Ten artykuł dotyczy państwa. Sprawdź też: indie – muzyka niezależna.

भारत गणराज्य Bhārat Gaṇarājya trb. Bharat Ganaradźja Republika Indii
Flaga Indii Godło Indii
Dewiza: (sanskryt) Satyam eva jayate (Tylko prawda zwycięża)
Hymn: Jana-Gana-Mana
Konstytucja	Konstytucja Indii 1950 r.
Język urzędowy	hindi oraz język angielski[2]; dodatkowo 21 języków uznanych za oficjalne w poszczególnych stanach
Język używany	języki Indii
Stolica	Nowe Delhi
Ustrój polityczny	republika
Głowa państwa	prezydent Pratibha Patil
Szef rządu	premier Manmohan Singh
Powierzchnia  • całkowita  • wody śródlądowe	7. na świecie 3 287 590 km² 314 400 km² (9,56%)
Liczba ludności (2009)  • całkowita   • gęstość zaludnienia	2. na świecie 1 166 079 217[3] ▲ 354,7 osób/km²
PKB (2008)  • całkowite   • na osobę	1 232,9 mld USD[4]▲ 1082 USD▲
PKB (PPP) (2008)  • całkowite   • na osobę	3 289,8 mld USD[5]▲ 2886 USD▲
Jednostka monetarna	1 rupia indyjska = 100 pajs (paisa) (INR)
Niepodległość od Wielkiej Brytanii	15 sierpnia 1947
Utworzenie republiki	26 stycznia 1950
Strefa czasowa	UTC +5:30
Kod ISO 3166	IN
Domena internetowa	.in
Kod samochodowy	IND
Kod samolotowy	VT
Kod telefoniczny	+91
1  Na terenie całego kraju oraz 21 innych języków regionalnie 2  Dane szacunkowe na czerwiec 2009, podane za CIA The World Factbook (źródło: CIA) (ang.) 3  Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2008 (źródło: IMF) (ang.)
Republika Indii w Wikicytatach
Hasło Indie w Wikisłowniku

Indie, Republika Indii (w hindi, भारत – trl.: Bhārat wymowa ^?/i, Bhārat Gaṇarājya, trb.: Bharat, Bharat Ganaradźja; ang. India, Republic of India) – państwo w Azji Południowej, zajmujące przeważajaca ilość subkontynentu indyjskiego.

Geografia

 Osobny artykuł: Geografia Indii.

Od północy Indie są ograniczone przez pasma górskie: Karakorum oraz Himalaje. Z Indiami graniczą: Pakistan na północnym zachodzie, Chiny, Nepal oraz Bhutan na północy, Birma oraz Bangladesz na północnym wschodzie, Sri Lanka przez zatokę Mannar oraz cieśninę Palk na południowym wschodzie. Od południowego zachodu kraj otaczają wody Morza Arabskiego, zaś od południowego wschodu Zatoki Bengalskiej oraz Morza Andamańskiego. Do Indii trzeba archipelag Lakkadiwów leżący na Morzu Arabskim 450 km na zachód od wybrzeży kraju oraz leżące w Zatoce Bengalskiej archipelagi Andamanów oraz Nikobarów.

• Stolica: Nowe Delhi
• Inne duże miasta:
  • Bombaj – 16,4 mln mieszk. (zespół miejski: 20,4 mln),
  • Delhi – 11,5 mln (zespół miejski: 18,0 mln),
  • Bangalore – 5,3 mln (zespół miejski: 6,2 mln),
  • Kalkuta – 4,6 mln (zespół miejski: 14,9 mln),
  • Madras – 4,4 mln (zespół miejski: 7,0 mln),
  • Ahmadabad – 3,8 mln (zespół miejski: 5,2 mln),
  • Hajdarabad – 3,7 mln (zespół miejski: 6,1 mln),
  • Pune – 3,2 mln (zespół miejski: 4,9 mln)
  • Surat – 3,1 mln (zespół miejski: 4,9 mln)
  • Kanpur – 3,0 mln (zespół miejski: 3,3 mln)

(Ludność miejska stanowi zaledwie 27% mieszkańców państwa.)

