Gruzja (gruz. საქართველო, Sakartwelo) – państwo w Azji na Kaukazie Południowym (Zakaukaziu). Obszar 69,7 tys. km². Graniczy na północy z Rosją, na wschodzie z Azerbejdżanem, a na południu z Armenią oraz Turcją; zachodnią granicę kraju wyznacza wybrzeże Morza Czarnego. Stolicą Gruzji jest Tbilisi. Patronem Gruzji jest św. Jerzy.
Geografia
-
Osobny artykuł: Geografia Gruzji.
Teren w większej części górzysty. Północna granica państwa przebiega wzdłuż Pasma Głównego (Wododziałowego) Wielkiego Kaukazu – najwyższy szczyt to Szchara (wierzchołek wschodni) – 5068 m n.p.m.. Z kolei najbardziej znanym szczytem Gruzji jest Kazbek (5047 m n.p.m.), leżący w pobliżu Gruzińskiej Drogi Wojennej. Od Pasma Głównego odchodzą na południe (wymienione w kolejności od zachodu na wschód): Góry Gagrińskie, Góry Bzypijskie, Góry Abchaskie, Góry Kodorskie, Góry Swaneckie, Góry Leczchumskie, Góry Raczyńskie, Góry Suramskie, Góry Kartlijskie, Góry Kacheckie, Góry Gomborskie. Góry Lichskie dzielą państwo na dwie części: wschodnią oraz zachodnią. Na południu leżą pasma Małego Kaukazu: Góry Adżarsko-Imeretyńskie (do 2850 m n.p.m. – Mepisckaro), Góry Szawszeckie (na granicy z Turcją), Góry Samsarskie (Didi Abuli 3300 m n.p.m.) oraz Góry Dżawacheckie. Między Wielkim Kaukazem a Małym Kaukazem rozciągają się obniżenia, z Niziną Kolchidzką na czele. Zachodnią granicę stanowi wschodni brzeg Morza Czarnego; linia brzegowa słabo rozwinięta, brzegi na północy oraz południu urwiste, w środkowej części niskie.
W zależności od przyjętej wersji (granica Europa-Azja) całe terytorium Gruzji istnieje w Azji, albo w Europie oraz w Azji, albo wedle jednej z wersji - całe w Europie.
Na terytorium Gruzji panuje klimat podzwrotnikowy, wybitnie wilgotny w zachodnich regionach oraz kontynentalny na wschód od Gór Suramskich. Z uwagi na górzystość kraju klimat odznacza się silną piętrowością. Najwięcej opadów notuje się na stokach gór Mescheckich, w pobliżu Batumi (nawet 4000 mm rocznie), zaś wyjątkowo suche są południowo-wschodnie krańce Gruzji (ok. 200 mm rocznie). Wyraźną granicą klimatyczną w Gruzji są Góry Suramskie. Południkowy przebieg tego pasma dzieli kraj na dwie prawie równe części: zachodnią o klimacie podzwrotnikowym morskim oraz wschodnią o klimacie podzwrotnikowym suchym.
Na zachodzie rosną figi, palmy, laury, oliwki oraz inne rośliny śródziemnomorskie, wpływ na hodowlę tych roślin ma Morze Czarne. W Gruzji środkowej, w mniejszych miejscowościach, da się napotkać też uprawę takich egzotycznych owoców jak kiwi czy banany. Cytrusy, granaty oraz tzw. hurmy (słodkie owoce pomarańczowe, rosnące na drzewach, podobne do pomidorów) rosną nawet na ulicach Tbilisi. W dalszej części kraju wzdłuż Kaukazu rosną rośliny typowo górskie, potocznie zwane alpejskimi. W całej Gruzji bardzo rozpowszechniona jest uprawa winorośli. Wina gruzińskie, takie jak "Saperawi", "Chwanczkara", "Kindzmarauli", "Cinandali" czy "Mukuzani", znane są na całym świecie.
Historia
-
Osobny artykuł: Historia Gruzji.
