Helena Wolińska-Brus ps. "Lena", właśc. w zależności od źródła Fajga Mindla Danielak, Fajga Mindlak-Danielak albo Felicja Danielak, (ur. 28 lutego 1919 w Warszawie, zm. 26 listopada 2008 w Oksfordzie[1]) – polska działaczka komunistyczna pochodzenia żydowskiego, prokurator, polityk, nauczyciel akademicki, oskarżająca w procesach politycznych okresu stalinizmu w Polsce Ludowej w tym w tzw. mordach sądowych.
Życiorys
Wykształcenie oraz kariera w PRL
W 1936 wstąpiła do Komunistycznego Związku Młodzieży Polskiej, przed wojną rozpoczęła studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego, które ukończyła w 1948.
W czasie II wojny światowej Wolińska uciekła z warszawskiego getta. Od 1 sierpnia 1942 do 31 lipca 1944 służyła w Gwardii Ludowej oraz Armii Ludowej, kierowała biurem Sztabu Głównego AL. Od 1 sierpnia 1944 do 31 marca 1949 szefowa Wydziału Kadr w Komendzie Głównej Milicji Obywatelskiej. Od 1 kwietnia 1949 do dnia zwolnienia ze służby – 25 listopada 1954 w Ludowym Wojsku Polskim, m.in. w Naczelnej Prokuraturze Wojskowej[2].
W roku 1949 w wieku 30 lat była podpułkownikiem, później zasiadała w komisji weryfikującej sędziów oraz prokuratorów wojskowych, w ramach fali czystek oraz represji w Wojsku Polskim związanych z nominacją marszałka Konstantego Rokossowskiego na ministra obrony narodowej. Przez trzy lata zaś była sekretarzem Podstawowej Organizacji Partyjnej PZPR w Naczelnej Prokuraturze Wojskowej.
Doktor nauk prawnych na podstawie pracy "Przerwanie ciąży w świetle prawa karnego", ogłoszonej drukiem w 1962. Pracowała w Instytucie Nauk Społecznych przy KC PZPR, od 1957 była pracownikiem naukowym Wyższej Szkoły Nauk Społecznych przy KC PZPR, skąd zwolniono ją w 1968 w trakcie czystek antysemickich po Marcu 1968. Wkrótce potem Wolińska wraz z mężem, prof. Włodzimierzem Brusem, wyjechała z Polski[3][4]. Na początku lat 70. osiadła w Wielkiej Brytanii, gdzie była naturalizowana.
Postępowanie karne przeciw Helenie Wolińskiej po 1990 roku
Faktyczna możliwość osądzenia zbrodni stalinowskich zaistniała dopiero po 1989, kiedy w polskim prawie karnym ustawowo zdefiniowano pojęcie przestępstwa zbrodni komunistycznej, ustalono zniesienie, albo zawieszenie okresu przedawnienia co do przestępstw tej kategorii oraz ustalono zasady ich ścigania.
W konsekwencji w 1998 Ministerstwo Sprawiedliwości Rzeczypospolitej Polskiej wystosowało do władz brytyjskich wniosek o ekstradycję Wolińskiej, zarzucając jej bezprawne pozbawienie wolności w latach 1950–1953 24 żołnierzy Armii Krajowej, w tym gen. bryg. Augusta Emila Fieldorfa "Nila" (21 listopada 1950 wydała postanowienie o tymczasowym aresztowaniu Fieldorfa oraz nadzorowała prowadzone przeciwko niemu śledztwo)[5]. Wniosek ekstradycyjny stał się odrzucony przez Brytyjczyków w 2006 z uzasadnieniem, iż Wolińska była naturalizowana w Wielkiej Brytanii jak repatriant-bezpaństwowiec, ofiara czystek etnicznych, a w chwili wyjazdu władze PRL wydały jej tzw. dokument podróżny, stwierdzający, że nie jest obywatelką polską. Oskarżona stwierdziła, że przedstawione jej zarzuty posiadają charakter polityczny oraz antysemicki, zaś w Polsce nie może w konsekwencji oczekiwać sprawiedliwego sądu[6]. Nie przyznawała się do zarzucanych jej czynów[7].
Ostatnie lata
Wojskowe Biuro Emerytalne zaprzestało od stycznia 2006 wypłacania emerytury specjalnej (ok. 1 500 zł). Powołało się na formalne uchybienia popełnione przy jej przyznaniu – niedobór odpowiedniego stażu w LWP – nie 15 wymaganych lat a 14 lat, jeden miesiąc oraz 25 dni. W 2006 prezydent RP Lech Kaczyński pozbawił ją Krzyża Kawalerskiego Orderu Odrodzenia Polski (przyznanego w 1945) oraz Krzyża Komandorskiego tego orderu (przyznanego w 1954)[8][9]. W 2007 prokurator IPN wystąpił z wnioskiem o wydanie europejskiego nakazu aresztowania (ENA) wobec przebywającej w Wielkiej Brytanii Heleny Wolińskiej[10]. 20 listopada 2007 Wojskowy Sąd Okręgowy w Warszawie na wniosek prokuratora IPN wydał taki nakaz.
Helena Wolińska postanowienie polskiego sądu określiła w wywiadzie dla brytyjskiego The Guardian jako "cyrk"[11]. Do powyższego odniósł się Władysław Bartoszewski:
|
Podpis ppłk Wolińskiej figuruje na moim akcie oskarżenia czerwonym ołówkiem. Zatwierdzając akt oskarżenia wobec mnie wiedziała, że jestem współzałożycielem Żegoty ( Rady Pomocy Żydom). Jestem przykładem, że tłumaczenia pewnych ludzi wokół Wolińskiej oraz jej samej, że trwa wokół niej jakaś antysemicka akcja, są bzdurą.
|
Wedle Władysława Bartoszewskiego obwinianie rządu RP o politycznie inspirowaną akcję przeciwko Wolińskiej nie ma sensu, albowiem o jej ekstradycję w przeszłości zabiegały także poprzednie polskie rządy[12].