• Położenie geograficzne: 8°-37° N, 68°-97° E
• Rozciągłość równoleżnikowa – 2933 km
• Rozciągłość południkowa – 3214 km
• Długość granic:
  • Bangladesz – 4053 km
  • Chiny – 3380 km
  • Pakistan – 2912 km
  • Nepal – 1690 km
  • Birma – 1463 km
  • Bhutan – 605 km

Klimat

Zwrotnikowy, na północy zwrotnikowo-monsunowy, na południowym zachodzie wilgotny, stopniowo przechodzi w suchy w zachodniej części Niziny Hindustańskiej, w Karakorum oraz Himalajach podzwrotnikowy górski. W wyższych partiach gór zima trwa 6 miesięcy. Częste cyklony połączone z wielkimi ulewami w okresie przejściowym pomiędzy monsunem letnim a zimowym. Średnia temperatura w styczniu wynosi od ok. +15 °C u podnóża Himalajów do ok. +28 °C na południu. W maju, który jest najcieplejszym miesiącem roku, temperatury wynoszą +27 do +30 °C, z wyjątkiem pustyni Thar gdzie temperatura osiąga +36 °C. W Delhi dochodzi nawet do +44 °C.

Rzeki

Rzeki Indii

Rzeki Indii należą do zlewiska Oceanu Indyjskiego. Największe rzeki: Ganges czczony przez hinduistów jako święta rzeka, jego dopływy Jamuna, Son, Damodar, Ghaghra. Ganges łączy się w delcie z Brahmaputrą. Na zachodzie dopływy Indusu.

Mapa autostrad

Wyspy

Wyspy Indii:

• Andamany
  • Wielki Andaman
    • Andaman Północny
    • Andaman Środkowy
    • Andaman Południowy
  • Barren
  • Mały Andaman
  • Archipelag Ritchie
  • Sentinel
• Nikobary
  • Wielki Nikobar
  • Mały Nikobar
  • Kar Nikobar
  • Katczal
• na rzece Kaweri
  • Srirangapatna
  • Shivanasamudram
  • Srirangam

oraz Chorao, Diu, Divar, Lakkadiwy, Majuli, Monroe, wyspy w okolicy Bombaju, Rameswaram, Sriharikota, Vashee, Willington

Demografia

 Osobny artykuł: Demografia Indii.

Ludność: 1,15 mld (2008) – Indie są drugim państwem na świecie pod względem liczby ludności.

• Struktura językowa: 39% osoby posługujący się którymś z dialektów języka hindi, 8% Telugowie, 8% Bengalczycy, 7% Marathowie, 7% Tamilowie, 5% Gudźaratowie, 4% Kannadowie, 4% Keralczycy (18% stanowią inne grupy językowe).

Wyznania (stan na 2000 r.)

 Osobny artykuł: Religie w Indiach.

• Hinduiści – 78,14%
• Muzułmanie – 12,5%
• Chrześcijanie – 3,02% (zobacz więcej: Chrześcijaństwo w Indiach)
  • Protestantyzm – 1,68%
    • Gł.: baptyzm oraz pentekostalizm
  • Katolicyzm – 1,13%

 Osobny artykuł: Podział administracyjny Kościoła katolickiego w Indiach.

 Osobny artykuł: Syromalabarski Kościół katolicki.

 Osobny artykuł: Syromalankarski Kościół katolicki.

• • Prawosławie – 0,2%

 Osobny artykuł: Prawosławie w Indiach.

 Osobny artykuł: Malankarski Kościół Ortodoksyjny.

• • • Inne chrześcijańskie – 0,05%

 Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy w Indiach.

• Sikhowie – 1,92% (gł. w Pendżabie)
• Animiści – 1,4%
• Buddyści – 0,8%
• Dżiniści – 0,35%
• Bahaizm – 0,23%
• Żydzi, Parsowie^[1]

Języki urzędowe Indii

 Osobny artykuł: Języki urzędowe Indii.

Językiem oficjalnym jest hindi. Język angielski pełni rolę języka pomocniczego, łącznikowego. Ponadto jest 21 języków konstytucyjnych, dopuszczanych jako języki wykładowe oraz urzędowe w określonych stanach assamski, bengali, bodo, dogri, gudźarati, kannada, kaśmiri, konkani, maithili, malajalam, manipuri, marathi, orija, pendżabski, nepali, santali, sindhi, sanskryt, język tamilski, telugu, urdu. Znaczna cząstka ludności, zwłaszcza mieszkańcy południowych stanów Indii odnosi się wrogo do prób zastąpienia w urzędach języka angielskiego językiem hindi, uważając, że stanowi to niedopuszczalny zamach na ich autonomię^{potrzebne źródło}.

System polityczny

 Osobny artykuł: Ustrój polityczny Indii.

