Imperatyw – (łac. imperativus – rozkazujący) – nakaz, reguła, zasada, która nie podlega dyskusji oraz którą da się bezpośrednio wywieść z założeń teoretycznych. Imperatyw może posiadać charakter zasady moralnej, artystycznej albo ideowej.

Kantyzm

Termin ten szczególnie wielokrotnie jest w etyce wywodzącej się z filozofii Immanuela Kanta. Kant podzielił imperatywy moralne na warunkowe albo inaczej hipotetyczne oraz imperatywy kategoryczne. Te pierwsze przyjmują jego zdaniem formę zdań warunkowych w rodzaju "gdy wystąpią okoliczności A trzeba postąpić tak, a tak". Te drugie posiadają charakter nakazów działających zawsze, wszędzie oraz w każdych okolicznościach.

Kant próbował wykazać, że wszystkie moralne imperatywy warunkowe da się z dedukcyjną dokładnością wywieść z imperatywów kategorycznych, a wszystkie kategoryczne daje się sprowadzić do jednego zasadniczego:

Postępuj tylko wedle takiej maksymy, dzięki której możesz równocześnie chcieć, żeby stała się powszechnym prawem^[1]

Poglądy Kanta były jednak silnie krytykowane już za jego życia, on sam aby je obronić podał jeszcze dwa inne sformułowania imperatywu kategorycznego, które jednak także zostały poddane krytyce.

Współcześnie stosunek do istnienia bądź nie imperatywu kategorycznego jest podstawą podziału teorii etycznych na obiektywistyczne (rygoryzm moralny) oraz subiektywistyczne (liberalizm moralny).

Przypisy