Treść tego hasła może nie być zgodna z zasadami neutralnego punktu widzenia.

Ten artykuł od 2010-03 wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji. Informacje nieweryfikowalne potrafią zostać zakwestionowane oraz usunięte. Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, trzeba podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Ten artykuł trzeba dopracować zgodnie z zaleceniami edycyjnymi: poprawić styl – powinien posiadać encyklopedyczną formę. Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.

IRC (ang. Internet Relay Chat) – jedna ze starszych usług sieciowych umożliwiająca rozmowę na tematycznych albo towarzyskich kanałach komunikacyjnych, jak także prywatną z inną podłączoną aktualnie osobą.

Usługa ta funkcjonuje w architekturze klient-serwer, tj. fizycznie składa się z grupy połączonych ze sobą na stałe serwerów oraz programów-klientów. Programy klienckie uruchamiane są przez końcowych użytkowników lokalnie – na ich własnych komputerach, albo zdalnie, za pośrednictwem usługi SSH albo telnet. Rozmowy w sieci IRC dzieją się na tzw. kanałach, z których cząstka funkcjonuje stale. Odmienne bywają uruchamiane przez jednego użytkownika w celu porozmawiania choćby z jedną inną osobą. Można także prowadzić prywatną rozmowę z innym użytkownikiem.

Na ekranie użytkownika przewijają się od dołu do góry ekranu komunikaty wysyłane przez osoby piszące na danym kanale. Komunikaty te pojawiają się zaraz po ich wysłaniu, a ich kolejność jest identyczna z kolejnością napływania do serwera. Uzyskuje się dzięki temu wrażenie rozmowy osób przebywających w jednym pomieszczeniu.

Uczestnicy nie używają zwykle w IRC swoich prawdziwych imion oraz nazwisk, lecz posługują się krótkimi pseudonimami. Pseudonimy te w gwarze IRC popularnie wyznacza się jako nickname albo krócej nick.

Korzystanie z IRC-a

Aby skorzystać z IRC-a, trzeba pobrać z sieci program – klient IRC dla używanego przez siebie systemu operacyjnego, następnie to oprogramowanie trzeba skonfigurować, podając adres najbliższego serwera IRC z sieci, z której zamierza się korzystać, oraz pseudonim, pod jakim się chce być widocznym. Po połączeniu się z serwerem trzeba wybrać jakiś kanał. Nazwy kanałów zwykle zaczynają się od znaku "#" (np. #polska), choć są też kanały o innych właściwościach niż "#" z nazwami zaczynającymi się od znaków "!", "&" czy "+". Wejście na kanał przebiega się zwykle poprzez komendę /join #nazwa_kanału. Lista kanałów jest dostępna przez komendę "/list". Należy się nią jednak ostrożnie posługiwać, albowiem w większych sieciach są tysiące kanałów. Próby ściągnięcia ich pełnej listy kończą się zwykle odcięciem od serwera. Istnieją też rozliczne bramki IRC umożliwiające korzystanie z tej usługi przez strony WWW bez konieczności instalowania dodatkowego oprogramowania. Posiadają one jednak zwykle dużo mniejszą funkcjonalność od dedykowanych programów do IRC.

Interakcja użytkownika z serwerem IRC przebiega się w oparciu o komendy^[1], za których pomocą możemy wykonać każdą akcję obsługiwaną przez dany serwer IRC. Komendy potrafią się różnić zależnie od oprogramowania z którego wykorzystuje dana sieć IRC, jednak różnice te są zwykle niewielkie oraz sprowadzają się do drobnych różnic w paru poleceniach.

Opy, boty, splity oraz lagi

nieoczekiwanie tworzenia kanałów oraz rozmawiania w czasie rzeczywistym, protokół IRC dopuszcza także przesyłanie plików do wybranych osób oraz daje szereg narzędzi pozwalających administrować kanałami. Osoba, która założy dany kanał uzyskuje na nim automatycznie prawa operatora (w skrócie op). Daje jej to możliwość zamykania ust (blokowania możliwości wysyłania komunikatów na kanał) a nawet wyrzucania (kick) oraz blokowania możliwości wejścia (ban) wybranym osobom. Operator może też nadawać prawa operatora innym użytkownikom, zrównując ich tym samym w prawach z sobą.