Historia terenów na których leży Gruzja sięga II tysiąclecia p.n.e., kiedy wybrzeże Gruzji znane było starożytnym Grekom pod nazwą Kolchida, zaś wschodnie górzyste obszary – Iberia. W 66 p.n.e. obszar ten stał się podbity przez Pompejusza oraz włączony do Imperium Rzymskiego. Około 317 król Mirian III przyjął chrześcijaństwo jako religię państwową (w ten sposób Gruzja stała się drugim na świecie, po Armenii, państwem chrześcijańskim). Przez kolejne tysiąc lat Gruzja była w stanie zachować niezależność pomimo najazdów ze strony Arabów, Mongołów, Persów oraz Turków oraz osiągnęła szczyt potęgi pomiędzy XI oraz XIII wiekiem, za panowania króla Dawida Budowniczego (1089-1125) oraz królowej Tamar (1184-1213). Później była podbita przez Persję oraz imperium osmańskie. W połowie XVIII wieku Gruzja wyzwoliła się spod władzy muzułmanów, była jednak zmuszona przyjąć w 1783 protektorat Imperium Rosyjskiego. Rosjanie nie udzielili Gruzji wsparcia militarnego w walce z Persami w 1795, zamiast tego w latach 1801-1810 wzięli w obronę jej terytorium włączając je do Imperium Rosyjskiego. W XIX wieku na terenie Gruzji zaczął rozwijać się powoli ruch rewolucyjny, którego wybuch nastąpił w krytycznym dla Rosji roku 1905.
Po upadku Imperium Rosyjskiego
-
Po rewolucji październikowej w 1917 Gruzini, analogicznie jak inne narody zniewolone przez Rosję, ogłosili niepodległość, tworząc 26 maja 1918 Demokratyczną Republikę Gruzji, która była podbita przez bolszewików w 1921. Po klęsce rząd gruziński ewakuował się do Stambułu. Tam w imieniu Józefa Piłsudskiego attaché wojskowy polskiej ambasady, płk Balicki zaoferował posadę żołnierzy kontraktowych gruzińskim oficerom. Z oferty tej skorzystało ok. 100 oficerów narodowości gruzińskiej, którzy służyli w Wojsku Polskim jako Gruzińscy oficerowie kontraktowi. Rosjanie utworzyli z Gruzji - Republikę gruzińską SRR, która 12 marca 1922 weszła w skład Zakaukaskiej Republiki Radzieckiej oraz pozostała w niej do 5 grudnia 1939. W latach 1921-1924 gruzińscy partyzanci stawiali opór krwawo stłumiony przez Armię Czerwoną. W 1931 roku dekretem Józefa Stalina Abchazja była pozbawiona statusu republiki ZSRR oraz wcielona do Gruzińskiej SRR jako republika autonomiczna. Po chruszczowowskiej odwilży, na terenie Gruzińskiej SRR rozwinął się czarny rynek, czyniąc gruzińską gospodarkę jedną z najwydajniejszych na terenie ZSRR, lecz równocześnie powodując ogromną korupcję.
Po rozpadzie ZSRR
-
W latach 80., na skutek gorbaczowskiej pieriestrojki powtórnie ujawniły się gruzińskie aspiracje niepodległościowe. 31 marca 1991 98,91% Gruzinów opowiedziało się w referendum za niepodległością, która była ogłoszona 9 kwietnia. 26 maja prezydentem Gruzji wybrany stał się Zwiad Gamsachurdia, który stał się później obalony 22 grudnia przez pucz, przygotowany oraz przeprowadzony przez paramilitarną organizację Mchedrioni (Jeźdźcy). Zwolennicy Gamsachurdii oskarżyli Mchedrioniego o związki z rosyjskimi służbami specjalnymi. W marcu 1992 kolejnym prezydentem Gruzji stał się były radziecki minister spraw zagranicznych Eduard Szewardnadze. Gruzję ogarnęła wojna domowa, która przy wsparciu oddziałów wojsk państw sąsiednich - Azerbejdżanu, Armenii oraz Rosji - zakończyła się zwycięstwem Szewardnadzego. Ten ostatni podpisał kontrowersyjną umowę, w której zobowiązywał się przystąpić do Wspólnoty Niepodległych Państw w zamian za pomoc militarną oraz polityczną. 2 listopada 2003 w wyborach parlamentarnych zwyciężyła koalicja reformatorów przewodzona przez Nino Burdżanadze, Micheila Saakaszwilego oraz Zuraba Żwanię, jednak rząd sterowany przez Szewardnadzego sfałszował ich wynik, co doprowadziło do masowych protestów, nazwanych przez dziennikarzy rewolucją róż oraz zmusiło go do ustąpienia 23 listopada. 4 stycznia 2004 na prezydenta wybrany stał się Micheil Saakaszwili otrzymując 96% głosów.
