|
|
Ten artykuł od 2010-03 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.
Informacje nieweryfikowalne potrafią zostać zakwestionowane oraz usunięte.
Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, trzeba podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. |
Sprawdź hasło
Gujana w Wikisłowniku
Gujana (Guyana), Kooperacyjna Republika Gujany (Co-operative Republic of Guyana) – państwo w Ameryce Południowej, nad Oceanem Atlantyckim, graniczące na północnym zachodzie z Wenezuelą (743 km), na południowym zachodzie oraz południu z Brazylią (1119 km), a na wschodzie z Surinamem (600 km). Kształt granicy Gujany z Wenezuelą oraz Surinamem jest podważany przez oba te państwa.
Geografia
-
Osobny artykuł: Geografia Gujany.
W Gujanie da się wyróżnić 3 regiony geograficzne różniące się ukształtowaniem terenu. Najwyższa cząstka kraju leży na obszarze Wyżyny Gujańskiej porozcinanej na osobne masywy wieloma dolinami rzek. W jednym z łańcuchów górskich, na połączeniu granic z Wenezuelą oraz Brazylią, istnieje najwyższy szczyt kraju Roraima (2810 m n.p.m.).
Wyżyna obniżając się w kierunku oceanu tworzy równinne oraz pagórkowate tereny porośnięte lasami równikowymi, a wzdłuż rzek, galeriowymi. Lasy zajmują powierzchnię około 80% kraju. Dobrze rozwinięta sieć rzek, z których największa to Essequibo, tworzy na tym obszarze, jak także na wyżynach, rozliczne wodospady.
Nad oceanem rozciąga się pas płaskich, błotnistych nizin, sięgających od 8 do 65 km w głąb lądu. Wybrzeże porastają lasy namorzynowe. Część terenów stanowią depresje zabezpieczone systemem kanałów oraz tam.
Gujanę charakteryzuje klimat równikowy z wysoką temperaturą powietrza przez cały rok. Temperatura na wybrzeżu waha się od 20 do 26,8 °C, a w głębi kraju od 18 do 39 °C. Klimat wybrzeża łagodzony jest przez północno-wschodnie wiatry.
Opady są sezonowo w okresie maj-czerwiec oraz grudzień-styczeń. Średnia roczna suma opadów waha się od 1200 mm na wyżynie do 3000 mm na wybrzeżu.
Wody
Sieć rzeczna
Sieć rzeczna Gujany jest gęsta oraz dobrze rozwinięta. Najdłuższa rzeka Gujany to Essequibo (ok. 1000 km), uchodząca szeroką deltą do Oceanu Atlantyckiego. Na jej lewych dopływach leżą rozliczne wodospady, z których najwyższy jest Kaieteur na rzece Potaro (225 m). Do większych rzek Gujany należą również: Mazaruni, Cuyuni, Berbice oraz Courantyne.
Gleby
W strefie wilgotnych lasów równikowych rozwinęły się gleby czerwonożółte (ferralsole) o bardzo niskiej zawartości próchnicy. Na sawannach wykształciły się czerwone gleby ferralitowe, a wzdłuż dolin dużych rzek – gleby aluwialne (fluwisole).
Historia
Wybrzeża Ameryki Południowej współczesnej Gujany Europejczycy odkryli oraz zaczęli eksplorować na początku XVI wieku. Zamieszkiwali tu wówczas Indianie południowoamerykańscy z plemion Arawaków. Utworzenie kolonii brytyjskiej – Gujany Brytyjskiej datuje się na 1831; graniczyła z Gujaną Holenderską (dziś Surinam), a nieco dalej na południowy wschód znajdowała kolonia francuska – Gujana Francuska, do dziś pozostająca terytorium zależnym tej europejskiej metropolii. Brytyjczycy przyznali niepodległość Gujanie w 1966, a cztery lata później stała się ona republiką.
