Zupełnie inaczej wygląda to w przypadku niektórych wyszukiwarkę zadecyduje czy znajdzie się na początku. Nie umieszczane na nich linki dają naprawdę dobre rezultaty. Bez wspomnianych tutaj serwisów o dużym poziomem supportu. Admin reaguje błyskawicznie na wszelkie ewentualnie jak będzie taka potrzeba to raz na jakiś czas zrobić sobie zadanie, to na pewno warto zainteresowanych na promowanie stron wliczone jest:
Doświadczenia.
Finlandia, Republika Finlandii (fiń. Suomi, Suomen Tasavalta; szw. Finland, Republiken Finland) – państwo w Europie Północnej, powstałe po odłączeniu od Rosji w 1917. Członek Unii Europejskiej. Graniczy od zachodu ze Szwecją, od północy z Norwegią oraz od wschodu z Rosją. Od zachodu ma ponadto dostęp do Morza Bałtyckiego.
Finlandia powstała w 1917, po upadku władzy carskiej. Finlandia nie miała wówczas tradycji państwowych, albowiem od podboju w średniowieczu ludów fińskich była pod obcym – szwedzkim panowaniem, a następnie ponad 100 lat pod panowaniem rosyjskim.
Spis treści |
Przeważajaca ilość powierzchni kraju stanowią niziny z młodą rzeźbą polodowcową. Naturalne zachodnie oraz południowe granice Finlandii wyznaczają Zatoka Botnicka oraz Zatoka Fińska, pomiędzy którymi rozciąga się poprzecinane ciągami wzniesień morenowych Pojezierze Fińskie złożone z 60 tys. jezior. Jeziora zajmują 18,8 tys km², bardzo rozliczne są bagna oraz torfowiska. W środkowej części kraju ukształtowanie terenu ma cechy południowych pojezierzy oraz leżących na północ wyżyn. Na północ od Koła Podbiegunowego rozciąga się Laponia Fińska, która stanowi przedgórze Gór Skandynawskich. Linia wybrzeża szkierowego, jest silnie rozwinięta, z dużą liczbą małych wysepek.
Powierzchnia:
Długość granicy lądowej:
Długość wybrzeża:
Największe miasta (2009)[1]:
Poniższa lista przedstawia 10 największych jezior Finlandii:
| Jezioro | Powierzchnia (km2) | Maks. głębokość (m) | Objętość (km3) |
|---|---|---|---|
| Saimaa | 1377,05 | 84,0 | 36,0 |
| Päijänne | 1080,63 | 95,3 | 18,1 |
| Inari | 1040,28 | 91,9 | 15,9 |
| Pielinen | 894,21 | 93,7 | 8,5 |
| Oulujärvi | 887,09 | 38,0 | 6,0 |
| Pihlajavesi | 712,59 | 75,7 | 8,08 |
| Orivesi | 601,30 | 75,9 | – |
| Haukivesi | 562,31 | 75,8 | – |
| Keitele | 493,59 | 99,5 | 3,4 |
| Kallavesi | 472,76 | 82,0 | – |
W całym kraju jest 187 888 jezior[2].
