alt="słowa kluczowe nie powinny iść do góry tak więc pierwsze 10-20 wyników w wyszukiwarka WP, Katalog WP, Netsprint, MSN, Yahoo. Koszt rejestracja (ponad 600 wyszukiwarki nadaje każdej strony ustalana jest w przypadku fraz trudnych fraz: 3653
Dlatego znajdziesz na stronie wyników wyszukiwarkach google, yahoo, onet, wp, msn, netsprint, itp.
* możliwość uzyskania szybkich efektów pozycjonowanie jednorazowym i ezane jest robione dobrze
Hiszpania, Królestwo Hiszpanii (hiszp. Reino de España, gal. Reino de España, kat. Regne d'Espanya, arag. Reino d'España, bask. Espainiako Erresuma, okc. Regne d'Espanha, ast. Reinu d'España) – największe z trzech państw położonych na Półwyspie Iberyjskim. Na zachodzie Hiszpania graniczy z Portugalią, na południu z należącym do Wielkiej Brytanii Gibraltarem, oraz przez Ceutę oraz Melillę z Marokiem. Na północy, przez Pireneje, kraj graniczy z Francją oraz Andorą. W skład Hiszpanii wchodzą także Baleary na Morzu Śródziemnym, Wyspy Kanaryjskie na Oceanie Atlantyckim oraz tzw. terytoria suwerenne (hiszp.: plazas de soberanía), w skład których wchodzą dwie hiszpańskie posiadłości w Afryce Północnej, Ceuta oraz Melilla, oraz rozliczne niezamieszkane wyspy po śródziemnomorskiej stronie Cieśniny Gibraltarskiej, takie jak enklawy będące częściami prowincji Kadyks oraz Malaga: Chafaryny, Alborán czy Perejil. Do Hiszpanii, a dokładniej do Katalonii, trzeba także otoczone przez terytorium francuskie miasteczko Llívia. Najdalej wysuniętym na północ punktem kraju jest przylądek Estaca de Bares w Galicii, na południe – Punta Saltos na kanaryjskiej wyspie Hierro, na wschodzie – Punta Esperó na Minorce.
Spis treści |
Nazwa Hiszpania (hiszp. España) wywodzi się od nazwy Hispania, skąd Rzymianie nadali tę nazwę dla części Półwyspu Iberyjskiego. Alternatywną nazwą była Iberia – nazwa preferowana przez greckich pisarzy w odniesieniu do tej samej przestrzeni, wywodziła się ona od rzeki Iber (hiszp. Ebro) albo od słowa, jakie Grecy słyszeli od miejscowych ludów, także na południu półwyspu. Jednakże fakt, że termin Hispania jest terminem łacińskim doprowadziło do sformułowania parę teorii na temat jego pochodzenia. «Hispania» wywodzi się od fenickiej nazwy i-spn-ya, terminu który stosowanie jest w dokumentach dopiero począwszy od drugiego tysiąclecia p.n.e. Fenicjanie byli pierwszą cywilizacją zamieszkującą Półwysep Iberyjski, zaś o ich pochodzeniu nie wiadomo nic pewnego. To oni założyli na terenie dzisiejszej Hiszpanii miasto Gadir dzisiejszy Kadyks, najstarsze miasto Europy Zachodniej[1]. Po pokonaniu Kartagińczyków przez Rzymian, osadnicy nazwali te tereny jako wyspa góralków, albowiem po przybyciu zobaczyli tu mnóstwo królików oraz pomylili je z góralkami, które znali z Afryki, wówczas to wzięli je za znane z Palestyny góralki, które w języku fenickim, pochodzącym z grupy języków semickich, musiały nazywać się, analogicznie jak w biblijnym języku hebrajskim właśnie אי שפנים (ʾÎ-šəpānîm / Hi-szfanim), w liczbie mnogiej szaphanim. Określili oni wówczas tereny te jako tierra abundante en conejos – ziemia bogata w króliki. Na monecie z Galby widnieje uosobienie Hiszpanii z królikiem u stóp. Fenickie Iszaphanim zlatynizowało się do Hispania już w czasach starożytnych. Stąd mamy współczesne określenia Hiszpanii, które wyewoluowały od tej właśnie nazwy. Inna teoria pochodzenia nazwy wskazuje na preromańską nazwę Sewilli – Hispalis. Odmienne hipotezy zakładają, że zarówno nazwy Hispalis jak Hispania pochodzą od nazw dwóch legendarnych królów Hiszpanii. Hispalo oraz jego syn Hispano albo Hispan[2], obwiednio syn oraz wnuk Heraklesa[3].
Począwszy od IX wieku p.n.e. Półwysep Iberyjski był terenem ekspansji licznych ludów oraz państw (Celtów, Fenicjan, Greków czy też Kartagińczyków). W II wieku p.n.e. na półwyspie pojawili się Rzymianie. W V wieku na tereny obecnej Hiszpanii wdarli się Wizygoci oraz stworzyli tam własne królestwo. W roku 711 z obszarów północnej Afryki na Półwysep Iberyjski przedostały się wojska arabskie pod wodzą Tarika, które błyskawicznie podbiły prawie cały półwysep.
Niewielkie królestwa chrześcijańskie na północy rozpoczęły rekonkwistę, która zaowocowała ostatecznym wyparciem Maurów w 1492. Przywódcą oraz pierwszym królem, zgodnie z tradycją, był don Pelayo, prawdopodobnie szlachcic wizygocki, który razem z innymi schronił się w górach Asturii przed napierającymi z południa wojskami muzułmańskimi. Jako początek procesu rekonkwisty uznaje się bitwę w wąwozie Covadonga (722), w której oddział (około 300 ludzi) pod wodzą don Pelayo pokonał dzięki zaskoczeniu oraz pułapce kilkukrotnie większe siły przeciwnika. Rozbity oddział muzułmański miał charakter rozpoznawczy, a jego "klęska" nie miała dla najeźdźców większego znaczenia. W wyniku tego powstało pierwsze mini królestwo chrześcijańskie, które rozpoczęło powolną walkę z najeźdźcami muzułmańskimi. Z tych drobnych państw chrześcijańskich z czasem wyłoniły się dwa silne królestwa: Kastylia oraz Aragonia. Rozkwit oraz ekspansja powstałej z połączenia obu tych państw Hiszpanii były przede wszystkim związane z podbojami kolonialnymi w Ameryce oraz zdobyciem wielkich bogactw. Dzięki mocarstwowej polityce kraj stał się supermocarstwem w Europie Zachodniej. Stracił jednak tę pozycję na skutek osłabienia, upadku gospodarczego oraz wyniszczających (przegrywanych) wojen z Francją Ludwika XIV. Problemy z następstwem tronu w XVIII wieku doprowadziły do wojny o sukcesję hiszpańską, która w znacznym stopniu osłabiła państwo.
Około 1825 wielkie imperium hiszpańskie przestało praktycznie istnieć. Spowodowane to było zbyt długim złym zarządzaniem, niesprawiedliwym ładem społecznym i, przede wszystkim, inwazją Napoleona, który rozprzestrzenił idee wolnościowe w Ameryce.
Hiszpania na krótko dostała się pod wpływy Francji. Wkrótce powróciła dynastia Burbonów oraz stopniowo kraj stawał się biednym prowincjonalnym królestwem.
Na początku XX wieku Hiszpanią rządziło kilku dyktatorów – częste niepokoje społeczne skompromitowały monarchię oraz w 1931 proklamowano republikę.
W latach 1936-1939 kraj ogarnęła wojna domowa. W jej wyniku władzę w kraju przejęli nacjonaliści pod wodzą generała Francisco Franco.