Podstawowy ustroju politycznego wyznacza konstytucja Indii z 1950 r. Indie są demokratyczną republiką federacyjną. Głową państwa jest prezydent, organem ustawodawczym dwuizbowy parlament – Sansad. Stany posiadają własne organy władzy, na czele stoi gubernator mianowany przez prezydenta.

• Święta narodowe:
  • 26 stycznia – rocznica proklamowania republiki (1950),
  • 15 sierpnia – rocznica uzyskania niepodległości (1947)

Podział administracyjny

 Osobny artykuł: Podział administracyjny Indii.

Indie podzielone są na 28 stanów, 6 terytoriów związkowych oraz 1 terytorium stołeczne. Później w drugim rzędzie dzielą się na 591 dystryktów. Nazwy jednostek administracyjnych podano w wersji polskiej (jeżeli istnieje polski egzonim), wersji angielskiej (ang.) oraz w wersji hindi w polskiej transkrypcji (trb.) oraz w transliteracji (trl.):

Terytoria związkowe:

1. Andamany oraz Nikobary (pol.); Andaman and Nicobar Islands (ang.); Andaman aur Nikobar Dwip (trb.), Aṁdamān aur Nikobār Dvīp (trl.)
2. Czandigarh (pol.); Chandigarh (ang.); Ćandigarh (trb.), Caṁḍīgaṛh (trl.)
3. Dadra oraz Nagarhaweli (pol.); Dadra and Nagar Haveli (ang.); Dadra aur Nagarhaweli (trb.), Dādrā aur Nagarhavelī (trl.)
4. Daman oraz Diu (pol.); Daman and Diu (ang.); Daman aur Diw (trb.), Damaṇ aur Dīv (trl.)
5. Lakszadiwy (pol.); Lakshadweep (ang.); Lakszadwip (trb.), Lakṣadvīp (trl.)
6. Puducherry (do 2006 Pondicherry) (ang.); Puduććeri (trb.), Puducceri (trl.)

Narodowe terytorium stołeczne:

1. Delhi (ang.); Dilli (trb.), Dillī (trl.)

Gospodarka

 Osobny artykuł: Gospodarka Indii.

Do lat dziewięćdziesiątych gospodarka Indii była gospodarką quasi-socjalistyczną, z dużym udziałem sektora państwowego oraz ścisłą kontrolą państwa nad sektorem prywatnym oraz handlem zagranicznym. Ten model ukształtował się w czasie rządów Jawaharlala Nehru^[3]. Od 1991 r. rozpoczęły się w Indiach liberalne reformy gospodarcze. Zmniejszona była kontrola państwa nad gospodarką, przeprowadzono także prywatyzację szeregu przedsiębiorstw państwowych. W rezultacie, od lat 90. gospodarka indyjska dynamicznie się rozwija (w ostatnich latach w tempie około 8% rocznie). W 2006 r. gospodarka Indii była czwartą największą gospodarką świata (po gospodarkach USA, Chin oraz Japonii), z produkcją sięgającą 4042 miliarda USD (według parytetu siły nabywczej – PPP), przy czym wielkość PKB na mieszkańca wynosi zaledwie 3,8 tysiąca USD (PPP). Wedle danych indyjskich, 25% ludności żyje poniżej granicy ubóstwa.

Podstawą gospodarki Indii przez długi czas było rolnictwo^[4]. Aktualnie w rolnictwie pracuje wciąż około 60% spośród liczącej około 510 milionów osób siły roboczej. Równocześnie rolnictwo wytwarza zaledwie 20% PKB Indii (2006). Sektor przemysłowy zatrudnia około 12% siły roboczej Indii oraz wytwarza około 20% PKB, natomiast najdynamiczniej rozwijający się sektor usług, zatrudniający 28% siły roboczej – około 60% PKB.

W 2006 roku eksport Indii wyniósł około 112 miliardów USD, a głównymi dobrami eksportowymi były tekstylia, biżuteria oraz oprogramowanie. Import Indii w 2006 roku wyniósł około 188 miliardów USD oraz zawierał w sobie z reguły surowce energetyczne oraz maszyny. Głównymi partnerami handlowymi Indii są USA, kraje UE, Chiny oraz Zjednoczone Emiraty Arabskie.

