Georgi Pyrwanow
Data oraz miejsce urodzenia	28 czerwca 1957 Sirisztnik
4. Prezydent Republiki Bułgarskiej
Przynależność polityczna	Bułgarska Partia Socjalistyczna
Okres urzędowania	od 22 stycznia 2002 do 22 stycznia 2012
Pierwsza dama	Zorka Pyrwanowa
Wiceprezydent	Angeł Marin
Poprzednik	Petyr Stojanow
Następca	Rosen Plewnelijew
Przewodniczący BPS
Okres urzędowania	od 22 grudnia 1996 do 15 grudnia 2001
Poprzednik	Żan Widenow
Następca	Sergiej Staniszew
Odznaczenia
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Georgi Sedefczow Pyrwanow (cyryl. Георги Седефчов Първанов; wym. [ɡɛˈɔrɡi pɤrˈvanof]; ur. 28 czerwca 1957 we wsi Sirisztnik w zachodniej Bułgarii) – bułgarski historyk oraz polityk, deputowany do Zgromadzenia Narodowego 37., 38. oraz 39. kadencji, przewodniczący Bułgarskiej Partii Socjalistycznej (1996-2001). W latach 2002-2012 był prezydentem Republiki Bułgarii.

Wykształcenie oraz działalność naukowa

W 1975 ukończył gimnazjum o profilu matematycznym w Perniku. Następnie studiował w Wydziale Historycznym Uniwersytetu Sofijskiego im. Św. Klemensa z Ochrydy, w którym w 1981 uzyskał wyższe wykształcenie. W tym samym roku stał się pracownikiem naukowym w Instytucie Historii przy Bułgarskiej Partii Komunistycznej. W 1988 obronił pracę doktorską z zakresu historii. Temat jego dysertacji brzmiał "Dimityr Błagojew oraz bułgarski problem narodowy 1879-1917" (bułg. Димитър Благоев и българският национален проблем 1879-1917 г.). Od 1989, już jako doktor, pełnił funkcję starszego pracownika naukowego. W latach 1992-1996 był dyrektorem Ośrodka Badań Historycznych oraz Politologicznych przy Radzie Wyższej Bułgarskiej Partii Socjalistycznej.

Jest autorem kilku monografii oraz książek oraz dziesiątków artykułów o tematyce naukowej. Do najczęściej wymienianych prac Pyrwanowa należą: "Od Buzłudży do Teatru "Korona". Próba nowego odczytania stron z okresu socjaldemokratycznego BPS”^[1] (1995), "Bułgarska socjaldemokracja oraz pytanie o Macedonię od końca XIX. wieku do 1918 r."^[2] (wyd. 1997) oraz "Przed oraz po Dziesiątym"^[3] (wyd. 2001).

Pyrwanow otrzymał tytuły doktora honoris causa od Uniwersytetu Preszowskiego (Słowacja), Uniwersytetu Bakińskiego (Azerbejdżan) oraz od Erywańskiego Uniwersytetu Państwowego (Armenia). Jest także laureatem Wielkiego Złotego Medalu, przyznanego mu przez Uniwersytet Masaryka w Brnie (Czechy).

Przebieg kariery politycznej

Działalność w Bułgarskiej Partii Socjalistycznej

Karierę polityczną zapoczątkował w 1981 wstępując do Bułgarskiej Partii Komunistycznej, w 1990 przemianowanej na Bułgarską Partię Socjalistyczną (BPS). Podczas 40. kongresu BPS (grudzień 1991)został wybrany na członka Biura Wykonawczego Rady Wyższej Partii. Następny kongres, zwołany w dniach 3-6 czerwca 1994, zdecydował o mianowaniu go wiceprzewodniczącym Rady Wyższej BPS, zaś podczas 42. (21-23 grudnia 1996), 43. (1-2 maja 1998) oraz 44. (6-7 maja 2000) kongresu wybierano go na przewodniczącego partii. Pyrwanow pełnił tę funkcję do momentu zwycięskich dla niego wyborów prezydenckich w 2001, kiedy to zrzekł się legitymacji partyjnej.