Po śmierci Franco w 1975, władzę przejął wyznaczony przez niego na następcę książę Jan Karol z dynastii Burbonów. Przywrócono monarchię (formalnie istniała już od lat 40., a Franco pełnił funkcję regenta), a król wprowadził w kraju demokratyczne reformy. W 1982 Hiszpania wstąpiła do NATO, a w 1986 stała się członkiem Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej (która później była przekształcona w Unię Europejską).
Hiszpania jest dziedziczną monarchią parlamentarną. Królem jest Jan Karol z dynastii Burbonów. Wstąpił na tron w 1975 roku po śmierci generała Francisco Franco. Król, mimo iż cieszy się ogromnym autorytetem w społeczeństwie (nawet wśród komunistów), zwłaszcza po uśmierzeniu próby zamachu stanu 23 lutego 1981, nie ma w swych rękach żadnej realnej władzy. Mianuje szefa rządu, który stale wywodzi się ze zwycięskiego ugrupowania. W wyjątkowych sytuacjach może wygłaszać orędzia do narodu. Jest także najwyższym dowódcą wojska.
Władza ustawodawcza jest zapewniona przez parlament – dwuizbowy, sąd albo Zgromadzenie Narodowe, składa się z Kongresu Deputowanych (Congreso de Diputados) z 350 członków, wybieranego w wyborach powszechnych na okres 4 lat oraz Senatu, składającego się z 259 członków, z których 208 jest bezpośrednio wybieranych przez ludzi oraz 51 mianowanych przez regionalne legislatury, na okres także 4 lat.
Premierem Hiszpanii jest od 2011 Mariano Rajoy.
Siły zbrojne (Fuerzas Armadas Españolas), których najwyższym dowódcą jest król a dowódcą operacyjnym jest szef sztabu (Jefe del Estado Mayor de la Defensa). Zasadnicza służba wojskowa we wszystkich rodzajach wojsk trwa 9 miesięcy. Siły Zbrojne są aktywnymi członkami NATO, Eurokorpusu oraz Grup Bojowych Unii Europejskiej. Zgodnie z Art. 8 Konstytucji Hiszpańskiej[4] składają się z:
Budżet wojskowy zawiera w sobie 0,84% PKB[5]. Liczebność wojska:
Łącznie w armii służy 579,050 żołnierzy[6].
Realizowana w Hiszpanii polityka społeczna zawiera w sobie swym zakresem zabezpieczenie oraz pomoc społeczną, ochronę zdrowia oraz politykę oświatową. Zabezpieczeniem społecznym są objęci wszyscy pracujący. Składki na fundusz ubezpieczeniowy są obowiązkowe, także dla pracujących na własny rachunek. Fundusz jest także dotowany z budżetu państwa, są z niego wypłacane emerytury oraz renty oraz zasiłki macierzyńskie, chorobowe, dla osób bezrobotnych, czy ludzi starych oraz na wypadek śmierci. Opieka zdrowotna jest odpłatna, lecz częściowo refinansowana z funduszu ubezpieczeniowego. W przypadku leczenia szpitalnego oraz stosowania leków zwrot kosztów jest całkowity.
Nauczanie jest bezpłatne oraz obowiązkowe dla dzieci w wieku 6–14 lat. Nauka w szkole podstawowej trwa 5 lat, w szkole średniej 7 lat w dwóch cyklach: I — 4-letni, będący kontynuacją szkoły podstawowej oraz II — 3-letni, przygotowujący do studiów oraz zakończony bakalaureatem.
Hiszpania to kraj wyżynny oraz górzysty.
Centralna cząstka Hiszpanii zbudowana jest z masywów paleozoicznych, częściowo przykrytych osadami mezozoicznymi oraz kenozoicznymi, które są w rozległych nieckach. Od północnego wschodu oraz południowego wschodu graniczą z nimi alpejskie pasma fałdowe Pirenejów oraz Gór Betyckich.
Hiszpania jest krajem wyżynno-górskim (około 90 proc. obszaru zajmują wyżyny oraz góry). Centralną cząstka kraju zajmuje wyżyna zwana Mesetą Iberyjską, która wznosi się średnio do 600 m n.p.m. Góry Kastylijskie dzielą ją (najwyższy szczyt Almanzor – 2592 m n.p.m.) na dwie części: Starą oraz Nową Kastylię. Mesetę otaczają góry: od północy Góry Kantabryjskie z najwyższym szczytem Torre de Cerredo (2648 m n.p.m.), od północnego wschodu Góry Iberyjskie z kulminacją Moncayo (2313 m n.p.m.). Na granicy z Francją rozpościerają się niedostępne Pireneje z kulminacją Aneto (3404 m n.p.m.), które wraz z Górami Iberyjskimi oraz niższymi Górami Katalońskimi otaczają nizinną Kotlinę Aragońską.
| Szczyt | Prowincja | Wysokość (m n.p.m.) |
|---|---|---|
| Teide | Santa Cruz de Tenerife | 3718 |
| Mulhacén | Granada | 3478 |
| Aneto | Huesca | 3404 |
| Veleta | Granada | 3392 |
| Pico Posets | Huesca | 3375 |
| La Alcazaba | Granada | 3366 |
| Monte Perdido | Huesca | 3355 |
| Pico Marboré | Huesca | 3328 |
| Pico de la Maladeta | Huesca | 3309 |
| Pico Viñamala | Huesca | 3298 |
| Wg. Instituto Geográfico Nacional (España) | ||
Głównymi rzekami Hiszpanii są: Tag, Ebro, Gwadiana, Duero oraz Gwadalkiwir - płyną one w głębokich dolinach oraz posiadają zmienne stany wód. Duero jest najobfitszą w wodę rzeką na Płw. Iberyjskim, ale oraz jej wody wydatnie opadają w lecie. Istnienie progów uniemożliwia żeglugę, lecz stwarza możliwości wykorzystania energetycznego. Dopływy są wykorzystywane dla celów irygacyjnych, co jednak możliwe jest dzięki budowie zbiorników retencyjnych. Największy z nich istnieje na Esli w pobliżu jej ujścia do Duero. Tag, z kolei jest najdłuższą rzeką półwyspu (~1 010 km), lecz jest ona mało zasobna w wodę. Na odcinku 50 km tworzy granicę pomiędzy Hiszpanią a Portugalią. Wody Tagu spływają na zachód głęboko wciętą (100 - 150 m) doliną. Jej małe stany w porze letniej oraz duże spadki terenu uniemożliwiają żeglugę na tej rzece. Gwadiana jest rzeką w swym górnym biegu rzeką typowo krasową - miejscami zanikającą oraz miejscami pokazującą się w jeziorach krasowych.
Pokrywa glebowa Hiszpanii jest bardzo zróżnicowana. Północne obszary pokryte są glebami brunatnymi, a w Górach Kantabryjskich, jest kompleks gleb bielicowych o niewykształconym profilu. W wielu miejscach Galicji (zwłaszcza w dorzeczu górnego Minho, o dużej wilgotności) rozpowszechnione są: gleby piaszczyste, szkieletowe oraz zabagnione a nawet torfowiska. Ogromne regiony pozostałej części Hiszpanii pokryte są glebami brązowymi (cynamonowymi) oraz brunatnymi śródziemnomorskimi.
Północną cząstka kraju porastają lasy liściaste, zaś na południu dominują lasy iglaste. Na południu oraz w środkowej części kraju jest roślinność śródziemnomorska z enklawami wiecznie zielonych lasów z dębem korkowym, oliwką oraz pinią. Na suchym obszarze południowo-wschodnim rośnie trawa stepowa, z reguły ostnica mocna. W górach są piętra roślinne. Na Wyspach Kanaryjskich roślinność jest uboga z endemiczną draceną smoczą, roślinami gruboszowatymi oraz wawrzynem kanaryjskim. Na Minorce jest zimozielona formacja roślinna garig. Ponadto florę Hiszpanii uzupełniają takie rośliny jak: dąb skalny, palma karłowata, drzewo chleba świętojańskiego oraz, najbardziej pospolita z wszystkich wymienionych sosna alpejska, charakteryzująca się jasnozielonymi igłami, srebrzystymi gałęziami oraz rudobrązowymi szyszkami.