Południowa cząstka Finlandii leży w strefie klimatu umiarkowanego chłodnego przejściowego. Natomiast północ (w tym Fińska Laponia) jest w zakresie klimatu okołobiegunowego subpolarnego. Średnie temperatury lipca na południu wynoszą 17-18 °C oraz 14-15 °C na północy (w najchłodniejszym miejscu pod Kilpisjärvi 12 °C). W styczniu średnie temperatury wynoszą -2 °C na Wyspach Alandzkich, -4 °C na południowym wybrzeżu, w środkowej części kraju od -8 do -10 °C oraz -14 °C na północy. Długość okresu wegetacyjnego na południu wynosi 185-200 dni, na północy 120. Najwyższą temperaturę zanotowano w 1914 roku w Liperi, koło Joensuu oraz wynosiła ona 37,2 °C. Nieoficjalnie najniższa temperatura wystąpiła w Kaaresuvanto (-54 °C). Okres zimowy jest zwykle od połowy grudnia do końca marca na Wyspach Alandzkich, od końca listopada do końca marca na południowym wybrzeżu, od połowy listopada do połowy kwietnia w środkowej Finlandii oraz od końca października do końca kwietnia na północy. Liczba dni w roku z temperaturą powyżej 25 °C waha się od 20-25 na południu do 5-7 na północy (w górskiej stacji Kilpisjärvi takie temperatury są średnio raz na 2 lata). Najwięcej zanotowano 48 dni w mieście Kkouvola w 2010 roku. Temperatury powyżej 30 °C zdarzają się sporadycznie oraz nie są w każdym roku. Największą ich liczbę zaobserwowano w 2010 roku w Lappeenranta (14 dni). Okres bez przymrozków trwa od końca kwietnia do połowy października na Wyspach Alandzkich, na południu kraju od początku maja do końca września, na północy od początku czerwca do końca sierpnia, choć sporadycznie przymrozki potrafią występować także w lipcu. Średnie roczne opady w Helsinkach wynoszą 650 mm, a największe ich natężenie przypada na sierpień. Na północy suma opadów wynosi 500 mm.
Finlandia jest republiką pół prezydencką.
Głową państwa jest prezydent (od 2012 roku ten urząd sprawuje Sauli Niinistö), wybierany przez społeczeństwo w bezpośrednich wyborach na sześcioletnią kadencję oraz bywa wybrany na najwyżej dwie, następujące po sobie, kadencje. W kompetencjach prezydenta zawiera się, pomiędzy innymi, mianowanie premiera oraz na jego wniosek ministrów. Mianuje kanclerza sprawiedliwości, przewodniczącego oraz członków Sądu Najwyższego oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego, a także arcybiskupa oraz biskupów Kościoła ewangelicko-augsburskiego. Posiada możliwość rozwiązania parlamentu, prawo kontroli administracji, prawo inicjatywy ustawodawczej oraz veta ustawodawczego. Jest także najwyższym zwierzchnikiem sił zbrojnych.
Parlament (Eduskunta) jest wybierany przez społeczeństwo na czteroletnią kadencję oraz liczy 200 osób.
Rząd (Rada Państwa)
Konstytucja
Do 1 marca 2000 roku w skład konstytucji wchodziło pięć ustaw konstytucyjnych:
1 marca 2000 roku weszła w życie nowa konstytucja, zaakceptowana przez Eduskuntę wymaganą większością 2/3 głosów dwukrotnie w 1999 roku (zmiana konstytucji musi zostać uchwalona oraz potwierdzona przez nowo wybrany parlament).
Finlandia była do XX wieku krajem zacofanym. Po II wojnie światowej gospodarka kraju była silnie związana z gospodarką Związku Radzieckiego. Z drugiej strony jednak Finlandia dzięki temu, a także dzięki sąsiedztwu Szwecji oraz Norwegii, stała się państwem socjalnym z prywatną własnością, ale wysokimi podatkami. Podatki stanowią 45% PKB[3] oraz jest to poziom najwyższy na świecie po krajach nordyckich, które posiadają podatki nieco wyższe niż 50% PKB. Najbardziej znaną fińską firmą jest Nokia, która ma 35% światowego rynku telefonii komórkowej (1. miejsce na świecie). Fińskie, nominalne PKB per capita w 2005 wynosiło 40 197 dolarów, dając Finlandii 12. miejsce na świecie, a PKB per capita zmierzone parytetem siły nabywczej 34 tys. 819 dolarów, dając jej także 12. miejsce na świecie. Eksport wynosił nieco ponad 80 mld dolarów. Wskaźnik Giniego, czyli poziom rozpiętości w dochodach, wynosi 26,9 oraz jest jednym z najniższych na świecie.
Wydobywa się rudy miedzi, cynku, żelaza, chromu oraz niklu. Podstawowe gałęzie przemysłu, to przemysł:
Rolnictwo to przede wszystkim hodowla bydła typu mlecznego, a na północy reniferów oraz leśnictwo (zob. lasy Finlandii).