Działalność w Zgromadzeniu Narodowym

Z list BPS Pyrwanow był trzykrotnie wybierany do Zgromadzenia Narodowego: 37. (1994-1997), 38. (1997-2001) oraz 39. kadencji (2001, do momentu objęcia urzędu prezydenta). W parlamencie piastował funkcje: przewodniczącego parlamentarnej grupy ds. przyjaźni z Grecją, członka Komisji ds. Radia oraz Telewizji oraz przewodniczącego klubów parlamentarnych Demokratycznej Lewicy (1997-2001) oraz Koalicji na rzecz Bułgarii (w Zgromadzeniu Narodowym 39. kadencji).

Wybór na stanowisko prezydenta Bułgarii

 Osobny artykuł: Wybory prezydenckie w Bułgarii w 2001 roku.

Podstawowym przeciwnikiem kandydatów Koalicji na rzecz Bułgarii: Georgiego Pyrwanowa oraz Angeła Marina (kandydat na wiceprezydenta) w wyborach prezydenckich w 2001 roku byli ubiegający się o reelekcję Petyr Stojanow oraz Neli Kuckowa (kandydat na wiceprezydenta). W kampanii przedwyborczej Pyrwanow zdołał zaprezentować się jako nowoczesny polityk, przemawiający zrozumiałym dla większości Bułgarów językiem, zdolny do konstruktywnego dialogu z przedstawicielami wszystkich sił politycznych. W przeciwieństwie do niego Stojanow popełnił przed wyborami szereg błędów, a zaplecze polityczne zbudował w całości na obietnicy poparcia ze strony premiera Symeona Drugiego.^[4] Lider Narodowego Ruchu Symeon Drugi co prawda poparł Stojanowa, ale nie zaangażował się w jego kampanię.^[5] W efekcie obie tury (przeprowadzone 11 oraz 18 listopada 2001) wygrał Pyrwanow oraz po zaprzysiężeniu 22 stycznia 2002 objął najwyższy urząd w państwie.

 Osobny artykuł: Wybory prezydenckie w Bułgarii w 2006 roku.

Po upływie pięcioletniej kadencji Pyrwanow ubiegał się o reelekcję. Jego kandydaturę ponownie poparła BPS. Już w pierwszej turze wyborów, przeprowadzonej 22 października 2006, Pyrwanow oraz Marin zdobyli ponad połowę głosów (ok. 64%), jednak z powodu niskiej frekwencji wyborczej (poniżej 50%) konieczne było przeprowadzenie drugiej tury. 29 października Pyrwanow przypieczętował swoje zwycięstwo nad nacjonalistą Siderowem zdobywając aż 75% głosów. Tym samym Pyrwanow oraz Marin zostali pierwszymi w historii Bułgarii prezydentem oraz wiceprezydentem wybranymi na kolejną kadencję. Zaprzysiężenie odbyło się 22 stycznia 2007.

Ważniejsze wydarzenia z okresu prezydentury

Przystąpienie Bułgarii do NATO oraz Unii Europejskiej

29 marca 2004 Bułgaria stała się członkiem Paktu Północnoatlantyckiego (NATO). Cztery dni później Pyrwanow wygłosił przemówienie skierowane do sztabu generalnego bułgarskiej armii oraz polityków. Prezydent nazwał przystąpienie Bułgarii do NATO osiągnięciem przez kraj jednego z jego celów strategicznych oraz podkreślił zasługi dyplomacji, polityków, organizacji pozarządowych oraz wojskowych w realizacji tego celu. Prezydent powiedział także, że członkostwo w Pakcie wiąże się ze wzrostem autorytetu państwa oraz pojawieniem się nowych możliwości rozwojowych, ale oraz nakłada na Bułgarię zobowiązania wobec partnerów.^[6]

Z uwagi na z przystąpieniem kraju do NATO pewne bułgarskie media przypomniały, iż stosunek Pyrwanowa oraz BPS do Paktu nie stale był jednoznaczny. W czasie wojskowej operacji NATO w Jugosławii w 1999 Pyrwanow, będący wówczas deputowanym do Zgromadzenia Narodowego, wraz ze swoim klubem parlamentarnym głosował przeciwko udostępnieniu siłom NATO przestrzeni powietrznej Bułgarii. Serbska prasa opublikowała w tamtym okresie list otwarty, najprawdopodobniej wysłany od władz BPS, w którym bułgarscy socjaliści opowiedzieli się za nieuczestnictwem Bułgarii w wojnie, zaś kwestię członkostwa kraju w Pakcie Północnoatlantyckim określili mianem "awanturniczej decyzji, która sprzyja trwałemu zagrożeniu narodowego bezpieczeństwa".^[7] Odnosząc się do tych faktów, podczas debaty przedwyborczej w 2006 Pyrwanow oświadczył, że nie był przeciwko NATO, a zaledwie przeciw wojennej operacji w Jugosławii.^[8]