Podobnie jak w przypadku flory tak oraz w faunie znajdujemy tu przedstawicieli środkowoeuropejskiej oraz północnoafrykańskiej fauny. Na północy kraju przeważają gatunki środkowoeuropejskie. W Pirenejach da się spotkać dzikie świnie, wilki, kozice czy rysie. Z ptaków drapieżnych spotkamy orły oraz sępy. W górach centralnej części Hiszpanii są lisy, borsuki, krety oraz różnorodne gryzonie. W tym samym rejonie, na stepowych nizinach są zające, króliki oraz populacja różnorodnych gryzoni. Na południu Hiszpanii są reprezentanci północnoafrykańskiej fauny, zwierzęta takie jak jeżozwierz, przepiórka, łasica, szakal oraz wiele gatunków jaszczurek. Na Gibraltarze jest wyłączny gatunek małp europejskich – magota gibraltarska[7]. Rzeki kraju obfitują w różnorodne gatunki ryb takie jak: pstrągi, łososie – w rzekach w regionie Kantabrii, płocie czy świnki. W przybrzeżnych rejonach mórz napotkać da się tu dorsze, makrele oraz tuńczyki. Miejscowe zwierzęta, nie spotykane gdzie indziej w Europie, to m.in. żeneta oraz koziorożec pirenejski. Licznie są tu ptaki.
Hiszpania dzieli się na 17 wspólnot autonomicznych (Comunidades Autónomas), które cieszą się dużą autonomią (głównie w kwestiach szkolnictwa, podatków, itd.), oraz dwa miasta autonomiczne (Ciudad Autónoma). Oto one:
Andaluzja (Andalucía)
Aragonia (Aragón)
Asturia (Asturias)
Baleary (Islas Baleares)
Estremadura (Extremadura)
Galicja (Galicia)
Kantabria (Cantabria)
Kastylia-La Mancha (Castilla La Mancha)
Kastylia oraz León (Castilla y León)
Katalonia (Cataluña)
Kraj Basków (País Vasco).svg&filetimestamp=20090508223124){kind=small}
La Rioja (La Rioja)
Madryt (Madrid)
Murcja (Murcia)
Nawarra (prowincja) (Navarra).svg&filetimestamp=20090609215043){kind=small}
Walencja (Valencia)
Wyspy Kanaryjskie (Islas Canarias)Integralną cząstka Hiszpanii stanowią tzw. hiszpańskie posiadłości w Afryce Północnej:
Wspólnoty autonomiczne Hiszpanii dzielą się na 50 prowincji.
Klimat Hiszpanii jest zróżnicowany, od chłodnego oraz deszczowego na północnym zachodzie, po gorący oraz suchy na równinach Andaluzji. Wynika to z ukształtowania terenu. Centrum kraju charakteryzuje się klimatem kontynentalnym. Jest to teren otoczony pasmami górskimi, w związku z czym nie dociera tam wilgotne powietrze oraz jest bardzo sucho. Są duże amplitudy temperatur dziennych jak oraz rocznych. Latem na całym obszarze kraju z wyjątkiem północnego wybrzeża, jest gorąco oraz słonecznie. Średnie temperatury wynoszą 12 °C w styczniu oraz 25° w lipcu, roczna ilość opadów sięga 250 mm. Madryt, leżący na wysokości 660 m, ma średnie temp. 5 °C w styczniu oraz 24 °C w lipcu. Północ kraju jest terenem zdecydowanie wilgotnym. Są tam spore opady, a temperatury są umiarkowane. Niewielkie amplitudy miesięczne wskazują na łagodne zimy (od 6 °C do 10 °C) oraz chłodne lata (średnio poniżej 22 °C). Obszar wybrzeża na wschodzie oraz południu kraju przejawia cechy klimatu śródziemnego z wpływem klimatu morskiego, im bardziej na południe tym bardziej gorący klimat. Jest to teren raczej suchy, z gorącym latem (ponad 22 °C) oraz łagodną zimą (od 6 °C na północno-wschodnim wybrzeżu do ponad 10 °C na południu).
Strefy klimatyczne w Hiszpanii:
kastylijski (hiszpański)
kataloński, walencki
baskijski
galisyjski
leoński
aragoński
aranejski
estremadurski
fala
W Hiszpanii status urzędowego ma język: kastylijski (potocznie zwany hiszpańskim), oraz regionalnie także: kataloński, baskijski oraz galisyjski. Zgodnie z zapisem w konstytucji Hiszpanii, każdy obywatel tego kraju ma obowiązek znać język kastylijski.
Język kataloński jako urzędowy jest w Katalonii oraz na Balearach. Poza tym używany jest w Pasie Zachodnim (Aragonia) oraz w comarce Carche na terenie Murcji. Na terenie wspólnoty autonomicznej Walencja, używany jest wariant języka katalońskiego – walencjański. Język galicyjski jako urzędowy jest tylko w Galicji. Ponadto używany jest w prowincjach León oraz Zamora, jednak nie ma tam statusu urzędowego. Język baskijski jako urzędowy jest w Kraju Basków oraz na północy Nawarry. W gminach doliny Arán w katalońskiej prowincji Lleida, obowiązuje język aranejski, wariant oksytańskiego.
Są także rozliczne języki oraz dialekty romańskie, które nie posiadają statusu urzędowych w żadnej z hiszpańskich gmin. Są to:
.png&filetimestamp=20061015003914)
Hiszpania liczyła 40 499 799 mieszkańców 1 stycznia 2000, zaś 1 stycznia 2009 już 46 661 950. Gęstość zaludnienia wynosi 91,4 os./km², jest niższa niż w większości krajów Europy Zachodniej, a jej rozmieszczenie na terytorium kraju jest nierównomierne. Obszary najgęściej zaludnione leżą na wybrzeżu oraz wokół Obszaru Metropolitarnego Madrytu, z tym że reszta interioru jest słabo zaludniona. Gęstość zaludnienia jest różna w zależności od prowincji. Największa gęstość zaludnienia jest w granicach wielkich miast.
Hiszpania, analogicznie jak prawie wszystkie kraje Europy borykałaby się z ujemnym przyrostem naturalnym, gdyby nie imigranci, których przyciąga dynamicznie rozwijająca się gospodarka tego kraju. Rocznie przybywają ich tysiące – z reguły z Afryki oraz dawnych hiszpańskich kolonii. W 2009 r., 12% mieszkańców (5,6 mln) było obcokrajowcami[8]. Największymi mniejszościami są: Rumuni (797 tys.), Marokańczycy (710 tys.), Ekwadorczycy (500 tys.), Kolumbijczycy (400 tys.), Boliwijczycy (ok. 400 tys.) oraz Brytyjczycy (374,6 tys. - 761 tys.[9]) oraz ludność z pozostałych krajów afrykańskich a nawet z krajów dalekiej Azji (200 tys.), w tym Chińczycy (125 tys.). Wielokrotnie próby przedostania się biednych ludzi z Afryki kończą się tragedią – toną w Morzu Śródziemnym albo Oceanie Atlantyckim. W Hiszpanii widoczna jest tendencja przybywania tu oraz osiedlania się ludności z krajów UE oraz z całej Europy wśród nich są m.in. Brytyjczycy (350 tys.), Francuzi (225 tys.), Niemcy (215 tys.), Portugalczycy (160 tys.), Włosi (158 tys.), Polacy (140 tys.), Turcy (105 tys.), Ukraińcy (100 tys.), Szwedzi (60 tys.).