Historia najnowsza
-
Aktualnie Gruzja jest nadal krajem biednym jak na standardy europejskie, rząd jednak usiłuje wyplenić korupcję oraz przeprowadza reformy gospodarcze przy wsparciu MFW oraz Banku Światowego. Rząd zdołał przywrócić kontrolę nad zbuntowaną prowincją Adżarii jednak Abchazja oraz Południowa Osetia nadal leżą de facto pod kontrolą Rosji oraz separatystów, stanowiąc państwa nieuznawane, a 230 tysięcy uchodźców nie może powrócić do swoich domów.
W październiku 2007, były minister obrony, Irakli Okruaszwili, oskarżył prezydenta Micheila Saakaszwili o korupcję oraz niekompetencje, planowanie zabójstwa Badri Patarkaciszwilego, bogatego biznesmena, a także ukrywanie prawdziwego powodu śmierci Zuraba Żwanii. Zarzuty te doprowadziły do jego aresztowania, lecz po wpłaceniu 6 milionów dolarów amerykańskich, stał się zwolniony oraz wyjechał do Niemiec gdzie uzyskał azyl polityczny. Po aresztowaniu, Okruaszwili wycofał zarzuty wobec prezydenta, lecz wznowił je po zwolnieniu go oraz emigracji. Na początku listopada 2007 roku opozycja rozpoczęła protesty przeciwko rządom prezydenta Saakaszwilego, oskarżając go o wprowadzenie rządów autorytarnych oraz domagając się jego ustąpienia oraz rozpisania nowych wyborów. 7 listopada 2007 roku prezydent wprowadził stan wyjątkowy na terenie całej Gruzji na okres 15 dni[2], a następnego dnia rozpisał przedterminowe wybory prezydenckie na 5 stycznia 2008 roku. W wystąpieniu telewizyjnym uzasadnił jego wprowadzenie tym, że "istnieje niebezpieczeństwo niepokojów". Saakaszwili oskarżył też Rosję o podsycanie niepokojów, zapowiadając równocześnie wyrzucenie kilku rosyjskich dyplomatów. 13 listopada 2007 Rosja poinformowała, iż formalnie zakończyła swoją obecność wojskową w Gruzji[3], zamykając ostatnią bazę wojskową w tym kraju (dotyczy to baz założonych w latach 90. XX w., po obaleniu prezydenta Zwiada Gamsachurdii). Nie zakończyło to jednak ponad 200-letniej[3] obecności wojskowej Rosji na terytorium Gruzji. W dalszym ciągu wojska rosyjskie kontrolują państwo nieuznawane w Abchazji oraz Osetii Południowej stacjonując tam na mocy podpisanych z Abchazją oraz Południową Osetią 17 września 2008 roku układów o przyjaźni, współpracy oraz pomocy wzajemnej. W 2008 roku Gruzja wraz z Ukrainą rozpoczęła stanowcze działania mające na celu dołączenie do NATO. Zwolennikami rozszerzenia paktu o te państwa są pomiędzy innymi USA oraz Polska. Przeciwna jest zaś Rosja (argumentuje to zwiększeniem zagrożenia dla swoich granic), sceptyczne pozostają państwa "Starej Europy", takie jak Francja oraz Niemcy. Na szczycie NATO w Bukareszcie 3 kwietnia 2008 roku, Gruzja otrzymała zapewnienie, że na pewno w przyszłości przystąpi do paktu po spełnieniu wymaganych warunków.
W nocy 8 sierpnia 2008, po zbrojnej próbie przywrócenia przez Gruzję "konstytucyjnego porządku", rozpoczęła się wojna w Osetii Południowej. Wojska rosyjskie wkroczyły na tereny autonomii Osetii oraz Gruzji.
Sekretarz Rady Bezpieczeństwa Gruzji Kacha Lomaja oświadczył, że Gruzja złożyła do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości wniosek o rozstrzygnięcie sporu z Federacją Rosyjską, polegającym na stosowaniu czystek etnicznych przez siły zbrojne Rosji na terytorium Osetii Południowej oraz innych terenach okupowanych, a należących do Gruzji oraz żądaniu przez Gruzję ich natychmiastowego zaprzestania. Równocześnie Prokurator Międzynarodowego Trybunału Karnego Luis Moreno-Ocampo oświadczył, że do Trybunału wpłynęły zawiadomienia o popełnianiu zbrodni podlegających jurysdykcji Trybunału oraz że nie wyklucza on wszczęcia postępowania. Gruzja zamierza też złożyć zawiadomienie do MTK o ludobójstwie w Abchazji w 1992. Federacja Rosyjska nie jest państwem-stroną statutu rzymskiego, jest nią jednak Gruzja, jurysdykcji Trybunału podlegają więc zbrodnie popełnione na terenie Gruzji[4][5][6].
