Gambia (pełna nazwa: Republika Gambii) – państwo leżące w zachodniej części kontynentu afrykańskiego. Od północy, południa oraz wschodu graniczy z Senegalem. Od zachodu ma dostęp do Oceanu Atlantyckiego, przy ujściu rzeki Gambii. Ta brytyjska kolonia uzyskała niepodległość w 1965 r. Jej stolicą jest Bandżul (ang. Banjul).
Geografia
-
Osobny artykuł: Geografia Gambii.
Gambia to najmniejsze pod względem powierzchni państwo kontynentalnej Afryki, zajmujące wąski, 50-kilometrowej szerokości skrawek lądu wzdłuż dolnego biegu rzeki Gambii. Rzeka ta stanowi podstawowy element krajobrazu Gambii. Płynie w rozległej dolinie, którą otaczają niewysokie wzgórza oraz piaszczysty płaskowyż.
Gambia jest państwem o najniższej maksymalnej wysokości nad poziomem morza (53 m), leżącym w całości na stałym kontynencie.
Gambia leżąca jest w strefie klimatu zwrotnikowego z wysokimi opadami w porze deszczowej. W dolinie rzecznej są rozliczne tereny bagniste oraz namorzyny, a nad samym brzegiem w górnym biegu rzeki także lasy galeriowe. Wyżej przeważa typowa dla Zachodniego Sudanu sawannowa roślinność trawiasta typu banto faros.
Historia
Gambia stanowiła niegdyś cząstka historycznych królestw Ghana oraz Songhaj. Pierwsze wzmianki o tym obszarze pochodzą z IX oraz X w. od arabskich handlarzy, którzy przewozili przez Saharę niewolników, złoto oraz kość słoniową. W XV w. pojawili się Portugalczycy, którzy przejęli kontrolę nad handlem, rozwijając morskie szlaki handlowe. W tym czasie obszar dzisiejszej Gambii wchodził w skład państwa Mali.
O kontrolę nad ujściem rzeki Gambii współzawodniczyli Portugalczycy, Hiszpanie oraz Holendrzy, a później Anglicy oraz Francuzi. Obszar ten był uznawany za idealne miejsce do penetracji wnętrza Afryki.
W latach 1651-1661 cząstka terenów obecnej Gambii była kolonią Księstwa Kurlandii (ówczesnego lenna I Rzeczypospolitej) – ziemie u ujścia rzeki Gambii (m.in. Wyspę James oraz Wyspę Św. Marii) kupił bowiem kurlandzki książę Jakub Kettler (zob. kurlandzka kolonizacja w Gambii).
Ostatecznie z rywalizacji o kontrolę nad Gambią zwycięsko wyszła Anglia, która zaczęła organizować handel w tym obszarze. Mimo to Francja nie ustępowała oraz dopiero traktat z 1783 zapewnił Wielkiej Brytanii pełną kontrolę nad rzeką Gambią. Francuzi otrzymali zaledwie niewielką enklawę Albreda, którą ostatecznie także przekazali Brytyjczykom w 1857.
Gambia była przez wieki ośrodkiem handlu niewolnikami, których wywieziono stąd prawdopodobnie 3 miliony. W 1807 Imperium Brytyjskie zakazało tego procederu. By uniemożliwić jego kontynuowanie powstała w 1816 osada wojskowa Bathurst (obecnie Bandżul), która kontrolowała ten obszar. W tym czasie Gambią zarządzał gubernator generalny Sierra Leone. Dopiero w 1888 Gambia otrzymała status odrębnej kolonii brytyjskiej.
Po II wojnie światowej zapoczątkowano przemiany polityczne, które doprowadziły do uzyskania niepodległości przez Gambię 18 lutego 1965. Oryginalnie Gambia była monarchią konstytucyjną w ramach Wspólnoty Narodów. Jednak parę lat później, 24 kwietnia 1970 przywódca największej partii kraju Dawda Kairaba Jawara proklamował powstanie republiki. Od tego czasu aż do wojskowego zamachu stanu Jawara był prezydentem Gambii.
Już w 1981 doszło do pierwszej nieudanej próby przewrotu w kraju. Prezydent Gambii zdecydował się na zbliżenie ze swoim wyłącznym sąsiadem Senegalem. W listopadzie 1982 podpisano traktat o konfederacji powołując do życia Senegambię. Konfederacja Senegalu oraz Gambii miała powołać wspólne siły zbrojne, a także zjednoczyć gospodarkę oraz przeistoczenie wspólną walutę. Jednak w 1989 Gambia wycofała się z konfederacji.