Najludniejsze miasta Hiszpanii (powyżej 200 tysięcy mieszkańców w 2012 roku) [potrzebne źródło]:
 |
.jpg&filetimestamp=20110529073522) |
| Madryt | Barcelona |
 |
 |
| Walencja | Sewilla |
 |
 |
| Saragossa | Málaga |
 |
 |
| Las Palmas | Bilbao |
 |
 |
| Córdoba | Alicante |
 |
 |
| Valladolid | Vigo |
 |
 |
| Gijón | La Coruña |
 |
 |
| Pampeluna | Palma de Mallorca |
 |
.jpg&filetimestamp=20090223204103) |
| Granada | Santa Cruz de Tenerife |
 |
 |
| Vitoria-Gasteiz | Móstoles |
 |
|
| Oviedo | Palma de Mallorca |
| Miasto | Liczba ludności | Powierzchnia (km²) | Region |
|---|---|---|---|
 Madryt |
3 332 646 ▲ | 607 km² | Madryt |
 Barcelona |
1 624 598 ▲ | 101,4 km² | Katalonia |
 Walencja |
831 261 ▲ | 134,6 km² | Walencja |
 Sewilla |
703 029 ▬ | 140,8 km² | Andaluzja |
 Saragossa |
685 963 ▲ | 967 km² | Aragonia |
 Málaga |
571 731 ▲ | 395 km² | Andaluzja |
 Murcja |
453 985 ▲ | 881,8 km² | Murcja |
 Palma de Mallorca |
419 285 ▲ | 208,6 km² | Baleary |
 Las Palmas de Gran Canaria |
385 973 ▲ | 100,5 km² | Wyspy Kanaryjskie |
 Bilbao |
351 864 ▼ | 40,6 km² | Kraj Basków |
 Alicante |
333 077 ▬ | 201,2 km² | Walencja |
 Córdoba |
330 813 ▲ | 1255 km² | Andaluzja |
 Valladolid |
312 673 ▼ | 197,9 km² | Kastylia oraz León |
 Vigo |
298 697 ▲ | 109,1 km² | Galicia |
 Gijón |
278 090 ▲ | 181,6 km² | Asturia |
 L'Hospitalet de Llobregat |
262 327 ▲ | 12,5 km² | Katalonia |
 La Coruña |
246 758 ▬ | 37,8 km² | Galicia |
 Vitoria |
242 705 ▲ | 276,8 km² | Kraj Basków |
 Granada |
238 546 ▼ | 88 km² | Andaluzja |
 Elx |
231 311 ▲ | 326 km² | Walencja |
 Oviedo |
229 598 ▲ | 186,5 km² | Asturia |
 Santa Cruz de Tenerife |
224 046 ▲ | 150,5 km² | Wyspy Kanaryjskie |
 Terrassa |
219 421 ▲ | 74,6 km² | Katalonia |
 Badalona |
218 084 ▼ | 21,2 km² | Katalonia |
 Cartagena |
217 709 ▲ | 558,3 km² | Murcja |
 Jerez de la Frontera |
213 153 ▲ | 1188,2 km² | Andaluzja |
 Sabadell |
210 496 ▲ | 37,9 km² | Katalonia |
 Móstoles |
206 084 ▲ | 45 km² | Madryt |
 Alcalá de Henares |
206 617 ▲ | 87,7 km² | Madryt |
 Fuenlabrada |
201 801 ▲ | 39,4 km² | Madryt |
| rozpiętość populacji miast | liczba miast |
|---|---|
| powyżej 1 miliona | 2 |
| od 500 tys. do 1 miliona | 4 |
| od 250 do 500 tys. | 10 |
| od 100 do 250 tys. | 46 |
| obszary metropolitalne | liczba mieszkańców (2008) | |
|---|---|---|
| 1 | Obszar metropolitalny Madrytu | 6 533 340 |
| 2 | Obszar metropolitalny Barcelony | 5 068 252 |
| 3 | Obszar metropolitalny Walencji | 1 395 147 |
| 4 | Obszar metropolitalny Sewilli | 1 360 361 |
| 5 | Obszar metropolitalny Bilbao | 953 152 |
| 6 | Obszar metropolitalny Malagi | 923 104 |
| 7 | Obszar metropolitalny Asturii | 863 050 |
| 8 | Obszar metropolitalny Alicante | 785 020 |
| 9 | Obszar metropolitalny Murcji | 763 723 |
| 10 | Obszar metropolitalny Las Palmas de Gran Canaria | 741 826 |
| 11 | Obszar metropolitalny Vigo | 695 625 |
Osiedla wiejskie odznaczają się w Hiszpanii bardzo dużą różnorodnością; w zależności od okolicy zmienia się materiał, z którego zbudowane są domy, a także ich wielkość oraz układ przestrzenny. jest więc z jednej strony osadnictwo całkowicie rozproszone, a z drugiej – skupione, w którym nierzadkie są przykłady wsi liczących powyżej 2 tys. domów (np. tzw. pueblos blancos). Rozmieszczenie oraz typy wsi zależą przede wszystkim od warunków przyrodniczych. Możliwość zaopatrzenia w wodę decyduje jednoznacznie o lokalizacji wsi, których przeważajaca ilość leży w dolinach rzek. Niekiedy wpływ posiadają tu także czynniki przyrodnicze, historyczne oraz ekonomiczne. Formy osiedli pochodzą z różnorodnych okresów, a centralnie położonymi ośrodkami są stolice prowincji.
Przez wieki Hiszpania uważana była za bastion katolicyzmu w Europie. Tereny dzisiejszej Hiszpanii były jednymi z najszybciej schrystianizowanych w Europie – w IV wieku. Na początku VIII wieku od strony południa miała miejsce inwazja arabska obejmująca prawie cały Półwysep Iberyjski. W I połowie VIII wieku od północy rozpoczęła się Rekonkwista – wypieranie muzułmańskich Maurów z Półwyspu. Po opanowaniu całej Hiszpanii, czyli po roku 1492 jej monarchowie Ferdynand II Katolicki oraz Izabela I Katolicka rozpoczęli prześladowania muzułmanów oraz żydów zmuszając ich do konwersji na chrześcijaństwo. Doprowadziło to ostatecznie do wyrugowania wyznawców innych niż rzymski katolicyzm wyznań[10]. W XVI wiek do Hiszpanii zaczęły szybko przenikać idee Reformacji, ale władcy opowiedzieli się po stronie Kościoła rzymskokatolickiego. W tym samym czasie rozpoczęły się podboje obu Ameryk oraz przymusowe nawracanie albo mordowanie ludności kolonizowanych terenów. Do początku XIX wiek Hiszpania pozostawała bastionem europejskiego katolicyzmu z szeroko praktykowaną Inkwizycją, lecz za czasów wojen napoleońskich oraz wojen domowych będących ich skutkiem zniesiono ją[11].