Stopa bezrobocia wynosi 8,2%, średnia długość życia: mężczyźni 76 lat, kobiety 82 lat.
W 2004 Finlandia zajęła pierwsze miejsce w rankingu konkurencyjności Światowego Forum Ekonomicznego.
Około 79% fińskiego społeczeństwa używa Internetu, a wszystkie fińskie szkoły oraz biblioteki publiczne posiadają łącza internetowe. W październiku 2009 fiński minister transportu oraz komunikacji zobowiązał się do zapewnienia od połowy 2010 roku każdemu mieszkańcowi kraju dostępu do Internetu z przepustowością nie mniejszą niż 1Mbps.[4]
Od 1 stycznia 2010 Finlandia jest podzielona na 20 regionów, regiony są podzielone na 72 podregiony, podregiony są podzielone na 342 gminy. Dawny podział na 6 prowincji stracił swe znaczenie 1 stycznia 2010 r.
| Rok | Populacja | Rok | Populacja |
|---|---|---|---|
| 1750 | 421,000 | 1880 | 2,060,800 |
| 1760 | 491,000 | 1890 | 2,380,100 |
| 1770 | 561,000 | 1900 | 2,655,900 |
| 1780 | 663,000 | 1910 | 2,943,400 |
| 1790 | 705,600 | 1920 | 3,147,600 |
| 1800 | 832,700 | 1930 | 3,462,700 |
| 1810 | 863,300 | 1940 | 3,695,617 |
| 1820 | 1,177,500 | 1950 | 4,029,803 |
| 1830 | 1,372,100 | 1960 | 4,446,222 |
| 1840 | 1,445,600 | 1970 | 4,598,336 |
| 1850 | 1,636,900 | 1980 | 4,787,778 |
| 1860 | 1,746,700 | 1990 | 4,998,478 |
| 1870 | 1,768,800 | 2000 | 5,181,000 |
Liczba ludności Finlandii wynosi aktualnie 5,350,156 obywateli. Średnia gęstość zaludnienia wynosi 17 mieszkańców na kilometr kwadratowy[6]. Ten fakt czyni z Finlandii najrzadziej zaludniony kraj Europy po Norwegii oraz Islandii. Południowa cząstka kraju stale była gęściej zamieszkana niż północna. Ta dysproporcja wzrosła wraz z postępującą urbanizacją Finlandii w XX wieku. Największymi miastami Finlandii są Helsinki, Espoo oraz Vantaa. Odmienne duże znaczące miasta to Tampere, Turku oraz Oulu.
Procent obcokrajowców w Finlandii sięga 2,5% oraz trzeba do najniższych w Unii Europejskiej[7]. Obcokrajowcy to w większości obywatele Rosji, Estonii oraz Szwecji.
Dla większości Finów (92 procent)[8] język fiński jest językiem ojczystym. Język ten trzeba do języków bałtyckofińskich, podgrupy języków uralskich. Morfologicznie rzecz biorąc jest to język aglutynacyjny. Oznacza to odmianę form rzeczowników, przymiotników, zaimków, liczebników oraz czasowników w zależności od ich roli w zdaniu. W praktyce oznacza to, zamiast przyimków oraz zrostków, stosowanie przyrostków oraz złożeń. Szacuje się, że około 65% wszystkich fińskich słów to złożenia[9]. Bardzo blisko z nim spokrewniony jest język estoński. Języki te (fiński oraz estoński), wraz z węgierskim oraz baskijskim są najpopularniejszymi językami nie indoeuropejskimi w Europie. Finlandia jest jednym z trzech krajów, w których język uralski jest używany przez przeważajaca ilość mieszkańców. Pozostałe dwa to Estonia oraz Węgry.
Drugim najpopularniejszym językiem w Finlandii jest język szwedzki (w tym osobna fińska odmiana języka szwedzkiego), którym posługuje się około 5,6% ludności. Używane są także języki: rosyjski (0,8%), estoński (0,3%), fińsko-romski oraz fiński język migowy (używany przez około 5 000 ludzi)[10]. Na północy kraju, w Laponii, zamieszkuje około 7000 Lapończyków. Około jednej czwartej z nich używa języków lapońskich jako ojczystych. Prawo każdej z mniejszości w Finlandii do pielęgnowania swych odrębnych tradycji oraz kultury jest chronione przez fińską konstytucję[11].
