Interpunkcja jest to graficzny odpowiednik intonacji, rytmu oraz tempa mowy, akcentu wyrazowego oraz zdaniowego. Stanowi ją zbiór znaków (we współczesnej polszczyźnie jest ich 10), inaczej zwanych znakami przestankowymi, uzupełniających zapis literowy tekstu. Nie odpowiadają one ani fonemom języka mówionego, ani leksemom. Znaki te pozwalają na odzwierciedlenie w tekście pisanym zależności składniowych pomiędzy członami wypowiedzenia albo pomiędzy wypowiedzeniami, na wyodrębnienie, podkreślenie - ze względów znaczeniowych albo emocjonalnych - pewnych wyrazów albo fragmentów tekstu, a także na ujednoznacznienie tekstu pisanego.
W razie wątpliwości związanych z użyciem znaków przestankowych trzeba się więc kierować przede wszystkim zasadą zrozumiałości zapisywanego tekstu oraz stosować taką interpunkcję, która zapewni najlepszy odbiór zapisanych treści.
Znakami interpunkcyjnymi nie są znaki wewnątrzwyrazowe albo międzywyrazowe.
Jedną z ważniejszych funkcji znaków przestankowych jest zapewnienie tekstowi jednoznaczności, np. w przypadku wypowiedzi „babcia Zosia oraz ja” oraz „babcia, Zosia oraz ja”. Ułatwiają one także zrozumienie oraz wygłaszanie tekstu (sugerując przerwy pomiędzy wypowiedziami, intonację, zawieszenie głosu, etc.).
Interpunkcja polska
Współczesna polska interpunkcja ma za podstawę przede wszystkim na zasadzie składniowej, to znaczy, że za pomocą znaków przestankowych oddaje się strukturę zapisanego wypowiedzenia. W mniejszym stopniu stosuje się w niej zasadę semantyczną oraz rytmiczną, choć oraz one znajdują odzwierciedlenie w użyciu (bądź pominięciu) określonych znaków interpunkcyjnych w zapisywanym tekście.
Przeważajaca ilość przepisów interpunkcyjnych w polszczyźnie ma charakter obligatoryjny - użycie bądź opuszczenie znaku w konkretnym tekście jest obowiązkowe.
W języku polskim używane są następujące znaki przestankowe: kropka (.), przecinek (,), dwukropek (:), średnik (;), wykrzyknik (!), pytajnik (?), wielokropek (…), myślnik (inaczej pauza) (–; —), nawias ( ([{}]) ) oraz cudzysłów („»«”).
Z uwagi na charakter da się je podzielić na znaki:
- oddzielające (kropka, średnik, przecinek),
- prozodyczne (wielokropek, myślnik, pytajnik),
- emocji (wykrzyknik, wielokropek, myślnik, pytajnik),
- opuszczenia (wielokropek, myślnik),
- wyodrębniające (dwukropek, cudzysłów, nawias (otwierający oraz zamykający), para myślników albo przecinków).
Inne języki posiadają odmienny zestaw znaków przestankowych, np. w języku angielskim używa się apostrofu (’), a w chińskim oraz japońskim zamiast kropki stawia się znak 。. W języku hiszpańskim istnieje odwrócony znak zapytania, czyli tytel (¿) oraz odwrócony wykrzyknik (¡).
Znaki typograficzne oraz diakrytyczne
Odpowiednio zaprojektowane znaki pisarskie są integralną częścią każdego z osobna kroju pisma oraz jego odmian. Należy jednak zwrócić uwagę, że znaki typograficzne nie są znakami przestankowymi. Najczęściej spotykane znaki typograficzne to: § (paragraf), & (et), * (asterysk), @ (at), №, # (hash), / (ukośnik), ~ (tylda) oraz - (dywiz). Również znaków diakrytycznych nie uważa się za znaki przestankowe.
Znaki interpunkcyjne używane w innych językach
- Cudzysłów: ‚’, «», ‘’, „“, ‹›, 「」, 『』,“”, ‘’, ﹃﹄, ﹁﹂, ՜.
- Kropka: .
- Przecinek: ,
- Znak zapytania: ?
- Wykrzyknik: !
- Średnik: ;
Historia
-
Przeważajaca ilość stosowanych aktualnie znaków interpunkcyjnych ustaliła się w jednym z trzech okresów:
- starożytności, zwłaszcza za sprawą bibliotekarza Arystofanesa z Bizancjum, który ustalił przydatny dla ówczesnych lektorów system kropek,
- czasach Karolingów, kiedy powstał znak zapytania oraz wykrzyknik oraz powstały zalążki dzisiejszego łącznika,
- renesansie, kiedy to ugruntował się przecinek, średnik, dwukropek oraz współczesna kropka.
Sprawdź też
Linki zewnętrzne