Życie prywatne
Nazwisko Brus nosiła po pierwszym oraz równocześnie trzecim[13] mężu, profesorze ekonomii Włodzimierzu Brusie (drugim jej mężem w latach 1942–1956 był działacz państwowy oraz partyjny Franciszek Jóźwiak[14]).
Przypisy
- ↑ W. Brytania: zmarła stalinowska prokurator Helena Wolińska, której ekstradycji domagał się od lat polski sąd. gazetaprawna.pl, 28 listopada 2008. [dostęp 28 listopada 2008].
- ↑ 5. Wolińska Helena, ppłk. rez., szef Oddziału VII Naczelnej Prokuratury Wojskowej (październik 1950 - wrzesień 1953), członek Partii od 1942 r., do której obowiązków należało prowadzenie oraz nadzorowanie śledztwa w sprawach szczególnych - ponosi odpowiedzialność za następujące czyny oraz zaniedbania:
- stosowanie aresztu tymczasowego na nieuzasadniony wniosek MBP bez badania materiałów oraz dowodów zebranych wobec podejrzanych (np. sprawa Zenona Kliszko oraz wielu innych),
- masowe stosowanie „sankcji” z art. 7 MKK (szpiegostwo) mimo braku wszelkich dowodów, jakkolwiek artykuł ten decydował o właściwości organów ścigania oraz sądu,
- niereagowanie na fakty odwołania wymuszonych zeznań (wg relacji prokuratora kpt. Nowaka),
- niereagowanie na skargi o przestępczych metodach śledztwa (np. skarga I. Łyżwy oraz raport prokuratora Kopytkowskiego w październiku 1952 r. w sprawie torturowania Koryckiej),
- w dniu 9.01.1951 r. zastosowała przeciwko W. Borzobohatemu areszt tymczasowy, jako oskarżonemu z art. 86 KKWP, mimo że ukończył on już w dniu 20.12.1950 r. odbywanie kary za to samo przestępstwo oraz składając wnioski do NSW o przedłużenie tego aresztu, uczyniła bezprawne pozbawienie go wolności przez przeszło 2 lata, przy czym wiedziała, że stał się on sparaliżowany w więzieniu,
- w pracy NPW, będąc na wyższych stanowiskach urzędowych oraz pełniąc z wyboru przez 3 lata funkcję sekretarza POP PZPR, wprowadziła atmosferę strachu, była apodyktyczna, bezwzględna oraz ordynarna w obejściu, czym obniżała powagę piastowanego stanowiska oraz uchybiała godności osobistej towarzyszy pracy,
- stosowała niedopuszczalny nacisk na sąd w sposób b. brutalny (np. sprawa grupy „Świadków Jehowy” w Poznaniu, gdzie uczyniła zatrzymanie w areszcie kilku oskarżonych mimo uniewinnienia ich przez sąd),
- przyczyniała się do niesłusznego forsowania oskarżenia mimo oporów sądu (np. aktywny udział w zorganizowaniu konferencji w Zarządzie Sądownictwa Wojskowego w sprawie Gumowskiego oraz Rosochackiego po zwróceniu sprawy przez sąd do uzupełnienia śledztwa). Pełna ocena raportu Komisji Mazura (1957) wobec Heleny Wolińskiej.
- ↑ Leszek Żebrowski: Marzec 1968: czy był to konflikt Polacy - Żydzi?. naszdziennik.pl, 8 marca 2008. [dostęp 15 sierpnia 2008].
- ↑ Zenon Baranowski: Furtka dla późnych przesiedleńców?. naszdziennik.pl, 5 marca 2008. [dostęp 15 sierpnia 2008].
- ↑ Zenon Baranowski: Zastój w sprawie Wolińskiej. naszdziennik.pl, 22 kwietnia 2008. [dostęp 15 sierpnia 2008].
- ↑ Krzysztof Losz: Pomoże ambasada. naszdziennik.pl, 6 czerwca 2007. [dostęp 15 sierpnia 2008].
- ↑ Zenon Baranowski: Wniosek ostatniej szansy. naszdziennik.pl, 21 listopada 2007. [dostęp 15 sierpnia 2008].
- ↑ M.P. z 2006 r. Nr 57, poz. 606
- ↑ Zenon Baranowski: Trzecie ponaglenie w sprawie Wolińskiej. naszdziennik.pl, 14 sierpnia 2008. [dostęp 15 sierpnia 2008].
- ↑ Będzie nakaz dla Wolińskiej. rzeczpospolita.pl, 5 października 2007.
- ↑ Wolińska dla "Guardiana": Jestem kozłem ofiarnym
- ↑ Bartoszewski: Wolińska to nie kozioł ofiarny
- ↑ Anna Applebaum, The Three Lives of Helena Brus, The Sunday Telegraph, 6 grudnia 1998, dostępne w Internecie, dostęp 2008-02-27, 00:21, October, 1998: Helena Brus is now living in Oxford, again with Wlodzimierz Brus. They met rather spectacularly in 1944, each having thought the other was dead, but remarried only in 1956, after she left the chief of police.
- ↑ Piotr Szubarczyk: Sprawa generała "Nila". Są zbrodnie bez kary. naszdziennik.pl, 23 lutego 2008. [dostęp 15 sierpnia 2008].
Linki zewnętrzne
