| HD 209458 b |
Gwiazda HD 209458 oraz okrążająca ją planeta – wizja artysty
Ilustracja NASA/ESA/CNRS |
| Parametry orbity |
| Półoś wielka (a) |
0,04747 ± 0,00055 j.a. |
| Mimośród (e) |
0,014 ± 0,005 |
| Okres orbitalny (P) |
3,52474859 ± 3,8·10-7 d |
| Inklinacja (i) |
86,59 ± 0,046° |
Długość
perycentrum (π) |
83° |
| Epoka (τ) |
2 452 826,628521 ± 8,7·10-5 JD |
| Charakterystyka fizyczna |
| Masa (M·sin i) |
0,714 ± 0,017 MJ |
| Promień |
1,32 ± 0,018 RJ |
| Gęstość |
370 kg/m³ |
| Temperatura |
1130 ± 150 K |
| Odkrycie |
| Odkrywcy |
Gregory W. Henry, Geoffrey Marcy, R. Paul Butler, Steven S. Vogt |
| Data |
5 listopada 1999 |
HD 209458 b (nieoficjalna nazwa: Ozyrys) – planeta pozasłoneczna, krążąca wokół gwiazdy HD 209458 w gwiazdozbiorze Pegaza. Jest to pierwsza odkryta planeta tranzytująca, a równocześnie pierwsza planeta pozasłoneczna u której zaobserwowano atmosferę oraz zbadano jej skład chemiczny[1]. Planeta ma także rozdętą otoczkę wodorową, która podlega parowaniu na skutek promieniowania gwiazdy.
Nazwa
Oficjalną nazwą planety jest HD 209458 b, utworzona z oznaczenia gwiazdy w katalogu Henry'ego Drapera. Litera b jest standardowym oznaczeniem dla pierwszej odkrytej planety w układzie. Nieoficjalna nazwa "Ozyrys" pochodzi od imienia Ozyrysa, boga starożytnego Egiptu. Jest ona wielokrotnie używana przez media oraz źródła internetowe, ale nie była nadana planecie przez odkrywców.
Charakterystyka
Porównanie rozmiarów
| Jowisz |
HD 209458 b |
 |
 |
Planeta krąży wokół gwiazdy ciągu głównego podobnej do Słońca, znajdującej się w odległości ok. 153 lat świetlnych od Ziemi. Jej macierzysta gwiazda ma jasność widomą 7,65m oraz jest widoczna z powierzchni naszej planety przez lornetkę. Planeta krąży po prawie kołowej orbicie w płaszczyźnie równika gwiazdy (kąt pomiędzy płaszczyzną równika a pł. orbity to λ = 0,1° ± 2,4°). Odległość dzieląca planetę od gwiazdy to 0,047 j.a., co stanowi ósmą cząstka średniego promienia orbity Merkurego. Okres orbitalny HD 209458 b trwa zaledwie 3,5 doby. Temperatura powierzchni planety to ok. 860 °C. Masa planety jest 220 razy większa od masy Ziemi, co stanowi 0,69 masy Jowisza.
Jest to jeden z wielu gorących jowiszy, odkrytych poza Układem Słonecznym.
Odkrycie oraz badania planety
Tranzyt
HD 209458 b była odkryta w listopadzie 1999 roku metodą spektroskopową. Naukowcy posiadali nadzieję, że pośród kilku badanych tą metodą układów znajdzie się taki, w którym orbita planety przechodzi (z ziemskiego punktu widzenia) przed tarczą gwiazdy. Wkrótce po odkryciu planety zespół Davida Charbonneau zaobserwował cykliczne spadki jasności gwiazdy HD 209458 o 1,7%, wywołane przez zaćmiewającą planetę[2]. Zjawisko powtarza się co ok. 3,5 dnia, każdy tranzyt trwa 3 godziny, a planeta zasłania 1,5% tarczy gwiazdy.
Atmosfera
27 listopada 2001 roku Teleskop Hubble'a wykrył obecność sodu w jego atmosferze[1][3]. Był to pierwszy pomiar widma światła pochodzącego z pozasłonecznej planety.
W roku 2003 astronomowie odkryli ogromną wodorową egzosferę, która otacza HD 209458 b[4]. Otoczka wodorowa ma elipsoidalny kształt oraz temperaturę 10 000 °C. Tak rozgrzany gaz może opuścić studnię grawitacyjną planety, co powoduje że ponad 10 tys. ton wodoru ucieka z tej planety w ciągu sekundy. Analiza światła gwiazd (w 2004 r.) przechodzącego przez otoczkę gazową Ozyrysa wykazała, że rozdętą atmosferę opuszczają także atomy węgla oraz tlenu[5]. Przyczyną tego zjawiska bywa unoszenie hydrodynamiczne[6]. Otoczka przesłania 15% tarczy gwiazdy podczas tranzytu, gazy opuszczające planetę składają się na też warkocz podobny do kometarnego, który ciągnie się na 200 000 km.
Analizy z 2007 roku wskazują, że z dużym prawdopodobieństwem w atmosferze HD 209458 b jest także para wodna[7].
20 października 2009 naukowcy z Jet Propulsion Laboratory w Kalifornii w atmosferze HD 209458 b śladowe ilości pary wodnej, dwutlenku węgla oraz metanu, związków chemicznych niezbędnych do zaistnienia życia[8][9].
W 2010 roku astronomom z Leiden Observatory w Holandii udało się zaobserwować tlenek węgla poruszający się z prędkością od 5000 do 10 000 km/h pomiędzy dzienną, a nocną stroną planety. Gdyż planeta jest stale odwrócona tą samą stroną do gwiazdy, jej nocna strona jest wydatnie chłodniejsza. Powstałe w ten sposób wielkie różnice temperatur powodują powstawanie silnych wiatrów. To pierwsze obserwacje wiatrów powstających w atmosferze planety pozasłonecznej. Zespół dokonał też pierwszego bezpośredniego pomiaru prędkości orbitalnej planety oraz określono ilość tlenku węgla występującego w atmosferze planety[10].
Bezpośrednia obserwacja
Dnia 22 marca 2005 roku Ozyrys jako pierwsza planeta pozasłoneczna stał się poddany bezpośrednim obserwacjom przez należący do NASA Teleskop Spitzera[11]. Teleskop zarejestrował promieniowanie podczerwone pochodzące z planety, potwierdzając, że ma ona bardzo wysoką temperaturę powierzchniową (>1000K).
Przypisy
Linki zewnętrzne
Sprawdź hasło
Ozyrys w Wikisłowniku
