Irlandia (irl. Éire ˈeːɾʲə; ang. Ireland) – państwo w Europie Zachodniej, od 1973 państwo członkowskie Unii Europejskiej[3]. Zajmuje przeważajaca ilość terytorium wyspy o tej samej nazwie.
Nazwa
Historia
Historyczną, łacińską nazwą Irlandii, nadaną przez Rzymian, była Hibernia, pochodząca od greckiego określenia Ἰονερνία (Ioneria)[4]. Spotykana jest także nazwa Ἰέρνη (Iernē)[5]. Nazwa rzymska była "przerobiona" na Hibernia ze względu na swoje podobieństwo do wyrazu (łac.) hibernus – "zimowy". Staroirlandzkie zapożyczenie nazwy jako īweriū / īwerion, po pewnym czasie przeistoczyło się we współczesną nazwę Éire.
Nazwa współczesna
Konstytucja Irlandii[6] z 1937 roku stanowi, iż oficjalna nazwą państwa jest Éire (w języku irlandzkim) oraz Ireland (w języku angielskim). Nazwy te używane są podczas podpisywania umów międzynarodowych oraz traktatów stowarzyszeniowych. Niemniej, jako opisu państwa, stosuje się irlandzką nazwę Poblacht na hÉireann albo jej angielską wersję Republic of Ireland. Używanie jednej nazwy, dla określenia wyspy jak oraz państwa, miało na celu podkreślenie integralności Irlandii Północnej oraz pozostałej części wyspy, jako jednego organizmu państwowego. Państwa stowarzyszone we Wspólnocie Narodów, włączając w to Zjednoczone Królestwo, dla określenia Irlandii jako państwa używają nazwy Éire. Podobnie w państwach europejskich, przesyłki pocztowe adresowane są do Irlandii z dodatkowym dopiskiem Éire. Wedle przepisów z roku 1947, w pismach urzędowych dotyczących Irlandii jako państwa, winno stosować sie nazwę Éire.
Podział administracyjny
-
Od końca XVI w. wyspa Irlandia tradycyjnie dzielona była na 4 historyczne prowincje, a te z kolei dzielono na 32 hrabstwa. Dwa historyczne hrabstwa: Desmond oraz Coleraine aktualnie nie istnieją, a pewne inne zmieniły nazwy bądź granice.
Po podziale Irlandii w 1921 roku, nowo powstałe państwo irlandzkie (Saorstát Éireann) objęło 26 hrabstw, a 6 pozostałych znalazło się w granicach Irlandii Północnej. Dwa hrabstwa w Republice uległy podziałowi, co dało obecny podział administracyjny na 29 hrabstw. Nadal jednak podział na 26 hrabstw funkcjonuje dla celów pocztowych oraz w kontekstach sportowych oraz kulturowych.
Demografia
- Średnia długość życia 76 lat (mężczyźni 73, kobiety 78)
- PKB: 60 208 $ na mieszkańca (nominalnie)
W 2007 roku, był to kraj o najszybciej rosnącej populacji w Europie. Tempo wzrostu w 2006 wynosiło 2,5%, a trzy poprzednie lata kształtowały się na poziomie 2%. Między rokiem 1841 a 1851 liczba ludności spadła z 8,2 miliona do 6,5 miliona osób. Przyczyną gwałtownego spadku liczby ludności była śmierć głodowa oraz emigracja (przeważnie do Wielkiej Brytanii oraz USA). Aktualnie poza granicami wyspy mieszka od 12 do 16 milionów osób pochodzenia irlandzkiego (13 mln w USA, a 1 mln w Kanadzie)[7].