Republikańskie rządy Francji próbowały narzucić laicki model państwa w Hiszpanii, co tylko częściowo się udało. W XIX wieku Hiszpania stała się monarchią parlamentarną z trójpodziałem władzy. Na skutek trendów modernizacyjnych, rewolucji przemysłowej, upowszechniającego się liberalizmu polityczno-gospodarczego oraz demokratyzacji życia społecznego pozycja Kościoła oraz rola religii zaczęły słabnąć, zwłaszcza w Katalonii, choć procesy te były dużo słabsze, niż w pozostałych krajach europejskich. Na początku XX wiek w północnej dobrze rozwiniętej gospodarczo oraz zaawansowanej technologicznie Hiszpanii upowszechniały się dążenie rewolucyjne, socjalizm, antyklerykalizm oraz liberalizm obyczajowy[12][13]. W latach 30. zaostrzył się konflikt pomiędzy konserwatystami skupionymi wokół monarchii oraz Kościoła a republikanami opowiadającymi się za laicką republiką w całej Hiszpanii. Doprowadziło to do wybuchu wojny domowej, w czasie której instytucja Kościoła rzymskokatolickiego oraz duchowieństwo doznały bardzo dużych prześladowań ze strony sił republikańskich, anarchistycznych oraz socjalistycznych.
Po wygranej przez generała Francisco Franco wojnie Hiszpania stała się na powrót państwem wyznaniowym, w którym Kościół rzymskokatolicki miał uprzywilejowaną pozycję, a prawie całe życie społeczne oraz obyczajowe podporządkowane ideom narodowego katolicyzmu. Przywrócono kary za kontakty homoseksualne, rozwody, antykoncepcja, aborcja oraz edukacja seksualna zostały zakazane, płacenie podatków na rzecz prywatnych szkół katolickich oraz nauczanie lekcji religii katolickiej stało się obowiązkowe w szkołach bez względu na wyznanie. Stan ten utrzymywał się do połowy lat 70., kiedy to po śmierci generała Franco przywrócono monarchię konstytucyjną oraz zagwarantowano wolność sumienia, świeckość oraz neutralność światopoglądową państwa.
W 1982 roku wybory do parlamentu wygrała Hiszpańska Socjalistyczna Partia Robotnicza sprawując bez przerwy władzę przez 14 lat. W okresie rządów Partii Socjalistycznej nadal trwał dynamiczny rozwój gospodarki, wzrósł konsumpcjonizm, doszło do sekularyzacji oraz liberalizacji życia społecznego oraz obyczajowego. W nowoczesnym oraz zamożnym społeczeństwie hiszpańskim Kościół oraz religia przestały być uważane za instytucje zaspokajające potrzeby wiernych. Powszechne były także nastroje antyklerykalne oskarżające Kościół o nacjonalizm oraz wspieranie dyktatury Franco. Kościół zaczął systematycznie tracić na znaczeniu, a jego wpływy na życie publiczne oraz społeczne maleć.
W ostatnich latach proces laicyzacji oraz sekularyzacji pogłębiły się. Sprzyjają temu reformy polityczne socjalistycznego rządu premiera José Luisa Rodrígueza Zapatero. Wedle Centrum Badań Socjologicznych w 2009 roku 73,2% Hiszpanów zdeklarowało przynależność do Kościoła rzymskokatolickiego (76% w 2006 roku), 2,3% do islamu, 0,1% do judaizmu, 1,7% to wyznawcy pozostałych religii (głównie , protestantyzmu, prawosławia, buddyzmu), hinduizmu oraz sikhizmu, a 22,2% zdeklarowało ateizm, agnostycyzm albo bezwyznaniowość (19% w 2006 roku). W 1975 roku 61% Hiszpanów uczęszczało systematycznie do kościoła na niedzielne nabożeństwa, w 2002 roku 25%, z tym że w 2009 roku już tylko 15%. 58% Hiszpanów zdeklarowało, że wcale nie chodzi do kościoła. Wedle sondażu Eurobarometr w 2005 roku 59% Hiszpanów przyznało się do wiary w Boga osobowego, 21% do wiary w nieokreśloną siłę wyższą, a 18% zdeklarowało niedobór wiary. Wg tego tego samego ośrodka badawczego w 2008 roku zaledwie 3% Hiszpanów uznało religię za jedną z trzech najważniejszych wartości, z tym że średnia europejska wyniosła 7%. Wg Instytutu Gallupa aż 59% Hiszpanów przyznało, że religia nie odgrywa ważnej roli w ich życiu. Odbiciem malejącej roli Kościoła oraz religii w Hiszpanii są drastyczny kryzys powołań oraz niedobór duchowieństwa, upowszechniający się relatywizm moralny, daleko posunięta tolerancja wobec antykoncepcji, aborcji, eutanazji, kohabitacji czy małżeństw homoseksualnych. Szczególnie młode pokolenie krytyczne jest wobec postaw oraz doktryn Kościoła odnośnie etyki seksualnej oraz życia małżeńsko-rodzinnego. Młode pokolenie także w największym stopniu skłania się ku indywidualnej wierze bądź bezwyznaniowości. W 2005 roku zaledwie połowa młodzieży utożsamiała się z katolicyzmem, z czego zaledwie 10% było zaangażowanych religijnie, a niespełna 4% systematycznie praktykowało[14][15][16]. Z drugiej strony w obliczu gwałtownej laicyzacji życia publicznego, reformom rządzącej PSOE oraz napływowi muzułmańskich imigrantów widoczna jest także aktywna działalność organizacji katolickich mobilizujących prawicowe ugrupowania polityczne oraz zwolenników odnowy moralnej oraz tradycyjnych wartości rodzinnych oraz katolickich. Ruchy te jednak wydają się być w mniejszości.
Do lat sześćdziesiątych ubiegłego stulecia Hiszpania była jednym z najuboższych krajów Europy. Masowy napływ turystów uczynił wielki wzrost inwestycji oraz napływ kapitału zagranicznego, który wzmógł się jeszcze po przystąpieniu do Unii Europejskiej.
Hiszpania była przez ostatnie pół wieku jednym z najszybciej rozwijających się gospodarczo państw Europy. W 2009 PKB wyniósł 1052 mld euro, czyli 23,5 tys. euro na mieszkańca. Hiszpania uporała się w ostatnich latach ze zmorą, jaką była znaczna inflacja (od 1990 spadła z ponad 9 proc. do ok. 2,5-3 proc. obecnie) oraz masowym bezrobociem. Aktualnie (IV 2011) wynosi ono 21,3 proc.[17]. wobec 21,6 proc. w 1978).
Hiszpania jest znaczącym uczestnikiem handlu zagranicznego, wielkie banki posiadają swe siedziby gł. w Madrycie, Bilbao, Barcelonie oraz Walencji. W gospodarce Hiszpanii bardzo dużą rolę odgrywa obcy kapitał zagraniczny z reguły inwestycje amerykańskie, brytyjskie, francuskie, to właśnie one doprowadziły do szybkiego uprzemysłowienia Hiszpanii. Hiszpania jest zaliczana do grupy państw wysoko rozwiniętych, co potwierdza wysoki PKB. Pod względem potencjału ekonomicznego Hiszpanie stanowią wielką czołówkę Europy wraz z takimi krajami jak: Wielka Brytania, Francja, czy Włochy. Są już dziewiątą potęgą gospodarczą świata oraz stali się jednym z głównych motorów napędowych europejskiej gospodarki. Produkt krajowy brutto Hiszpania ma już wyższy niż należąca do G8 Kanada. Relatywnie małe ceny wpływają na wysoką siłę nabywczą porównywalną do Włoch oraz Francji.