W 1999 BPS ogłosiła, że popiera integrację Bułgarii z NATO oraz UE. Sam Pyrwanow powiedział jednak w 2000, że trzeba się liczyć ze zdaniem Rosji odnośnie członkostwa kraju w NATO oraz stosownie do niego dostosować tempo integracji z Paktem.^[9]

Od 1 stycznia 2007 Bułgaria jest członkiem Unii Europejskiej. Tego samego dnia, podczas uroczystości podniesienia unijnej flagi, prezydent wygłosił przemówienie do narodu oraz zaproszonych gości międzynarodowych, w którym nazwał 1 stycznia 2007 wielkim momentem historycznej sprawiedliwości. Pyrwanow przypomniał, że Bułgarzy stale uważali się za Europejczyków oraz już od czasów Borysa I dążyli do zbliżenia z zachodem. Prezydent podziękował wszystkim bułgarskim instytucjom, gabinetom rządowym, parlamentarzystom, organizacjom pozarządowym, swoim poprzednikom a także społeczeństwu za wielki wysiłek włożony w urzeczywistnienie integracji z Unią. Osobne wyrazy wdzięczności złożył instytucjom unijnym, które dopomogły krajowi w osiągnięciu celu. Na zakończenie Pyrwanow podkreślił, iż Bułgaria zamierza odgrywać aktywną rolę w organizacji oraz będzie bronić własnych interesów narodowych.^[10]

Ujawnienie faktu współpracy z komunistyczną służbą bezpieczeństwa

W 2006, po wieloletnich naciskach ze strony opozycji, Georgi Pyrwanow przyznał, że istnienie tzw. teczki agenta "Goce" (pseudonim nadany mu przez służbę bezpieczeństwa) jest faktem, jakkolwiek on sam nie miał świadomości współpracy z komunistyczną służbą bezpieczeństwa (bułg. Държавна сигурност).^[11] 19 lipca 2007 Komisja ds. Akt wydała jednak oświadczenie, iż Pyrwanow nie tylko świadomie pracował dla bezpieki w latach 1989-1993, ale oraz wyrażał chęć pogłębienia tej współpracy.^[12]

Akta "Goce" zostały udostępnione w oficjalnej witrynie internetowej prezydenta Bułgarii.^[13] Stosownie do przedstawionych dokumentów, służba bezpieczeństwa zwerbowała Pyrwanowa z uwagi na jego znajomość historii oraz przydatność w pracy nad tzw. problemem macedońskim (związanym z kwestią powstania niezależnej Republiki Macedońskiej, podówczas będącej częścią Jugosławii, albo jej przyłączenia do Bułgarii). Zadaniem Pyrwanowa było wyszukiwanie źródeł historycznych pomocnych do napisania biografii bułgarskiego Macedończyka Metodiego Dimowa. Praca trwała od 1989 do 1990, zaś w 1993 akta "Goce" zostały zarchiwizowane.

Podpisanie ustawy regulującej stosunki państwo-kościół

Pod koniec 2002, mimo protestów ze strony osiemnastu organizacji religijnych oraz pozarządowych, Pyrwanow podpisał przyjętą przez Zgromadzenie Narodowe ustawę wyznaniową. Stosownie do niej prawosławie było określone w Konstytucji jako tradycyjna religia w Bułgarii. Ustawa przyczyniła się do przezwyciężenia rozłamu w Bułgarskim Kościele Prawosławnym, albowiem jednoznacznie wskazała synod związany z patriarchą Maksymem jako zwierzchnika kościoła oraz zdelegalizowała skłócony z nim alternatywny synod, na czele którego stał Innocenty. Zwolennicy tego ostatniego zagrozili rozlewem krwi w kraju.^[14] Mimo napięć oraz protestów ustawa weszła w życie oraz w nocy na przełomie 20 oraz 21 lipca 2004 zbuntowani księża zostali usunięci z zajmowanych przez nich cerkwi.