Ustrój polityczny
Gujana Brytyjska, 1896; zaznaczone obszary sporne z Wenezuelą
Suwerenna republika w ramach Wspólnoty Narodów. Zgodnie z konstytucją z 6 października 1980 (znowelizowaną w 2003) głową państwa jest prezydent desygnowany przez zwycięską partię w wyborach parlamentarnych. Kandydaci na prezydenta muszą zostać zaprezentowani przed wyborami przez każdą ze startujących partii. Prezydent mianuje premiera, który jest równocześnie I wiceprezydentem.
W jednoizbowym Zgromadzeniu Narodowym zasiada 65 deputowanych, z których 40 jest wybieranych w systemie proporcjonalnym na poziomie krajowym, a 25 na poziomie regionów tzn. każdy z regionów wybiera przydzieloną mu ilość miejsc w parlamencie. Kadencja zgromadzenia trwa 5 lat.
Gujana jest podzielona na 10 ponumerowanych regionów:
- 1. Barima/Waini (2 miejsca w parlamencie)
- 2. Pomeroon/Supenaam (2 miejsca)
- 3. Essequibo Islands/West Demerara (3 miejsca)
- 4. Demerara/Mahaica (7 miejsc)
- 5. Mahaica/Berbice (2 miejsca)
- 6. East Berbice/Corentyne (3 miejsca)
- 7. Cuyuni/Mazaruni (2 miejsca)
- 8. Potaro/Runi (1 miejsce)
- 9. Upper Takatu/Upper Esseqiubo (1 miejsce)
- 10.Upper Demerara/Berbice (2 miejsca)
Każdy z regionów jest administrowany przez Regionalną Radę Demokratyczną z prezesem na czele. Dodatkowo na lokalnym szczeblu działają Sąsiedzkie Rady Demokratyczne.
Kultura
Święta państwowe
| Data |
Polska nazwa |
Oryginalna nazwa |
| 1 stycznia |
Nowy Rok |
New Year’s Day |
| ruchome |
Eid-ul Adha |
Eid-ul Adha |
| 23 lutego |
Dzień Republiki |
Republic Day |
| ruchome |
Wielki Piątek
Poniedziałek wielkanocny |
Good Friday,
Easter Monday |
| ruchome |
Święto Wiosny |
Phagwah (Holi) |
| 1 maja |
Święto Pracy |
Labour Day/May Day |
| ruchome |
Urodziny Proroka |
Youman Nabi |
| 1 poniedziałek lipca |
Święto Caricom |
Caricom Day |
| 1 sierpnia |
Dzień Wyzwolenia |
Emancipation Day |
| ruchome |
Święto Światła |
Diwali |
| 25 grudnia |
Boże Narodzenie |
Christmas |
| 26 grudnia |
2.dzień Bożego Narodzenia |
Boxing Day |
Religia
-
-
[2]
Gospodarka
Na terytorium Gujany leżą cenne surowce mineralne. Najważniejszym surowcem są boksyty. Ich eksploatację podjęto w roku 1916 w kopalni w Mackenzie (Linden), a następnie w Ituni oraz Kwakwani w północno-wschodniej części kraju. Wydobycie boksytów obrazuje najlepiej stan gospodarki: 1950 rok – 1,7 mln ton, 1960 – 3,4 mln, 1970 – 1,4 mln oraz w 1993 r. zwyżka – 2,5 mln ton.
W porównaniu z boksytami wydobycie innych surowców ma znaczenie drugorzędne. W północno-zachodniej części kraju, w okolicy Mattews Ridgs, wydobywa się rudę manganu, a poza tym uzyskuje się złoto (80 tys. uncji w 1992 r.) oraz diamenty (7 tys. karatów w 1990 r.).
Przypisy
|
Członkostwo w organizacjach międzynarodowych |
|
|
Organizacja Państw Amerykańskich (OPA) |
|
|
|
|
|
Światowa Organizacja Handlu (WTO) |
|
|
|
 |
|
|
|
.svg&filetimestamp=20090606033504)