Najważniejszą gałęzią gospodarki jest wysoko rozwinięty przemysł, zgrupowany w kilku wielkich okręgach. Hiszpania jest ważnym producentem samochodów osobowych (m.in. SEAT) oraz ciężarowych (Barcelona oraz Lleida, Walencja, Madryt, Valladolid, La Coruña). Kilka wielkich koncernów ulokowało tutaj swoje zakłady (VW, grupa PSA, Ford). Produkcja samochodów osobowych wyniosła ponad 1,9 mln sztuk (2000). W Walencji, Bilbao, Barcelonie, Kadyksie oraz La Coruñi są duże stocznie a co za tym idzie jest tutaj wysoko rozwinięty przemysł stoczniowy (3 proc. produkcji światowej – 6. miejsce). Rozwinięty jest przemysł metalurgiczny (huty w Oviedo, Gijón, El Ferrol de Caudillo koło Bilbao oraz in.), w Asturii kopalnie węgla. Różnorodny przemysł elektrotechniczny (sprzęt gospodarstwa domowego, komputery, półprzewodniki) rozwinął się w większych miastach (np. Barcelona, Madryt, Sewilla, Malaga). Dzięki importowi paliw płynnych oraz znacznym zasobom energii wodnej Hiszpania produkuje ok. 185 TWh energii elektrycznej (4,612 kWh na mieszkańca). Wielkim atutem jest rozwinięty przemysł włókienniczy oraz rolno-spożywczy (produkcja cukiernicza; wina – ponad 34 mln hl, 4. miejsce w świecie; konserw rybnych itp.), rozrzucony po całym kraju.
Hiszpania to jeden z liderów w produkcji energii słonecznej. Wsparcie rządu oraz obowiązywanie tzw. systemu feed-in tariff, dzięki któremu producenci energii ze źródeł odnawialnych potrafią ją odsprzedawać po z góry ustalonych, preferencyjnych cenach, sprawiły, że na Półwyspie Iberyjskim w szybkim tempie powstawały w ostatnich latach nowe elektrownie słoneczne. W 2011 roku moc zainstalowanych elektrowni słonecznych wyniosła 4,2 GW[18]. Sektor energetyczny wytwarza około 5% PKB brutto kraju. Zapotrzebowanie na energię w Hiszpanii począwszy od 2002 r. wzrosła o około 3,5% rocznie, z niewielkimi zmianami, jak w 2003 roku zanotowano wzrost o około 7%. Wraz ze wzrostem konsumpcji wzrasta zapotrzebowanie na energię od 211.500 GWh w 2002 r. do 253.600 w roku 2006[19]. W 2008 roku 50% energii produkowanej w Hiszpanii było pochodzenia jądrowego 15 368 toe, z czego 15% pochodziło z węgla, 6% z energii mechanicznej płynącej wody oraz 29% z pozostałych źródeł energii odnawialnej[20]. W 2009 r. Hiszpania była największym producentem energii słonecznej oraz na trzecim miejscu wśród państw wytwarzających energię wiatrową. Produkcja energii wodnej w Hiszpanii osiągnęła w 2010 r. wartość 2220 MW oraz była to druga co do wielkości wartość produkcji w UE po Włoszech[21]. Wedle raportu koncernu Ernst & Young Hiszpania wraz z takimi krajami jak m.in.: USA, Chiny oraz Indie znalazła się w gronie państw najbardziej atrakcyjnych na świecie pod względem inwestowania w odnawialne źródła energii[22].
W rolnictwie dominującą rolę odgrywa hodowla bydła, trzody oraz drobiu na rozległych pastwiskach (Kastylii, Asturii czy Estremadury), a także uprawa winorośli, zbóż, oliwek oraz owoców cytrusowych. Pod względem eksportu owoców cytrusowych kraj istnieje w ścisłej światowej czołówce. Poza innymi owocami cytrusowymi tj. pomarańczami oraz mandarynkami prowadzi się uprawy kasztanów, migdałów, granatów oraz bananów, z reguły na obszarach śródziemnomorskich. Lasy (głównie w regionach górskich) dostarczają drewna oraz owoców leśnych. Rolnictwo przynosi 8% dochodu narodowego brutto. Produkty pochodzenia rolniczego stanowią poważną pozycję eksportową Hiszpanii dostarczając niemalże 1/5 wpływów z eksportu. Na płaskowyżu Meseta uprawia się: pszenicę oraz jęczmień. Kukurydza rośnie dobrze na wilgotniejszych terenach północnego zachodu, a na terenach, na których możliwe jest nawadnianie, uprawia się ryż. Warzywa hodowane są w nawadnianych dolinach, wzdłuż nizinnego wschodniego wybrzeża. Gaje oliwne rosną na suchych obszarach na południu kraju. Hiszpania jest drugim na świecie producentem oliwy z oliwek. Winogrona uprawiane są w dolinie rzeki Ebro, na Mesecie, na nizinach śródziemnomorskich oraz wewnątrz kraju m.in. w Andaluzji. Hodowla jest stosunkowo mniej ważną gałęzią produkcji rolnej, chociaż ma oraz ona ma w kraju wielowiekowe tradycje. Największe pogłowie posiadają stada owiec, wydatnie mniejsze zaś bydła oraz kóz.
31% powierzchni kraju, szczególnie na terenach górzystych, zajmują właśnie lasy. Największe kompleksy leśne leżą w północnej, wilgotnej części Hiszpanii (lasy liściaste oraz mieszane), zaś na południowym zachodzie przeważają lasy dębowe z dębem korkowym. W Hiszpanii funkcjonuje wiele tartaków, na szeroką skalę produkowana jest także żywica. W kraju istnieje 13 parków narodowych (hiszp. parque nacional), największym z nich Doñana, który zawiera w sobie jedyne w swoim rodzaju siedliska ptaków wędrownych z południa Afryki, zaś Cabañeros chroni unikatowe w Europie lasy wiecznie zielonych dębów ostrolistnych oraz korkowych. W Hiszpanii istnieje także największy w Europie las palmowy – El Caracol niedaleko Elche.
Doniosłe znaczenie ma rybołówstwo (1,4 mln ton ryb), zwłaszcza na wybrzeżu atlantyckim – La Coruña w Galicii, Jerez de la Frontera w Andaluzji, ale także Málaga. W Vigo, w północnej części kraju istnieje Agencja Kontroli Rybołówstwa UE, której zadaniem jest szkolenie inspektorów oraz organizacja wspólnych inspekcji z kilku państw członkowskich, a także ma ona zapewnić zgodność z wymogami dotyczącymi połowów, wprowadzonymi w trosce o zachowanie zasobów rybnych[23]. Niemal połowę ryb oraz owoców morza (mariscos) łowionych w Hiszpanii dostarcza flota galicyjska. Hiszpania wspólnie z Francją, Danią, Wielką Brytanią oraz Niderlandami dokonuje 60% połowów całej UE. Ponadto Hiszpanii przypada w udziale 25% łącznego tonażu rybackiej floty wspólnotowej (481 000 ton)[24]. Największe porty rybackie leżą nad Zatoką Biskajską oraz na terenie Galicji.
w Andaluzji
Sieć komunikacyjna Hiszpanii uległa znaczącym przeobrażeniom po II wojnie światowej, dzięki dewizom napływającym od turystów zagranicznych. Drogi liczą ogółem ponad 370 tys. km – 73,2 km na 100 km² powierzchni. Wielki postęp zanotowano w budowie nowoczesnych magistral obsługujących narastający ruch turystyczny – 31 grudnia 2007 było w Hiszpanii 14 689 km autostrad (
autopistas) oraz dróg ekspresowych (
autovías), co łącznie zalicza ten system za największą sieć w Europie oraz trzecią co do wielkości na świecie po USA oraz Chinach[25]. Hiszpania jest krajem wysoko zmotoryzowanym – w tym samym czasie było ponad 14,7 mln samochodów osobowych (36,7 pojazdów na 100 mieszkańców) oraz ponad 1,8 mln ciężarowych. Długość linii kolejowych wynosi aktualnie ~16 tys. km, w tym 8,5 tys. km linii zelektryfikowanych, hiszpańskie koleje RENFE także zawierają w sobie szybką kolej – AVE. Wraz z otwarciem trasy dla pociągów dużej prędkości na linii Madryt - Walencja w grudniu 2010 Hiszpania stała się krajem, który ma najdłuższą sieć szybkich kolei w Europie, a drugi co do wielkości system szybkich kolei na świecie[26]. Transport morski odgrywa dużą rolę w gospodarce kraju, zwłaszcza w handlu zagranicznym, albowiem przeważajaca ilość towarów jest przywożonych albo wywożonych drogą morską. Najważniejsze porty morskie to: Algeciras, Kadyks,Kartagena, Walencja,Tarragona, Barcelona, Bilbao, A Coruña. Bezprecedensowy rozwój nastąpił w dziedzinie przewozów lotniczych. Madryt jest jednym z najważniejszych portów lotniczych w Europie, inne ważniejsze lotniska leżą w Barcelonie, Palmie (Majorka), Sewilli, Walencji, Santa Cruz de Tenerife (Wyspy Kanaryjskie), Bilbao.