Wedle sponsorowanego przez UE raportu niezależnej międzynarodowej komisji powołanej do zbadania konfliktu Gruzja "rozpoczęła nieuzasadnioną wojnę". Raport, opublikowany 30 września 2009 stwierdza m.in., że "Ostrzał artyleryjski Cchinwali (stolicy Osetii Pd.) przez gruzińskie siły wojskowe nocą z 7 na 8 sierpnia 2008 stał się początkiem zbrojnego konfliktu na dużą skalę." Potem dodaje: "Powstaje pytanie, czy owo użycie siły (...) było uzasadnione w rozumieniu prawa międzynarodowego. Otóż nie było."[7][8]
Gospodarka
-
Osobny artykuł: Gospodarka Gruzji.
Mimo dużych zniszczeń, które gospodarka Gruzji doświadczyła w czasie wojny domowej w latach 90' XX w. kraj ten, dzięki pomocy Międzynarodowego Funduszu Walutowego oraz Banku Światowego od 2000 r. dokonał zasadniczego rozwoju gospodarczego osiągając spory wzrost produktu narodowego brutto (PKB) oraz zwalczył inflację. W okresie tym Gruzja przeszła poważną transformację ustrojową przechodząc z gospodarki planowej w stylu ZSRR do systemu wolnorynkowego, opartego na prywatnej własności.
Przyrost PKB , stymulowany rozwojem sektora przemysłu oraz usług, utrzymywał się w latach 2005–2007 na poziomie 9–12%. W 2006, Bank Światowy określił Gruzję najlepiej reformowanym krajem na świecie[9].
Ludność
Około 5 milionów mieszkańców: 84% Gruzinów, 6% Ormian, 2% Abchazów, 1% Osetyjczyków, 1% Rosjan, poza tym Grecy, Ukraińcy, Kurdowie.
Poza granicami kraju mieszka 1,5 mln Gruzinów w Turcji, 1 mln w Rosji, 600 tys. w Iranie, 1 tys. w Afganistanie, 2 tys. w Azerbejdżanie.
Religia
-
-
-
-
Osobny artykuł: Gruzińscy Żydzi.
-
82% deklaruje przynależność do Gruzińskiego Kościoła Prawosławnego, 4% do Ormiańskiego Kościoła Apostolskiego, 2% Rosyjska Cerkiew Prawosławna, około 9% muzułmanów (głównie w Abchazji oraz Adżarii).
Podział administracyjny
Gruzja dzieli się na: dwie republiki autonomiczne Abchazję oraz Adżarię, 9 regionów administracyjnych oraz miasto wydzielone Tbilisi.
Obie republiki autonomiczne Gruzji, czyli Abchazja oraz Adżaria zostały utworzone w latach 20. XX wieku, w czasach ZSRR. Gruzińskie regiony możemy porównać do polskich województw. Ich zwierzchnikami są przedstawiciele prezydenta Gruzji, potocznie nazywani gubernatorami, których mianuje oraz odwołuje prezydent. Te regiony to:
Regiony dzielą się na 61 prowincji (gruz. რაიონი raioni).
Faktycznie republika autonomiczna Abchazja oraz były obwód autonomiczny Osetia Południowa nie leżą pod kontrolą władz gruzińskich (stacjonują w nich wojska rosyjskie) oraz stanowią państwa nieuznawane.
Sztuka
-
Osobny artykuł: Sztuka Gruzji.
Najdawniejsze zabytki sztuki narodów zamieszkujących obszar dzisiejszej Gruzji pochodzą z czasów przedhistorycznych. Odkryto zabytki kultury materialnej z czasów paleolitu oraz neolitu. Zabytki z epoki brązu świadczą już o wysokiej kulturze dawnych mieszkańców. W kurhanach znaleziono m.in. bogato zdobione srebrne naczynia. Styl zabytków wskazuje na wpływy kultury Urartu.
Prasa
Wśród dzienników gruzińskich najwyższy nakład osiąga "Sakartwelos Republika" (360 tys.), organ Rady Najwyższej wydawany w Tbilisi w języku gruzińskim.
Wśród czasopism najwyższy nakład ma dwutygodnik "Mamuli" wydawany w języku gruzińskim w Tbilisi (65 tys.).
Oficjalną informacyjną agencją prasową jest Sakinform z siedzibą w Tbilisi.
Przypisy
Sprawdź też
Linki zewnętrzne
.svg&filetimestamp=20080810204716)