W lipcu 1994 Tymczasowa Rada Rządząca Sił Zbrojnych (Armed Forces Provisional Ruling Council, AFPRC) przejęła władzę w kraju, obalając rządzącego od 24 lat prezydenta Jawarę a głową państwa stał się porucznik Yahya Jammeh – sekretarz Rady. Rada ogłosiła plan demokratycznych przemian w kraju. W 1996 powołana była Tymczasowa Niezależna Komisja Wyborcza (Provisional Independent Electoral Commission, PIEC; później Niezależna Komisja Wyborcza; Independent Electoral Commission, IEC), która miała czuwać nad rejestracją wyborców oraz przebiegiem wyborów. W 2002 Gambia zakończyła pełny cykl wyborów prezydenckich, parlamentarnych oraz samorządowych, które zostały uznane przez zagranicznych obserwatorów za wolne oraz uczciwe. W 2001 prezydent Jammeh stał się wybrany na drugą kadencję. W parlamencie przeważajaca ilość ma spadkobierca AFPRC – Sojusz na rzecz Patriotycznej Reorientacji oraz Odbudowy (Alliance for Patriotic Reorientation and Construction, APRC), z reguły dlatego, że najważniejsza partia opozycyjna Zjednoczona Partia Demokratyczna (United Democratic Party, UDP) zbojkotowała ostatnie wybory parlamentarne.
Ustrój polityczny
Gambia jest wielopartyjną republiką z jednoizbowym parlamentem. Przeważajaca ilość w parlamencie ma Sojusz na rzecz Patriotycznej Reorientacji oraz Odbudowy, co zawdzięcza w dużej mierze bojkotowi wyborów parlamentarnych w 2002 przez główną partię opozycyjną Zjednoczoną Partię Demokratyczną. Po zamachu stanu w 1994 aż do 2001 zakaz uczestniczenia w życiu politycznym kraju zawierał w sobie polityków z partii prezydenta Jawary Ludowej Partii Postępu (People's Progressive Party, PPP). Prezydentem kraju jest wybrany dwukrotnie w demokratycznych wyborach przywódca przewrotu wojskowego z 1994 Yahya Jammeh.
Konstytucja z 1970, która ustanowiła republikański ustrój polityczny kraju, była zawieszona w 1994 po zamachu stanu. Powołana przez Radę komisja przygotowała nową konstytucję, która była przyjęta w referendum w sierpniu 1996. Wprowadziła ona silne rządy prezydenckie, jednoizbowy parlament oraz niezależne sądownictwo. Podkreśla ona także szczególny obowiązek ochrony praw człowieka w Gambii.
Podział administracyjny
-
Gambia podzielona jest na 5 dywizji (ang. division) oraz 1 miasto wydzielone. Dywizje dzielą się dalej na łącznie 37 dystryktów.
Społeczeństwo
Społeczeństwo Gambii jest zróżnicowane pod względem etnicznym, ale nie ma większych zatargów pomiędzy tworzącymi je plemionami. Każde z nich zachowało swój język oraz tradycje. Najważniejszym ludem Gambii jest plemię Mandinka (40% ludności), a dalej Fulanie (19%), Wolofowie (15%), Diola (10%) oraz Soninke (8%).
Blisko 2/3 Gambijczyków mieszka na wsi, ale coraz więcej młodych ludzi emigruje do stolicy kraju w poszukiwaniu pracy oraz wykształcenia.
Religie (2005):
-
Osobny artykuł: Diecezja Bandżul.
-
Gospodarka
Gospodarka Gambii oparta jest w znacznej mierze na rolnictwie, w którym pracuje 3/4 ludności czynnej zawodowo. Udział rolnictwa w produkcie krajowym brutto wynosi 29%. Pośród upraw zdecydowanie dominują orzeszki ziemne, które stanowią ponad 50% eksportu kraju. Ponadto uprawia się tutaj proso, sorgo, kukurydzę, palmę oleistą, ryż oraz warzywa. Obecność muchy tse-tse ogranicza możliwość hodowli zwierząt. Za to coraz większego znaczenia nabiera rybołówstwo.
Gambia nie ma dużych zasobów surowców mineralnych, poza kaolinem oraz rudami cyny. W przemyśle dominuje zatem branża przetwórstwa rolnego.
W transporcie główną rolę odgrywa transport wodny rzeką Gambią oraz transport drogowy. W Gambii nie są linie kolejowe.
Ostatnio wzrasta rola turystyki w rozwoju gospodarczym kraju.
Sprawdź też
Galeria
-
-
-
-
-
Budynek pierwszej komercyjnej radiostacji w Afryce – Radio Syd koło Bandżulu, od 11 września 2002 nieczynna
-
-
Muzycy grający dla turystów
-
Linki zewnętrzne
Sprawdź hasło
Gambia w Wikisłowniku
|
Członkostwo w organizacjach międzynarodowych |
|
|
Światowa Organizacja Handlu (WTO) |
|
|
|
 |
|
|
|