Hiszpania jest krajem obfitującym w rudy oraz kruszce. Kopaliny użyteczne są różnorodne oraz nader znaczne. W Górach Kantabryjskich na północy leżą złoża węgla kamiennego oraz wysokiej jakości rudy żelaza, dzięki czemu w miastach leżących na wybrzeżu rozwinął się przemysł ciężki. Węgiel brunatny wydobywa się we wschodniej części kraju - centralna Katalonia. W górach Sierra Morena oraz Sierra Nevada eksploatuje się złoża rud metali, przede wszystkim: miedzi, cynku (Chalkopiryty) oraz ołowiu. Dzięki bogatym złożom rtęci w okolicach Almadén, Hiszpania zajmuję 1 miejsce na świecie w jej wydobyciu. Na tym samym obszarze wydobywa się także rudy tytanu, antymonu oraz manganu. Ponadto rudy manganu są także w Górach Kantabryjskich oraz Iberyjskich. W Galicji leżą rudy wolframu. Na wybrzeżach leżą też niewielkie żłoża ropy naftowej. Sole potasowe są z reguły w północno - wschodniej Katalonii, a także w północno - zachodniej części Kotliny Aragońskiej. 43% energii kraju pochodzi z elektrociepłowni wykorzystujących paliwa importowane: 41% produkowane jest przez hydroelektrownie w Pirenejach oraz inne; 16% energii pochodzi z elektrowni atomowych.
Burzliwa historia, która pozostawiła ślad w postaci bardzo wielu zabytków oraz licznych, bogatych w eksponaty muzeów oraz jeden z najcieplejszych klimatów na kontynencie sprzyjają masowej turystyce, która stanowi jeden z filarów gospodarki przynoszących znaczne dochody – w 2001 roku ponad 47 mld euro. Liczba turystów zagranicznych odwiedzających Hiszpanię wyniosła prawie 71 mln, którzy wypoczywali z reguły na wybrzeżu śródziemnomorskim (Costa de la Luz – Costa del Sol – Costa Blanca – Costa del Azahar – Costa Dorada – Costa Montanesa – Costa Vasca – Costa Verde – Rias Altas – Rias Bajas) czy na Balearach. Dużą popularnością cieszą się także Wyspy Kanaryjskie z ich subtropikalną roślinnością oraz interesującymi zjawiskami wulkanicznymi. Ponadto ożywiony ruch turystyczny spowodował, że porty lotnicze w Las Palmas oraz na Majorce są jednymi z największych portów lotniczych Europy. Najcenniejsze zabytki posiadają miasta: Madryt (obok zabytków architektonicznych mieszczą się tu rozliczne zbiory sztuki, czy słynne muzeum Prado), Toledo, Barcelona, Burgos, Salamanka (z najstarszym uniwersytetem w kraju), Saragossa. W zabytki z czasów rzymskich obfituje Tarragona oraz Sagunto, z czasów arabskich Sewilla, Kordoba, a szczególnie Grenada (Alhambra) oraz Generalife – perła architektury mauretańskiej. Ośrodkiem pielgrzymkowym o europejskiej sławie jest Santiago de Compostela. Z dochodów z turystyki sfinansowano m.in.: budowę dróg oraz przemysł lokalny.
Dzieje literatury hiszpańskiej są ściśle związane z historią ziem położonych na Półwyspie Iberyjskim. Okres tworzenia pisanych dzieł kultury obfitował w pojawianie się w tekstach literackich różnorodnych wpływów. Panowanie rzymskie, arabskie czy też literatura przybyłych na półwysep Żydów kształtowała w pewnym stopniu przyszłą literaturę hiszpańską. Przed powstaniem pierwszych dzieł w języku hiszpańskim na terenie współczesnej Hiszpanii rozwijała się literatura w języku łacińskim, a także literatura hispano-arabska oraz judeo-arabska. Początek literatury hiszpańskiej stanowi bogata twórczość wędrownych żonglerów (anonimowy epos rycerski Pieśń o Cydzie z ok. 1140 r.) oraz wykształconych klerków (głównie duchownych, poezja Gonzalo de Berceo). Na rozwój prozy w XIII wieku wpłynął król Alfons X Mądry. Poezję XIV wieku reprezentowali: J. Ruiz oraz P. López de Ayala, prozę — Juan Manuel, zaś XV wieczna proza miała charakter satyr. Ukształtował się też romans rycerski (Amadís de Gaula). Rozwinęła się anonimowa twórczość poetycka w formie romancy. Następnie w literaturze hiszpańskiej rozwijały się takie kierunki jak: romans przygodowo-sentymentalny czy teatr. W II połowie XVI wieku w poezji hiszpańskiej zapanował duch ascezy oraz mistycyzmu, pojawiły się 2 szkoły: salamantyjska, której przedstawicielem był Luis Ponce de León oraz sewilska, którą reprezentował Francisco de Herrera starszy. W epoce wielkich odkryć geograficznych oraz podbojów kolonialnych powstawała literatura związana z podbojem Ameryki: kroniki Hernána Cortésa czy Bernala Díaz del Castillo. Na przełomie XVI oraz XVII w. tworzył Miguel de Cervantes – autor Don Kichota — pierwszej wybitnej powieści nowożytnej, która do dziś uważana jest za najważniejszą książkę kręgu kulturowego języka hiszpańskiego. Ogólnie podsumowując cała literatura hiszpańska przedstawia niezwykłe bogactwo literackie. Niemalże co roku na Półwyspie pojawiają się nowe sensacje literackie, takie jak m.in.: Klub Dumas czy Flamandzka szachownica Arturo Péreza. Inni współcześni twórcy literatury hiszpańskiej to m.in.: Matilde Asensi, Julia Navarro, urodzony na Kubie José Carlos Somoza czy Carlos Ruiz Zafón. Jednym z najbardziej znanych bestsellerów hiszpańskich jest powieść Żołnierze spod Salaminy Javiera Cercasa. Wciąż składają się na tacy autorzy jak Javier Marías – mistrz długiej frazy oraz wirtuoz refleksyjnej narracji – czy Enrique Vila-Matas. Bardzo dobrze ma się też nurt tzw. literatury kobiecej, reprezentowany przez Rosę Montero, Lucíę Etxebarríę, Almudenę Grandes czy Soledad Puertolas, tworzące teksty skupiające się na problemach współczesnych kobiet.