Transport oraz komunikacja

W Indiach istniało (w 2006) 63 221 km linii kolejowych (w tym: 46 807 km szerokotorowych 1676 mm, z czego 17 343 km zelektryfikowanych), co odpowiada wskaźnikowi gęstości sieci 1,92 km/100 km² powierzchni. Nieco lepiej przedstawia się indyjska sieć dróg. Ich łączna długość (w 2006) wynosiła 3 316 452 km, co daje wskaźnik 100,9 km/100 km² powierzchni.

Historia

 Osobny artykuł: Historia Indii.

Polska nawiązała stosunki dyplomatyczne z niepodległymi Indiami w marcu 1954^[5] (zob. Ambasada Indii w Polsce).

Kultura

Literatura

 Osobny artykuł: Literatury indyjskie.

Zabytki Indii

• Tadż Mahal
• Czerwony Fort
• Zespół świątyń w Khajuraho

Sprawdź też

Języki

• języki Indii
• języki urzędowe Indii

Historia

• brytyjscy władcy Indii
• Indie Brytyjskie
• Lista zamachów terrorystycznych w Indiach

Religie

• hinduizm
  • System kastowy
  • Wyzwolenie w hinduizmie
  • Definicja oraz klasyfikacja hinduizmu
  • Lista postaci z mitologii indyjskiej
• buddyzm
• dźinizm
• sikhizm
• chrześcijaństwo
• islam

Kultura

• Bollywood
• klasyczna muzyka indyjska
• klasyczne tańce hinduskie
• kuchnia indyjska
• literatura hindi
• literatura sanskrycka
• sztuka indyjska

Przypisy

Linki zewnętrzne

• Ambasada Republiki Indii w Warszawie
• Indie w katalogu Open Directory Project

p • d • e Państwa Azji Afganistan • Armenia • Arabia Saudyjska • Azerbejdżan • Bahrajn • Bangladesz • Bhutan • Birma • Brunei • Chiny • Cypr • Filipiny • Gruzja • Indie • Indonezja • Irak • Iran • Izrael • Japonia • Jemen • Jordania • Kambodża • Katar • Kazachstan • Kirgistan • Korea Południowa • Korea Północna • Kuwejt • Laos • Liban • Malediwy • Malezja • Mongolia • Nepal • Oman • Pakistan • Rosja • Singapur • Sri Lanka • Syria • Tadżykistan • Tajlandia • Timor Wschodni • Turcja • Turkmenistan • Uzbekistan • Wietnam • Zjednoczone Emiraty Arabskie Terytoria zależne Akrotiri (Wielka Brytania) • Dhekelia (Wielka Brytania) Państwa nieuznawane na arenie międzynarodowej Abchazja[1] • Cypr Północny[2] • Górski Karabach • Osetia Południowa[3] • Palestyna[4] • Tajwan[5] ↑ obecnie uznawana przez 5 państw ↑ obecnie uznawany przez 1 państwo ↑ obecnie uznawana przez 4 państwa ↑ Aktualnie jest to państwo in statu nascendi; działające na jej obszarze Palestyńskie Władze Narodowe zostały powołane w 1994 w wyniku porozumień z Oslo jako tymczasowa struktura administracyjna zarządzająca obszarem Strefy Gazy oraz częścią Zachodniego Brzegu do czasu uzyskania niepodległości przez Palestynę, kiedy to staną się organami nowego państwa ↑ obecnie uznawany przez 23 państwa

