Gwinea Równikowa, Republika Gwinei Równikowej (hiszp. Guinea Ecuatorial, República de Guinea Ecuatorial) – państwo w centralnej Afryce. W czasach kolonialnych pod nazwą Gwinea Hiszpańska. Graniczy z Kamerunem oraz Gabonem. Kontynentalna cząstka państwa leży na półkuli północnej, a należąca doń wyspa Pagalu na południowej[1][2][3].
Geografia
-
Gwinea Równikowa jest podzielona na dwie części: dużą (2017 km²), wulkaniczną wyspę Bioko (za czasów kolonialnych Fernando Po) oraz Mbini (w czasach kolonialnych pod nazwą Rio Muni). Kontynentalna cześć Gwinei Równikowej – Mbini – leży w zachodniej części centralnej Afryki, wciśnięta pomiędzy Kamerun oraz Gabon. Do Gwinei Równikowej trzeba też niewielka (17,5 km²) wulkaniczna wyspa w Zatoce Gwinejskiej - Pagalu (dawniej Annobón) – leżąca ok. 600 km na południowy zachód od wyspy Bioko. Do tego dochodzą pomniejsze przybrzeżne wyspy: Corisco (15 km²), Elobey Grande (2,27 km²), Elobey Chico (0,19 km²), Mbañe (0,30 km²) oraz inne.
Klimat
Obszar Gwinei Równikowej istnieje pod wpływem klimatu równikowego wybitnie wilgotnego. Klimat ten cechuje zachodzenie dwóch pór deszczowych w ciągu całego roku (luty–czerwiec oraz wrzesień–grudzień). Średnia temperatura maksymalna notowana w stolicy kraju (Malabo) waha się od 31,0 °C (1993) do 33,4 °C (1998)[4]. Średnia temperatura minimalna waha się od 13,4 °C (1991) do 21,7 °C (2003). Roczna suma opadów wynosi od 1 459 mm (1994) do 2 700 mm (2002), co znajduje odzwierciedlenie w liczbie dni z opadami deszczu – od 121 do 249. Wilgotność względna minimalna wynosi od 71,8 do 74,7%, natomiast maksymalna sięga od 97,2 do 99,7%. Bliskość oceanu sprawia, że wahania temperatur w ciągu roku są niewielkie. Średnie miesięczne temperatury powietrza wynoszą ok. 26 °C. Średnie roczne ciśnienie atmosferyczne waha się w granicach od 1 005,2 do 1 009,3 hPa.
Podział administracyjny
-
Gwinea Równikowa podzielona jest na 7 prowincji:
- Annobón/Pagalu (San Antonio de Palé)
- Bioko Południowe (Luba)
- Bioko Północne (Malabo)
- Kié-Ntem (Ebebiyín)
- Prowincja Nadmorska (Bata)
- Prowincja Środkowo-Południowa (Evinayong)
- Wele-Nzas (Mongomo)
Historia
Pierwszymi mieszkańcami kontynentalnej części Gwinei Równikowej byli prawdopodobnie Pigmeje, których izolowane osady da się znaleźć w północnej części regionu Mbini. W XVII-XIX wieku przybyli tu przedstawiciele ludów Bantu – lud Fangów. Na wyspę Bioko migrowali przedstawiciele ludu Bubi, zamieszkującego Kamerun oraz Mbini. Mieszkańcy Pagalu pochodzący z Angoli zostali sprowadzeni przez Portugalczyków.
Pierwszym Europejczykiem, który tu przybył w 1471, był portugalski odkrywca wyspy Bioko Fernão do Pó, który wybrał się tu w poszukiwaniu drogi do Indii. Nadał on wyspie nazwę Flor Formosa, czyli "piękny kwiat". Szybko jednak przyjęła się nazwa od imienia jej odkrywcy, później zhispanizowana na Fernando Po. Wyspa ta oraz sąsiednia Annobón (obecnie Pagalu) zostały zasiedlone przez Portugalczyków już w 1474. Zachowali kontrolę nad wyspami oraz wybrzeżem Gwinei aż do 1778, kiedy to na mocy traktatu z El Pardo scedowali prawo do tego obszaru Hiszpanii w zamian za terytoria w Ameryce Południowej. W latach 1827-1843 Brytyjczycy utworzyli na wyspie Bioko bazę wypadową do zwalczania handlu niewolnikami w Zatoce Gwinejskiej.