Na kanałach działających stale porządku czasem pilnują wyspecjalizowane programy, działające jak zwykłe klienty IRC (udające zwykłych użytkowników). Wykonują one automatycznie rozmaite funkcje porządkowe (np. wyrzucanie za wulgaryzmy). Programy te zwane są botami. Na wielu popularnych kanałach dochodzi wielokrotnie do rodzaju przepychanek pomiędzy skłóconymi operatorami oraz właścicielami grup botów (tzw. botnetów), zwanych wojnami opowymi.

IRC cierpi też na dwie inne przypadłości – splity oraz lagi. Split to czasowe zerwanie łączności pomiędzy serwerami. Lag zaś to spowolnienie pracy całej sieci, które powoduje, że komunikaty wysyłane przez użytkowników pojawią się u innych użytkowników dopiero po długim czasie oraz w niewłaściwej kolejności.

Wszystkie te niedoskonałości składają się na odmiana folkloru, a stali użytkownicy IRC-a tolerują je albo nawet lubią.

Lista popularnych klientów

Sieci IRC oraz ich krótka historia

Protokół oraz architekturę IRC wymyślił w 1988 roku Jarkko Oikarinen z Finlandii, w ramach swojej pracy doktorskiej o możliwości prowadzenia teledyskusji za pomocą Internetu. Oikarinen uważał to tylko za odmiana niezbyt dopracowanego przykładu jednego z możliwych sposobów prowadzenia takiej dyskusji.

Zabawa spodobała się jednak studentom na Uniwersytecie Oulu, którzy uruchomili pierwszy serwer IRC (tolsun.oulu.fi, dziś już nieczynny). Następnie rozesłali do zaprzyjaźnionych administratorów na całym świecie kod źródłowy serwera oraz klienta IRC.

Powstała w ten sposób pierwsza sieć IRC.

EFNet

Pierwsza sieć IRC pozwalała dołączać się dowolnym serwerom, co po pewnym czasie zaczęło sprawiać kłopoty. W 1990 roku przeważajaca ilość administratorów zgodziła się na zmianę zasady otwartości. Pozostała garstka, której przewodził administrator serwera eris.berkeley.edu, była odłączona, a reformatorzy nadali sobie nazwę EFNet (Eris Free Network). Odłączeni nazwali się ANet (Anarchy Net), jednak niedługo potem przestali istnieć. Sieć EFNet jest jedną z czterech największych sieci IRC na świecie.

Pierwszy polski serwer IRC stał się przyłączony w 1993 właśnie do sieci EFNet.

IRCnet

W 1996 roku operatorzy IRC nie mogli dojść do porozumienia w sprawie kierunku dalszego rozwoju sieci. Na to nałożyły się problemy z łączem Europa-Ameryka oraz prywatne animozje pomiędzy administratorami. Skończyło się to tzw. "Wielkim Splitem" – przeważajaca ilość serwerów europejskich oraz azjatyckich odłączyła się od EFNetu oraz argumentując, że kolebka IRC jest właśnie w Europie, przybrali nazwę "sieć IRC", czyli IRCnet. Sieć dopuszcza na nicki od 1 do 15 znaków.

Z IRCnetu aktualnie wykorzystuje równocześnie ok. 100 000 użytkowników – jest jedną z czterech największych sieci IRC na świecie, a także najpopularniejszą siecią IRC w Polsce.

 Osobny artykuł: IRCnet.

Undernet

To historycznie druga z sieci ogólnoświatowych, powstała w 1993 roku, na początku jako sieć testowa dla botów oraz deweloperów serwera IRC, potem szybko rozrosła się oraz jest teraz jedną z czterech największych.

Sieć ta na początku była obsługiwana przez te same serwery IRC co serwery EFnetu, ale wymogi dodatkowych możliwości (m.in. umożliwiających rejestrowanie pseudonimów, kanałów oraz wzywanie specjalnego bota pilnującego stale porządku na kanale, dzięki czemu nie ma w tej sieci potrzeby stawiania własnych botów) wymusiły zmianę protokołu IRC, opartego w Undernecie na tzw. znacznikach czasu (timestamp).

QuakeNet

QuakeNet to czwarta oraz najmłodsza z wielkich sieci IRC. Powstała w 1997 roku jako niewielka sieć dla graczy Quake oraz Quakeworld. Charakterystyczne dla QuakeNetu są boty sieciowe "Q" oraz "S" oraz nastawienie na graczy online. Posiada też stałe kanały służące kojarzeniu graczy oraz meczów w grach sieciowych.

 Osobny artykuł: QuakeNet.