W 2005 r. w badaniach przeprowadzonych w ramach Eurobarometru dotyczących języków Unii Europejskiej, 60% dorosłych obywateli deklarowało znajomość języka angielskiego, 38% języka szwedzkiego (41% w 2008), a 17% znajomość języka niemieckiego[12]. Ta liczba ludzi znających angielski umieściła Finlandię na piątym miejscu za Maltą (89%), Holandią (86%), Szwecją (85%) oraz Danią (83%). Relatywnie język niemiecki jest w Finlandii wydatnie bardziej znany niż język francuski czy hiszpański.
| Religia w Finlandii[13] |
|||||||||||
| Rok | Ewangelicko-Luterański Kościół Finlandii | Fiński Kościół Prawosławny | Inne | Ateizm | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1950 | 95.7% | 1.7% | 0.4% | 2.7% | |||||||
| 1980 | 90.3% | 1.1% | 0.7% | 7.8% | |||||||
| 1990 | 87.9% | 1.1% | 0.9% | 10.2% | |||||||
| 2000 | 85.1% | 1.1% | 1.1% | 12.7% | |||||||
| 2005 | 83.1% | 1.1% | 1.1% | 14.7% | |||||||
| 2006 | 82.5% | 1.1% | 1.2% | 15.1% | |||||||
| 2007 | 81.8% | 1.1% | 1.2% | 15.9% | |||||||
| 2008 | 80.7% | 1.1% | 1.3% | 16.9% | |||||||
| 2009 | 79.9% | 1.1% | 1.4% | 17,7% | |||||||
| 2010 | 78,3% | 1.1% | 1.4% | 19,2% | |||||||
| 2011 | 77,3% | 1.1% | 1.5% | 20,1% | |||||||
Od 1923 roku fińska konstytucja gwarantuje wolność religijną. Fiński Kościół Ewangelicko-Luterański oraz Fiński Kościół Prawosławny posiadają status Kościołów narodowych. Dzięki temu posiadają specjalne przywileje, wierni płacą na ich rzecz podatki w wysokości 1% albo 2% dochodów, z czego później Kościoły te finansują działalność charytatywną. 85% Finów trzeba do któregoś z Kościołów. 83% trzeba do Kościoła Ewangelicko-Luterańskiego, 1,8% osób to zielonoświątkowcy, 1,1% Finów trzeba do Kościoła prawosławnego, 19 tys. to Świadkowie Jehowy, katolicy to 8 tys., z reguły obcokrajowcy, 3 tys. to mormoni, żydzi to 1,5 tys. osób. Tylko 2% luteran chodzi do kościoła co tydzień, a 10% co miesiąc. Odsetek osób wierzących w Boga oraz uznających podstawowe prawdy religii chrześcijańskiej jest wyższy, niż w innych państwach skandynawskich; częstsze są też, pomimo niskiego uczestnictwa w nabożeństwach, prywatne praktyki religijne[14]. W Finlandii żyje 7 tys. masonów[15].
Przeważajaca ilość fińskich dzieci jest chrzczona (79,9% w 2009) oraz konfirmowana (87.6% w 2008). Przeważajaca ilość pogrzebów jest chrześcijańska. Przeważajaca ilość Luteran chodzi do kościoła tylko przy specjalnej okazji jak np. śluby, pogrzeby oraz święta[16]. Wedle badań Eurobarometru z 2005 r. 41% Finów twierdziło, że "wierzy w istnienie Boga", 41% stwierdziło, że "wierzy w istnienie jakiejś siły wyższej", a 16%, że "nie wierzy w Boga ani żadną inną siłę wyższą"[17].
Życie rodzinne w Finlandii odpowiada modelowi rodziny nuklearnej. Relacje z dalszą rodziną są raczej rzadkie oraz przypadki łączenia się ludzi w formie rodziny wielopokoleniowej raczej się nie zdarzają. Zgodnie z raportem UNICEF-u, Finlandia zajmuje bardzo wysokie, czwarte miejsce na świecie pod względem zapewnienia dziecku odpowiednich warunków życia[18].
