single 1Mb/s	N Nie oferuje
Netia Szybki Internet 1Mb/s	T "Bezpieczny Internet"[20]	Rodzic musi zamówić usługę, a następnie sam zainstalować oraz skonfigurować pakiet na komputerze. Pakiet oparty jest na aplikacji F-Secure. Nie działa na poziomie dostępowym sieci operatora, lecz jak zwykła aplikacja filtrująca po stronie klienta.	14,90zł/mies.
TP SA Neostrada 1Mb/s	N Nie oferuje
UPC Polska Fiber Power Student 1Mb/s	T "UPC Smart Guard"[21]	Rodzic musi zamówić usługę, a następnie sam zainstalować oraz skonfigurować pakiet na komputerze. Pakiet oparty jest na aplikacji F-Secure. Nie działa na poziomie dostępowym sieci operatora, lecz jak zwykła aplikacja filtrująca po stronie klienta.	10zł/mies.

Właściwe używanie programów filtrujących przez rodziców

Narzędzia filtrujące stanowią zaledwie pomoc, zwiększającą skuteczność ochrony dzieci. Specjaliści podkreślają, iż rodzice przez rozmowy z dzieckiem o niebezpieczeństwach Internetu oraz zainteresowanie aktywnością dziecka w Internecie składają się na najważniejszą ochronę. Główne zadanie odgrywa tu proces wychowawczy dziecka oraz budowanie zaufania pomiędzy rodzicem oraz dzieckiem. Program czy usługa filtrująca nie jest w stanie nakłonić użytkownika do unikania niebezpiecznych zachowań online^[22].

Eksperci obserwują dwie skrajne postawy:

1. uruchamianie przez opiekunów filtru rodzinnego bez wcześniejszej rozmowy z dzieckiem^[23] o zagrożeniach Internetu,
2. zbytnia ingerencja w życie prywatne dziecka przez logowanie każdej jego aktywności może wywołać efekt przeciwny do zamierzonego.

W skutek każdej z tych postaw dziecko może stracić zaufanie do opiekunów oraz próbować ominąć filtr albo przenieść swą aktywność poza dom^[24]. Raport SaferInternet z 2009 roku zaznacza, iż dzięki częstym rozmowom o bezpieczeństwie w Internecie rodzic zdobywa zaufanie dziecka, a filtr rodzinny może stać się świadomym wyborem nie tylko rodzica ale oraz dziecka. Jest to niezbędne kiedy dziecko potrzebuje wsparcia oraz pomocy w niepokojącej sytuacji^[24].

Część środowiska profesjonalistów zajmujących się bezpieczeństwem dzieci uważa, iż stosowanie narzędzi filtrujących rodzi u rodziców błędne przekonanie o bezpieczeństwie. Zwracają oni uwagę na fakt, iż programy te znajdują zastosowanie zaledwie w jednej z wielu kategorii zagrożeń online^[22]. Nie wykrywają dla przykładu nawiązywania kontaktów z osobami poznanymi przez Internet, nie stanowią pomocy w przypadku brutalnych gier komputerowych, czy w końcu nie są w stanie zabezpieczyć przed uzależnieniem internetowym.

Paleta zastosowań filtrów oraz pokrewnych rozwiązań

Narzędzia filtrujące są stosowane także w innych dziedzinach, na przykład, w firmach oraz instytucjach w celu ukrócenia pracownikom dostępu do niepożądanych treści.

Odmiennym podejściem do filtracji jest metoda filtrowania szkodliwych treści przez właścicieli serwisów internetowych. Stosują ją pewne popularne portale internetowe np. wyszukiwarka Google, portal YouTube, nasza-klasa, wyszukiwarki dedykowane dzieciom, np. lupiko.pl, minigogle.pl. Jest to podejście lokalne, działające w nikłym obszarze Sieci^[26].

Wycinkowe działanie filtrów wobec skali zagrożeń

Obszary działania filtrów.
Kolor zielony - usługi zabezpieczone przez filtry.
Kolor pomarańczowy - usługi, których narzędzia te nie filtrują, potrafią je zaledwie całkowicie wyłączyć oraz całkowicie uniemożliwić korzystanie z tych usług^[27].