Georgi Pyrwanow stał się dwukrotnie (na przełomie 2000 oraz 2001 oraz w 2002) nagrodzony przez Międzynarodową Fundację Jedności Narodów Prawosławnych. Nagrodę przyznaną mu w 2002 Pyrwanow odebrał w czasie wizyty w Moskwie 21 stycznia 2003.^[15] Podczas ceremonii wręczenia nagrody patriarcha Moskwy Aleksy II wyjaśnił, iż prezydent miał istotne zasługi w umacnianiu jedności oraz autorytetu Bułgarskiego Kościoła Prawosławnego.

Akcja "Bułgarska Kolęda"

Georgi Pyrwanow jest inicjatorem zapoczątkowanej w 2003 dorocznej akcji charytatywnej "Bułgarska Kolęda"^[16], przypominającej nieco polski Finał Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy. Środki zebrane podczas kampanii są przekazywane na leczenie ciężko chorych dzieci, wyposażanie oraz modernizację placówek służby zdrowia oraz in. Akcja prezydenta spotkała się z szerokim odzewem społecznym. W latach 2003-2005 organizatorzy zebrali łącznie prawie 4,75 mln lewów, w 2006 prawie 2,5 mln lewów, natomiast w 2007 ok. 3,6 mln lewów.

„Ropa za żywność”

Wedle opublikowanego w 2004 raportu specjalnej komisji ONZ dotyczącego nadużyć przy wcielaniu sankcji gospodarczych wobec Iraku oraz realizacji programu "Ropa za żywność", BPS na czele z Pyrwanowem oraz powiązane z nią firmy miały w 1998 przyjąć od Saddama Husajna nielegalne korzyści finansowe w zamian za poparcie polityczne.^[17] Pyrwanow zaprzeczył tym oskarżeniom. Sprawa pozostała niewyjaśniona, albowiem prokuratura, na czele której od 2006 stoi były szef doradców prawnych prezydenta Boris Wełczew, odmówiła wszczęcia śledztwa, jakiego zażądał klub parlamentarny Demokratów na rzecz Silnej Bułgarii.^[18]

Ułaskawienie Cwetelina Kynczewa

14 listopada 2001 Najwyższy Sąd Kasacyjny podtrzymał wyrok skazujący deputowanego do Zgromadzenia Narodowego oraz lidera partii Euroroma, Cwetelina Kynczewa, na 6 lat pozbawienia wolności oraz grzywnę (za wymuszanie pieniędzy pobicia oraz groźby).^[19] Tego samego dnia Kynczew oświadczył, iż w nadchodzących wyborach prezydenckich Euroroma poprze Georgiego Pyrwanowa.^[20] Oświadczenie to wywołało podejrzenia, że Kynczew liczy na ułaskawienie od Pyrwanowa, jeżeli ten ostatni zwycięży w walce o urząd. Sędzia Neli Kuncewa, która skazała Kynczewa oraz która sama kandydowała na stanowisko wiceprezydenta u boku Petyra Stojanowa, wysłała list otwarty do Pyrwanowa.^[21] W liście oskarżyła go o przyjęcie politycznego poparcia od skazanego prawomocnym wyrokiem przestępcy oraz zapytała, czy wiąże się ono z obietnicą ułaskawienia. Oliwy do ognia dolał popularny prawicowy dziennik Demokracja (bułg. Демокрация) publikując artykuł zatytułowany "Poparcie za ułaskawienie?"^[22]

W kwietniu 2005 Cwetelin Kynczew rzeczywiście stał się ułaskawiony przez wiceprezydenta Angeła Marina.^[23] Dzięki temu lider Euroromy mógł wystartować w wyborach parlamentarnych przeprowadzonych w tym samym roku. Marin tłumaczył swoją decyzję wzorowym zachowaniem Kynczewa podczas odbywania kary.^[24]

Zatwierdzenie kandydatury Nikoły Fiłczewa na stanowisko ambasadora w Kazachstanie