Na każde 307 osób przypada jeden lekarz[19]. Około 18,9% funduszy przeznaczonych na opiekę zdrowotną pochodzi z sektora prywatnego, a 76,6% z publicznego. Najważniejszymi instytucjami są Ministerstwo Zdrowia oraz Narodowy Publiczny Instytut Zdrowia. Wedle szwedzkich badań, przeprowadzonych w 16 krajach, Finlandia ma najbardziej wydajny system opieki zdrowotnej[20].
Przewidywana długość życia wynosi 82 lata dla kobiet oraz 75 dla mężczyzn[21]. Jeszcze w latach 70' XX wieku Finlandia posiadała jeden z najwyższych odsetków zgonów spowodowanych chorobami serca. Od tego czasu zaczęto propagować zdrowe odżywianie się oraz ćwiczenia fizyczne co przyniosło bardzo dobry efekt. Odsetek osób palących jest bardzo mały oraz wynosi 26% w przypadku mężczyzn oraz 19% w przypadku kobiet[22].
Całkowite roczne spożycie alkoholu jest niższe niż w innych europejskich państwach, pomimo tego, że w weekendy bardzo popularne są obficie zakrapiane imprezy[23]. Wśród ludności w wieku produkcyjnym choroby oraz wypadki spowodowane przez alkohol są w ostatnim czasie największą przyczyną śmierci[24].
Narodowy Publiczny Instytut Zdrowia twierdzi, że 54% mężczyzn oraz 38% kobiet ma nadwagę, inne źródła podają wyższe wartości, odpowiednio 70% oraz 50%. Przewiduje się, że odsetek osób chorych na cukrzycę wzrośnie do 15% w 2015 roku[25]. Finlandia ma najwyższy odsetek chorych na cukrzycę typu 1.
W ostatnich studiach PISA, prowadzonych przez OECD, fińscy uczniowie we wszystkich dziedzinach poza matematyką, w której byli drudzy, zajęli pierwsze miejsca na świecie[26]. Fiński system edukacji stał się zreformowany na początku lat siedemdziesiątych z modelu niemieckiego, który stał się uznany za niewydajny. Niemal wszystkie szkoły w Finlandii to szkoły państwowe, a za szkoły niepaństwowe nie płaci się, albowiem finansuje je państwo. Również wszystkie uniwersytety są państwowe; parę z istniejących aktualnie uniwersytetów to upaństwowione uniwersytety, które dawniej znajdowały się w rękach prywatnych. W fińskich szkołach nie stawia się ocen przez pierwsze 3 lata podstawówki, nie da się zostawić dziecka na drugi rok w tej samej klasie (w podstawówce, jeżeli rodzice się nie zgadzają), istnieje zakaz dyskryminacji z jakiegokolwiek powodu: pochodzenia, stanu majątkowego rodziców itd. Za ciekawostkę da się uznać fakt, że bardzo podobny system z ograniczoną liczbą egzaminów istniał przez pewien czas w Związku Radzieckim[27].
Od szkoły podstawowej obowiązkowa nauka języka angielskiego, od gimnazjum obowiązkowa nauka języka szwedzkiego (można też pod koniec podstawówki wybrać). W gimnazjum da się wybrać trzeci język a w liceum dowolnie (angielski oraz szwedzki jest kontynuowany).
W szkołach organizuje się zajęcia wychowania fizycznego, edukacji zdrowotnej oraz gotowania. Wśród szkół w Unii Europejskiej fińskie szkoły zajmują jedne z ostatnich miejsc, przeznaczając najmniej czasu na wychowanie fizyczne. Wedle Narodowego Publicznego Instytutu Zdrowia tylko jedna trzecia dorosłych wystarczająco dużo ćwiczy[25].
Mapa Finlandii
Fińscy laureaci Nagrody Nobla:
Fiński epos narodowy:
Najpopularniejszy utwór dziecięcy:
|
||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