Dzieci korzystają z wielu rodzajów aktywności internetowej. Do najczęściej wykorzystywanych przez nie usług należą komunikatory - wykorzystuje z nich 92% badanych dzieci, strony WWW - 91% ankietowanych, poczta elektroniczna - 85% respondentów.

Filtry rodzinne działają z reguły w obszarze filtrowania pornografii oraz przemocy na stronach WWW oraz poczcie elektronicznej. Wynika to z ich ograniczonych możliwości technicznych. Nie są w stanie filtrować takich usług jak programy typu p2p, gry online, czaty czy komunikatory internetowe. Potrafią zaledwie całkowicie je zablokować. Nie zabezpieczają także przed nawiązywaniem kontaktów online.

Ograniczenia oprogramowania filtrującego potwierdzają testy przeprowadzone w 2007 oraz 2009 roku przez NASK oraz CERT Polska^[28][29] Raport wskazuje, iż narzędzia filtrujące:

• ogólnie nader skutecznie filtrują pornografię oraz erotykę (ale tylko na stronach polskich oraz angielskich),
• nie kontrolują dostępu do gier online, pewne programy pozwalają na dostęp do gier ewidentnie erotycznych,
• mimo zapewnień producentów nie blokują wysyłania danych osobowych, czatów, komunikatorów, poczty internetowej,
• w niedostateczny sposób rozpoznają zawartość coraz popularniejszej sieci Web 2.0 - portali z filmami, zdjęciami, blogów, fotoblogów.

Rozwiązania optymalne z punktu widzenia filtracji

Wedle ekspertów z CERT Polska najlepszym rozwiązaniem w klasyfikacji treści byłoby stosowanie samooceny przez właścicieli serwisów internetowych^[30].

Organizacja W3C przewidując zagrożenie związane z pornografią oraz erotyką już w 1996 roku stworzyła system, który z łatwością dopuszcza na klasyfikację oraz filtrację tych treści w Internecie bez stosowania cenzury^[31]. Opracowany przez organizację standard PICS opiera się na dobrowolnym jawnym oznaczaniu przez właścicieli serwisów publikujących erotykę oraz pornografię materiałów zawartych na ich stronach. Jest to najskuteczniejszy oraz najprostszy sposób na filtrację tych treści w Internecie. Od września 2009 roku W3C rekomenduje następcę standardu PICS, którym jest POWDER^[32]. Jest on zalecany przez organizację ICRA. Firmy publikujące materiały pornograficzne nie stosują się jednak do zaleceń organizacji W3C oraz ICRA. Bez prawnego albo handlowego nacisku wymuszającego ocenianie stron, publiczny system ochrony dzieci nie bywa skuteczny^[33]. Polskie prawo nie wymaga oznaczania niebezpiecznych stron internetowych.

Inną metodą filtracji pornografii miało być proponowane przez ICM Registry w 2005 roku wprowadzenie domeny .xxx przeznaczonej zaledwie dla stron pornograficznych. Taka domena pozwalałaby na proste odizolowanie pewnej części szkodliwych dla dzieci stron. Rejestracja byłaby dobrowolna. Zawierająca treści pornograficzne strona posiadałaby nazwę domeny .xxx, zamiast standardowego .com albo .net (np. porno.xxx)^[34]. Projekt ten stał się jednak odrzucony^[35] w 2007 roku przez organizację ICANN^[36].

Artykuł uwzględnia stan prawny na 1 listopada 2009. Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w www.pozycjonowanie-bydgoszcz.tk.

Linki zewnętrzne

• Lucyna Kirwil: Wykład: Zagrożenia podczas korzystania z mediów przez dzieci oraz młodzież. Warszawa, 11-06-2008. [dostęp 22-12-2009].
• Lucyna Kirwil: Wzorce korzystania z Internetu przez dzieci w wieku 13-15 lat - badania. Rzecznika Praw Dziecka. [dostęp 22-12-2009].

Przypisy

Bibliografia

1. FDN, Raport: "Bezpieczeństwo dzieci korzystających z Internetu", 2008 r.
2. SaferInternet.pl oraz CERT Polska, Raport: "Jak skutecznie filtrować zawartość Internetu", 2007 r.
3. FDN, NASK, CERT Polska: Raport "Rozwiązania filtrujące niepożądane treści w Internecie", 2009 r.