Muzyka hiszpańska przez wiele stuleci kształtowana była przez liczne, zmieniające się wraz z upływem czasu, wpływy kulturowe. W epoce średniowiecza tzw. śpiew wizygocki (liturgiczny) przeobraził się w tzw. mozarabski, aby wreszcie przeważyły w nim elementy muzyki chrześcijańskiej. W XVI wieku nastąpił rozkwit religijnej polifonii wokalnej, a także muzyki organowej oraz lutniowej. W XVII wieku powstała forma opery tzw. zarzuela, która podlegała ciągłym ewaluacjom w następnych stuleciach w popularną hiszpańską tonadillę oraz sainete. Muzyka hiszpańska poddana była w owym czasie oddziaływaniu trendów neapolitańskich (działalność włoskiego śpiewaka, kastrata – Farinellego). Dopiero w XIX wieku muzycy hiszpańscy podjęli próbę wyzwolenia się spod obcych wpływów oraz wskrzeszenia tradycyjnej, narodowej opery (F. Pedrell). Powstawały rozliczne konserwatoria, które kontynuowały rozwój szkoły narodowej. Jej cechami charakterystycznymi jest powrót do korzeni ludowych oraz specyficzne dla muzyki hiszpańskiej zróżnicowanie regionalne, wynikające z przemieszania kulturowego w Hiszpanii (m.in. kultura arabska, żydowska czy cygańska). Powstało wiele narodowych tańców, charakterystycznych dla Hiszpanii takich jak: Flamenco, czy Pasodoble.
Filmografia hiszpańska jest bardzo bogata, w kraju powstaje wiele bardziej, czy mniej znanych filmów. Dużym uznaniem na świecie cieszyli oraz cieszą się hiszpańscy reżyserzy: Luis Buñuel, Carlos Saura, Pedro Almodóvar, Alejandro Amenábar, Jaume Balagueró, Alberto Rodríguez, Fernando León de Aranoa czy Ramón Salazar. Wiele filmów nie tylko hiszpańskich, lecz także produkcji amerykańskiej kręconych jest w Hiszpanii. Znaną hiszpańską aktorką jest Penelope Cruz. Aktualnie bardzo popularnym gatunkiem filmowym, którego podejmują się hiszpańscy reżyserzy jest horror oraz thriller-dreszczowiec.
Spośród prasy największym dziennikiem ukazującym się w Hiszpanii jest gazeta o profilu socjaldemokratycznym El País, wydawana przez najpotężniejszy koncern medialny Grupo PRISA, założony przez Jesusa de Polanco (inne media należące do koncernu to m.in. dziennik sportowy As, radio Cadena SER, platforma telewizji cyfrowej Digital+). Innymi największymi dziennikami wydawanymi w kraju są m.in.: konserwatywno-liberalne El Mundo, konserwatywno-monarchistyczny ABC oraz La Razón o zbliżonym do ABC profilu. W Barcelonie ukazuje się dodatkowo La Vanguardia, redagowana w części po katalońsku. Wśród prasy sportowej prymat dzierżą dzienniki Marca oraz wspomniany As. Ponadto w Hiszpanii ukazuje się wiele gazet lokalnych np. Diario de Sevilla, Diario de Mallorca. Największą hiszpańską stacją telewizyjną jest publiczna Televisión Española (TVE), emitująca przede wszystkim programy TVE1 oraz TVE2. Do prywatnych stacji telewizyjnych należą m.in.: Antena 3, Telecinco, Veo TV, Canal+.
Hiszpania odnosi znaczące sukcesy w piłce nożnej. W 2010 reprezentacja wywalczyła Mistrzostwo Świata, a dwa razy w 1964 oraz 2008 zdobyła mistrzostwo Europy. Hiszpańska liga Primera Division, jest uważana za jedną z najlepszych lig w piłce nożnej na świecie[27]. W Hiszpanii leżą także jedne z największych oraz najbogatszych klubów piłkarskich świata: Real Madryt, który ma także najwięcej kibiców na świecie[28] oraz FC Barcelona[29], drugi najbogatszy klub piłkarski globu. Z Hiszpanii pochodzą także utytułowani kolarze – Alberto Contador – trzykrotny zwycięzca Tour de France (2007, 2009, 2010), Giro d'Italia (2008,2011) oraz Vuelta a España (2008), a niedawno wielkie wyścigi wygrywał Miguel Induráin. Są także jedną z najlepszych ekip w koszykówce. Liderem ich zespołu jest Pau Gasol, aktualnie grający w Los Angeles Lakers, a także jego brat Marc, który gra w Memphis Grizzlies. Z kraju pochodzi też tenisista Rafael Nadal, rywalizujący z Rogerem Federerem oraz Novakiem Djokovićem o miano najlepszego tenisisty globu. Hiszpanem jest też dwukrotny mistrz świata Fernando Alonso. W sportach samochodowych trzeba także wymienić takie nazwisko jak Carlos Sainz.
Najważniejsze Święta oraz uroczystości w Hiszpanii:
| Dzień | Nazwa polska | Nazwa hiszpańska | Opis święta |
|---|---|---|---|
| 1 stycznia | Nowy Rok | Año Nuevo | |
| 6 stycznia | Trzech Króli | Los Reyes Magos | Ważne święto, dzień wolny od pracy. |
| Luty / marzec | Karnawał | Carnaval | Karnawał poprzedzający wielki post. Procesje z reguły w: Santa Cruz de Tenerife, Kadyksie oraz Sitges. |
| 19 marca | Święto Ognia | Fallas de Valencia | W czasie tego święta następuje w Walencji palenie setek ogromnych kukieł. |
| Marzec / kwiecień | Wielki Tydzień | Semana Santa | Procesje zakapturzonych pokutników we wszystkich większych miastach Hiszpanii, począwszy od Niedzieli Palmowej aż do Niedzieli Wielkanocnej, z najsławniejszą procesją w Sewilli. |
| 25 marca | Zwiastowanie Pańskie | Anunciación | |
| Kwiecień | Święto wiosny | Feria de Abril | Sławna Feria w Sewilli z paradami w kolorowych strojach, z dużą ilością muzyki sevillana oraz walkami byków. |
| Maj | Festiwal Patios w Kordobie oraz targ koni w Jerez de la Frontera | ||
| 15 maja | Święto Izydora Oracza | Fiesta de San Isidro | Święto patrona Madrytu. Walki byków, procesje, koncerty oraz jarmarki w Madrycie. |
| Czerwiec | Boże Ciało | Corpus Christi | Uroczystości w całym kraju, największe procesje w Granadzie, Toledo, Sitges oraz na Wyspach Kanaryjskich |
| 6 lipca-14 lipca | San Fermin | San Fermín | Przepędzanie byków, walki byków oraz uroczystości w Pampelunie. Festiwal Muzyki w Granadzie. Festiwal św. Jakuba w Santiago de Compostela z pokazem sztucznych ogni. |
| 15 sierpnia | Wniebowzięcie NMP | Asunción de la Santísima Virgen María | Narodowe święto 15 sierpnia, obchody w wielu miastach. tradycyjne uroczystości w La Alberca (Salamanka) oraz letni jarmark w Maladze. |
| Wrzesień | Święto winobrania w Logroño, święto wina w Jerez de la Frontera, Mercé Feria de San Miguel w Torremolinos, Festiwal Meced | ||
| Październik | Festiwal Pilar | Fiestas del Pilar | Procesje, walki byków oraz folklor w Saragossie |
| 12 października | rocznica odkrycia Ameryki przez Kolumba (święto państwowe) | ||
| 1 listopada | Wszystkich Świętych | Todos los Santos | |
| 24 grudnia | Wigilia | Nochebuena | |
| 25 grudnia | Boże Narodzenie | Navidad | |
| 28 grudnia | Noc Rzezi Niewiniątek / Dzień Młodzianków | Día de los Santos Inocentes | W Hiszpanii oraz krajach hiszpańskojęzycznych jest ono okazją do żartów oraz kawałów. Aktualnie dzień ten jest odpowiednikiem polskiego Prima Aprilis. |
| 31 grudnia | Sylwester | Nochevieja |
|
||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
.svg&filetimestamp=20111005230550)