W 2006 prezydent Pyrwanow podpisał uchwałę przygotowaną przez Radę Ministrów o powołaniu byłego prokuratora generalnego Nikoły Fiłczewa na stanowisko ambasadora Bułgarii w Kazachstanie. Decyzja ta wywołała oburzenie opozycji. Lider Demokratów na rzecz Silnej Bułgarii Iwan Kostow oświadczył, iż uchwała Rady Ministrów oraz prezydenta ma podłoże korupcyjne.^[25] Zdaniem Kostowa wysłanie Fiłczewa na odległą placówkę dyplomatyczną zaraz po wygaśnięciu jego mandatu prokuratora generalnego miało przede wszystkim chronić go przed odpowiedzialnością za rozliczne skandale oraz nadużycia w okresie sprawowania poprzedniej funkcji;^[26] wedle Kostowa podpisując uchwałę prezydent pokazał, że jest "protektorem" Fiłczewa. Lider Demokratów stwierdził także, iż były prokurator nie ma żadnych kwalifikacji na ambasadora, w związku z czym decyzja Rady Ministrów oraz Pyrwanowa może zaszkodzić stosunkom dyplomatycznym pomiędzy Bułgarią oraz Kazachstanem.

Skandal w prywatnej telewizji BTV

Czternaście dni przed wyborami prezydenckimi, 8 października 2006, podczas programu komentatorskiego nadawanego przez prywatną telewizję BTV prowadzący Iwo Indżew poinformował, iż otrzymał pocztą elektroniczną anonimową, niesprawdzoną informację, wedle której Georgi Pyrwanow złożył nieprawdziwe oświadczenie majątkowe. Prezydent miał ukryć fakt otrzymania od biznesmena Petyra Mandżukowa, którego w przeszłości nagrodził orderem, dwupiętrowego apartamentu w centrum Sofii. Sztab wyborczy Pyrwanowa wydał oświadczenie, iż informacja podana przez Indżewa jest kalumnią. W rezultacie BTV postanowiła rozwiązać kontrakt z Indżewem za obopólną zgodą^[27] oraz wygłosić sprostowanie oraz przeprosiny za "poważne naruszenie etyki dziennikarskiej oraz podstawowych zasad poważnego dziennikarstwa".^[28] Sam Indżew stwierdził, iż decyzja telewizji była wynikiem nacisków ze strony prezydenta. Po zbadaniu sprawy Komisja ds. Etyki w Mediach Elektronicznych, której Indżew był członkiem, ogłosiła, że dziennikarz nie naruszył kodeksu etycznego bułgarskich mediów. Bułgarska Koalicja Medialna zaapelowała do prezydenta o publiczne poparcie w sprawie przywrócenia Indżewa do pracy w BTV. Pyrwanow oświadczył wówczas, iż nie może ingerować w prywatne media.^[29]

Internet Society

Pyrwanow jest twórcą Rady ds. Technologii Informacyjnych działającej jako organ konsultacyjny Prezydenta Republiki.^[30] Od 12 maja 2001 jest także członkiem Internet Society w Bułgarii.

Ordery oraz odznaczenia

Pyrwanow stał się wyróżniony następującymi orderami oraz odznaczeniami:

• "Libański Order Zasługi" (przyznany przez Liban)
• "Order Zasług Cywilnych" (Hiszpania)
• Order "Św. Car Borys Chrzciciel" (Bułgarski Kościół Prawosławny)
• "Order Słonia" (Dania)
• "Wielki Krzyż Orderu św. Olafa" (Norwegia)
• "Order Serafinów" (Szwecja)
• Order "Wielki Łańcuch Niepodległości" (Katar)

Życie prywatne

Georgi Pyrwanow jest żonaty z Zorką Pyrwanową. Posiadają dwóch synów: Władimira oraz Iwajła.

Przypisy

Linki zewnętrzne

• Oficjalna witryna internetowa Prezydenta Bułgarii (bułg. oraz ang.)

p • d • e Prezydenci Republiki Bułgarskiej Petyr Mładenow (1990) • Stanko Todorow (1990) • Nikołaj Todorow (1990) • Żeliu Żelew (1990–97) • Petyr Stojanow (1997–02) • Georgi Pyrwanow (2002–12) • Rosen Plewnelijew (od 2012)