Kontynentalna cząstka dzisiejszej Gwinei Równikowej, zwana przez Hiszpanów Rio Muni albo Hiszpańska Gwinea Kontynentalna (hiszp. Guinea Continental Española), stała się hiszpańskim protektoratem w 1885, a kolonią – w 1900. Ponadto na początku XX wieku wydzielone były dwie kolonie wyspiarskie Elobey, Annobón y Corisco oraz Fernando Póo. W 1909 zostały one połączone jako Hiszpańskie Terytoria Zatoki Gwinejskiej (Territorios Españoles del Golfo de Guinea), choć częściej używana była nazwa Gwinea Hiszpańska. Od 1935 używano podziału na cząstka wyspiarską (Fernando Póo ze stolicą w Santa Isabel oraz kontynentalną (Guinea Continental ze stolicą w Bata). 1 kwietnia 1960 dwa dystrykty zmieniły swój oficjalny status kolonii na prowincje zamorskie Fernando Póo oraz Río Muni. W 1963 zostały ponownie połączone, by utworzyć zamorski region autonomiczny Gwinei Równikowej, która uzyskała ostatecznie niepodległość 12 października 1968.
Demografia
Zmiany ludności pomiędzy 1961 a 2003 (FAO, 2005). Ludność w tysiącach mieszkańców.
Gwinea Równikowa ma ludność młodą (45% nie przekracza 15 lat) z przyrostem naturalnym ok. 42‰ oraz śmiertelnością 16‰. Średnia długość życia wynosi 49 lat dla mężczyzn oraz 53 lat dla kobiet. Tylko 4% ludności ma więcej niż 65 lat.
Wskaźnik analfabetyzmu wynosił w 1992 roku 48%, ale spadł do 20% w 1999.
Przeważajaca ilość ludności żyje na wsi.
Etnografia
Ludność narodowa, która stanowi 99% ludności, to z reguły Bantu (Fangowie) w Mbini oraz Bubi na Bioko. Główne grupy etniczne powodują następującą strukturę: Fangowie (72% ludności, w Mbini), Bubi (15%, na Bioko), Fernandinos (na Bioko), Bisios oraz Ndowes w regionie kontynentalnym oraz Annobończycy na wyspie Pagalu, wyłącznym terytorium kraju na południowej półkuli. Mniejszości, pochodzące główne z innych ras stanowią biali Europejczycy pochodzenia hiszpańskiego. Gwinea Równikowa sprowadziła Azjatów oraz Afrykanów do pracy na plantacjach kakao oraz kawy. Afrykanie pochodzą z Liberii, Angoli oraz Mozambiku, a Azjaci to z reguły Chińczycy. Istnieją także wspólnoty brytyjska, francuska oraz niemiecka, tylko wspólnota francuska nie przyswoiła oficjalnie hiszpańskiego, jako że francuski jest drugim językiem oficjalnym.
Po uzyskaniu niepodległości tysiące Gwinejczyków wyjechało do Hiszpanii. Ok. 100 tys. Gwinejczyków wyjechało do Kamerunu, Gabonu oraz Nigerii z powodu dyktatury Francisca Macíasa Nguemy. Duża liczba Gwinejczyków żyje w Brazylii, krajach hispanoamerykańskich, Stanach Zjednoczonych czy we Francji.
Imiona oraz nazwiska
Gwinejczycy posiadają dwa imiona, hiszpańskie oraz afrykańskie. Gdy je zapisują, imię hiszpańskie jest pierwsze, a następnie afrykańskie, po czym zapisywane są nazwiska ojca oraz matki.
Języki
Językiem oficjalnym jest hiszpański, co jest zapisane w Konstytucji. Po przystąpieniu do Wspólnoty Gospodarczej oraz Walutowej Afryki Centralnej (aby używać franka CFA) język francuski stał się także oficjalnym. Oficjalnym językiem jest także portugalski. Artykuł 4 Prawa Fundamentalnego Państwa stanowi, że "językami oficjalnymi Republiki Gwinei Równikowej są hiszpański oraz francuski. Rozpoznaje się tu także języki tubylcze (byłoby bardziej poprawne powiedzieć miejscowe) jako części składowe kultury narodowej" (Ley constitucional Nº 1/1998 z 21 stycznia): fang używany także w Kamerunie, Gabonie oraz Demokratycznej Republice Konga; bubi (Bioko), annobonés na wyspie Annobón, balengue w regionie kontynentalnym, ibo kreolski angielski (Pidgin English), także na Bioko.