Członkostwo w organizacjach międzynarodowych p • d • e Członkowie Rady Bezpieczeństwa ONZ Stali członkowie Chiny • Francja • Rosja • Stany Zjednoczone • Wielka Brytania Do 31 grudnia 2012 Indie • Kolumbia • Niemcy • Portugalia • RPA Do 31 grudnia 2013 Azerbejdżan • Gwatemala • Maroko • Pakistan • Togo p • d • e Wspólnota Narodów (Commonwealth of Nations) Europa Wielka Brytania • Malta Ameryka Północna Kanada • Jamajka • Trynidad oraz Tobago • Barbados • Bahamy • Grenada • Dominika • Saint Lucia • Saint Vincent oraz Grenadyny • Antigua oraz Barbuda • Belize • Saint Kitts oraz Nevis Ameryka Południowa Gujana Azja Indie • Pakistan • Sri Lanka • Malezja • Cypr • Singapur • Bangladesz • Malediwy • Brunei Australia oraz Oceania Australia • Nowa Zelandia • Samoa • Tonga • Papua-Nowa Gwinea • Wyspy Salomona • Vanuatu • Tuvalu • Kiribati • Nauru Afryka RPA • Ghana • Nigeria • Sierra Leone • Tanzania • Uganda • Kenia • Malawi • Zambia • Gambia • Botswana • Lesotho • Mauritius • Suazi • Seszele • Namibia • Mozambik • Kamerun • Rwanda Członkowie zawieszeni Fidżi Dawni członkowie Irlandia • Hongkong • Nowa Fundlandia • Zimbabwe p • d • e Światowa Organizacja Handlu (WTO) Albania • Angola • Antigua oraz Barbuda • Arabia Saudyjska • Argentyna • Armenia • Australia • Bahrajn • Bangladesz • Barbados • Belize • Benin • Birma • Boliwia • Botswana • Brazylia • Brunei • Burkina Faso • Burundi • Chile • Chiny • Chorwacja • Czad • Demokratyczna Republika Konga • Dominika • Dominikana • Dżibuti • Egipt • Ekwador • Fidżi • Filipiny • Gabon • Gambia • Ghana • Grenada • Gruzja • Gujana • Gwatemala • Gwinea • Gwinea Bissau • Haiti • Honduras • Hongkong • Indie • Indonezja • Islandia • Izrael • Jamajka • Japonia • Jordania • Kambodża • Kamerun • Kanada • Katar • Kenia • Kirgistan • Kolumbia • Kongo • Korea Południowa • Kostaryka • Kuba • Kuwejt • Lesotho • Liechtenstein • Macedonia • Madagaskar • Makau • Malawi • Malediwy • Malezja • Mali • Maroko • Mauretania • Mauritius • Meksyk • Mołdawia • Mongolia • Mozambik • Namibia • Nepal • Niger • Nigeria • Nikaragua • Norwegia • Nowa Zelandia • Oman • Pakistan • Panama • Papua-Nowa Gwinea • Paragwaj • Peru • Republika Południowej Afryki • Republika Środkowoafrykańska • Republika Zielonego Przylądka • Rwanda • Saint Kitts oraz Nevis • Saint Lucia • Saint Vincent oraz Grenadyny • Salwador • Senegal • Sierra Leone • Singapur • Sri Lanka • Stany Zjednoczone • Suazi • Surinam • Szwajcaria • Tanzania • Tajlandia • Tajwan • Togo • Tonga • Trynidad oraz Tobago • Tunezja • Turcja • Uganda • Ukraina • Urugwaj • Wenezuela • Wietnam • Wybrzeże Kości Słoniowej • Wyspy Salomona • Zambia • Zimbabwe • Zjednoczone Emiraty Arabskie • Unia Europejska, w tym poszczególne kraje członkowskie: Austria • Belgia • Bułgaria • Cypr • Czechy • Dania • Estonia • Finlandia • Francja • Grecja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Litwa • Luksemburg • Łotwa • Malta • Niemcy • Polska • Portugalia • Rumunia • Słowacja • Słowenia • Szwecja • Węgry • Wielka Brytania • Włochy p • d • e Państwa G4 Niemcy • Brazylia • Indie • Japonia p • d • e Organizacja Współpracy Gospodarczej oraz Rozwoju (OECD) Państwa członkowskie Australia • Austria • Belgia • Chile • Czechy • Dania • Estonia • Finlandia • Francja • Grecja • Hiszpania • Holandia • Irlandia • Islandia • Izrael • Japonia • Kanada • Korea Południowa • Luksemburg • Meksyk • Niemcy • Norwegia • Nowa Zelandia • Polska • Portugalia • Słowacja • Słowenia • Stany Zjednoczone • Szwajcaria • Szwecja • Turcja • Węgry • Wielka Brytania • Włochy • Unia Europejska (Komisja Europejska bierze udział w pracach OECD) Kandydaci Rosja Obserwatorzy Tajwan Współpracujący Brazylia • Chiny • Indie • Indonezja • Republika Południowej Afryki Organizacje afiliowane Międzynarodowa Agencja Energetyczna • Agencja Energii Nuklearnej • Europejska Konferencja Ministrów Transportu • Klub Sahelu p • d • e Grupa 20 najważniejszych gospodarek światowych Arabia Saudyjska • Argentyna • Australia • Brazylia • Chiny • Francja • Indie • Indonezja • Japonia • Kanada • Korea Południowa • Meksyk • Niemcy • Republika Południowej Afryki • Rosja • Stany Zjednoczone • Turcja • Unia Europejska • Wielka Brytania • Włochy