DALnet, USANet oraz inne

Na bazie pomysłu Undernetu zaczęły od 1995 roku powstawać kolejne nie połączone ze sobą sieci, z których największą jest chyba DALnet. Posiadają one zwykle możliwość rejestrowania pseudonimów oraz kanałów oraz są odporniejsze na splity oraz lagi, nie cieszą się jednak takim powodzeniem jak IRCnet czy Undernet. Wiele z nich, jak USANet, ma charakter czysto lokalny.

Freenode

Freenode powstała w 2002 r. na bazie serwera irc.openprojects.net, istniejącego od 1998 r. freenode jest siecią skupiającą użytkowników oraz programistów wolnego oprogramowania, działającą na protokole zbliżonym do DALnetu.

 Osobny artykuł: Freenode.

MindForge

MindForge powstała 15 marca 2005 r. oraz stała się siecią do pomocy w programie eMule oraz innych projektów Open Source.

Polskie sieci IRC

Pierwsze serwery IRC w Polsce połączone były do sieci EFnet. Po podziale sieci EFnet na EFnet oraz IRCnet polska cząstka pozostała przy sieci IRCnet. Pierwszy serwer stał się założony przez Grzegorza Aksamita na Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie w 1993 roku^[2]. W ramach tej sieci aktualnie pracują w Polsce dwa serwery – krakowski (krakow.irc.pl) oraz poznański (poznan.irc.pl) – które są spięte do hub.irc.pl – będącego wyjściem polskiej części IRCnet w świat. Aktualnym koordynatorem polskiej części sieci IRCnet jest Piotr „Beeth” Kucharski^[3].

Drugą pod względem średniej liczby użytkowników siecią IRC w Polsce jest EFnet, posiadający od grudnia 2000 roku uruchomiony przez ATM S.A. polski serwer – irc.efnet.pl^[4]. Wciąż trudno tam natrafić na kanały polskich społeczności, niemniej sieć ciągle się rozwija. EFnet jest szczególnie popularny w środowiskach uniwersyteckich oraz Polonii z USA oraz Australii, których serwery po „Wielkim Splicie” pozostały w sieci EFnet. irc.efnet.pl jest aktualnie największym serwerem w kraju pod względem liczby użytkowników^[5]. Koordynatorem sieci Efnet w Polsce jest Andrzej Karpiński, były operator sieci IRCnet.

nieoczekiwanie tego są rdzennie polskie publiczne sieci IRC nie powiązane z sieciami międzynarodowymi. Prawdopodobnie największa^[5] tego rodzaju sieć to PolNet, do ok. 900 użytkowników^[6][7]. Działa w oparciu o oprogramowanie InspIRCd. Oferuje serwisy, statystyki oraz spoofy ukrywające host.

Programy

Wygląd okna przykładowego klienta IRC – XChat

• AmIRC – klient IRC–a pod systemy AmigaOS
• AndChat - klient IRC-a pod platformę Android
• BitchX - klient IRC pod systemy Uniksowe
• Chatzilla – wieloplatformowy klient Fundacji Mozilla
• Epic – zaawansowany klient sieci IRC
• Erc – klient IRC napisany jako dodatek do Emacsa
• irssi – klient IRC–a pod systemy Uniksowe
• Sieć Jabber dopuszcza korzystanie z IRC-a przy pomocy odpowiednich transportów
• Konversation – klient IRC dla środowiska KDE
• KVIrc – wieloplatformowy klient IRC
• Miranda IM (z odpowiednią wtyczką)
• mIRC – klient IRC–a pod Microsoft Windows
• mIRGGI – klient IRC pod platformę Symbian.
• Opera – pakiet internetowy dostępny na wielu systemach operacyjnych, w skład którego wchodzi także klient IRC
• Pidgin – komunikator wieloprotokołowy obsługujący także IRC
• Quassel IRC – wieloplatformowy klient IRC oparty na frameworku QT4
• Smuxi - wieloplatformowy klient IRC zainspirowany irssi.
• SwiftKit - Program umożliwiający grę przeglądarkową RuneScape, używany jako klient IRC-a. Wielokrotnie używany przez graczy RuneScape.
• WeeChat – klient IRC podobny do irssi, pozbawiony części wad irssi
• XChat – klient dostępny na wielu systemach operacyjnych.
• HydraIRC – klient IRC podobny do mIRC ale open source
• jmIrc – klient IRC dla telefonów komórkowych

Przypisy

Linki zewnętrzne

Sprawdź publikację na Wikibooks:
IRC

• RFC 1459 – opis protokołu IRC (ang.)
• pl.irc – grupa dyskusyjna poświęcona sieci IRC