Religia
-
-
Miasta
Wyróżniają się się dwa miasta: Malabo, stolica kraju z 175,4 tys. mieszkańców (dane szacunkowe 2009[6]), leżąca na Bioko oraz Bata, miasto na obszarze kontynentalnym z 219,3 tys. mieszkańców. Pozostałe miasta to: Ebebiyín (31,83 tys.), Aconibe (14,18 tys.), Añisoc (13,66 tys.), Evinayong (8,92 tys.), Luba (8,04 tys.), Mongomo (6,98 tys.), Mengomeyén (6,7 tys.), Mikomeseng (6,31 tys.), Niefang (5,5 tys.), Cogo (5,42 tys.), Rebola (5,35 tys.), Nsok Nsomo (5,34 tys.), Bidjabidjan (4,84 tys.), Mbini (miasto) (4,69 tys.), Nsork (4,25 tys.), Ayene (3,92 tys.), San Antonio de Palé - stolica wyspy Annobón (3,82 tys.), Nkimi (3,43 tys.), Machinda (3,35 tys.), Corisco (2,93 tys.), Akurenam (2,71 tys.), Bicurga (2,4 tys.), Baney (2,32 tys.), Nsang (2,05 tys.), Bitica (1,69 tys.), Ncue (1,63 tys.), Rio Campo (1,28 tys.) oraz Riaba (0,85 tys.).
Gospodarka
Przed uzyskaniem niepodległości gospodarka kraju zarabiała z reguły na produkcji oraz eksporcie kakao. W 1959 była krajem o najwyższym PKB na mieszkańca w Afryce. Odkrycie ogromnych złóż ropy naftowej w 1996 oraz początek jej eksploatacji przyczyniły się do potężnego wzrostu wpływów budżetowych[7]. W 2004 roku Gwinea Równikowa była trzecim największym producentem ropy naftowej w Afryce subsaharyjskiej. Leśnictwo, rolnictwo oraz rybołówstwo są także ważnymi elementami gospodarki. Dominuje rolnictwo nastawione na zaspokajanie potrzeb własnych. Wyniszczenie gospodarki rolnej po latach brutalnych rządów zmniejszyło wpływ rolnictwa na rozwój gospodarczy. Pomimo PKB wynoszącego 18000 USD na osobę (wg Międzynarodowego Funduszu Walutowego, 37 200 wg CIA Factbook), kraj zajmuje dopiero 117. wśród 177 państw na liście Human Development Index (HDI).
Święta
Świętami państwowymi w Gwinei Równikowej są także Wielki Piątek oraz Poniedziałek wielkanocny.
Linki zewnętrzne
Przypisy
- ↑ Gimnazjalny atlas geograficzny, PPWK Warszawa – Wrocław 2000, s.48 – 52
- ↑ Przeglądowy atlas Świata, GeoCenter International Warszawa 1994, s. 64
- ↑ Encyklopedia popularna PWN, Warszawa 1982, mapa Afryki na wklejce
- ↑ Dirección General de Estadística - Equatorial Guinea
- ↑ [1]Dane statystyczne zaczerpnięto z książki Patricka Johnstona oraz Jasona Mandryka pt. "Operation World", oraz z innych źródeł.
- ↑ World Gazetteer - Equatorial Guinea
- ↑ Grzegorz Grzywiński: Dziś oraz jutro wiedza o społeczeństwie Podręcznik z ćwiczeniami dla gimnazjum Część pierwsza. Warszawa: Nowa era, 2009, s. 160. ISBN 978-83-7547-214-1.
Sprawdź też
|
Członkostwo w organizacjach międzynarodowych |
|
|
Strefa franka CFA |
|
| Zachodnioafrykański frank CFA |
|
 |
|
| Środkowoafrykański frank CFA |
|
|
|
|