W spisie powszechnym w 2011 roku zanotowano ogólny wzrost populacji w okresie 2006 – 2011 o 8,1%. Największy wzrost miał miejsce w hrabstwie Laois oraz wynosił 20%. Kolejnymi hrabstwami, gdzie wzrost wynosił średnio 13%, były: Cavan, Fingal, Longford, Meath oraz Kildare. W latach 2006-2011, w porównaniu do lat 2002-2006, Irlandia zanotowała ogólny spadek migracji ludności, chociaż w pierwszych latach tego okresu był to jeszcze wzrost emigracji. Średnia liczba ludności emigrującej do Irlandii w tym okresie wynosiła 23 730 osób w skali roku. Największy wzrost emigrantów zanotowano w hrabstwie Laois, zaś największy odsetek ludności imigrującej – w Limerick. W okresie tym zanotowano także odpływ ludności z centrum Dublina do hrabstw ościennych: Dun Laoghaire-Rathdown, Fingal oraz Dublin Południowy oraz do hrabstwa Meath oraz Kildare[8].
Geografia
-
Osobny artykuł: Miasta w Irlandii.
Leinster House – siedziba
Oireachtas Éireann (parlamentu irlandzkiego).
Ustrój polityczny
Irlandia to demokracja parlamentarna. Jej system prawny jest oparty na prawie zwyczajowym oraz ustawodawstwie uchwalanym przez parlament zgodnie z konstytucją.
Przepisy Unii Europejskiej posiadają moc prawną w Irlandii. Konstytucja irlandzka, przyjęta 29 grudnia 1937, opisuje formę rządu oraz definiuje władzę oraz funkcje Prezydenta, obu izb parlamentu (Oireachtas) oraz rządu. Definiuje także strukturę oraz władzę sądu oraz opisuje podstawowe prawa obywatelskie. Akt Republiki Irlandii z 1948 zerwał ostatnie formalne związki z Wielką Brytanią. Irlandia odzyskała niepodległość w 1921.
Prezydent jest głową państwa oraz jest wybierany (wybierana) w wyborach bezpośrednich na kadencję, która trwa 7 lat. Ta sama osoba bywa prezydentem tylko dwukrotnie. Bierne prawo wyborcze przysługuje obywatelom Irlandii oraz Zjednoczonego Królestwa, którzy ukończyli 35 lat. Od 2011 prezydentem Irlandii jest Michael D. Higgins. Obowiązkiem prezydenta jest stanie na straży konstytucji oraz oficjalne reprezentowanie narodu. Niemal wszystkie uprawnienia przyznawane mu przez konstytucję wykonuje on za radą rządu.
Taoiseach (premier) stoi na czele rządu oraz jest mianowany przez prezydenta na wniosek Dáil Éireann (izba niższa parlamentu). Taoiseach nominuje innych członków rządu (ogółem nie mniej niż siedmiu oraz nie więcej niż piętnastu), których musi zaakceptować Dáil Éireann. Nominuje także jednego członka rządu, zwanego Tánaiste, który pełni funkcję wicepremiera. Od 2011 premierem Irlandii jest Enda Kenny.
Irlandzki parlament stanowią dwie izby:
- Dáil Éireann jest izbą niższą, wybieraną w wyborach bezpośrednich. Zasiada w niej 166 posłów. Jest odpowiedzialna za uchwalanie ustaw. Jej członkowie (zwani Teachta Dála) są wybierani w wyborach proporcjonalnych oraz powszechnych. Nie jest pojęcie kadencyjności, Ustawa Wyborcza mówi tylko o przyznaniu parlamentowi pełnomocnictw na okres 5 lat. Główne partie polityczne reprezentowane w Dáil Eireann to: Fine Gael (Plemię Gaelów), Labour Party (Partia Pracy), Fianna Fáil (Żołnierze Przeznaczenia), Sinn Féin oraz niezależni[9][10];
- Seanad Éireann jest izbą wyższą oraz ma z reguły rolę doradczą. Z jej 60 członków, 11 jest nominowanych przez Taoiseacha, natomiast reszta jest wybierana, w 5 kuriach opierających się na określonych grupach społeczno-zawodowych oraz przez absolwentów Narodowego Uniwersytetu Irlandii oraz Uniwersytetu w Dublinie.
Samorządy lokalne są administrowane przez 114 władz lokalnych, które są odpowiedzialne, pomiędzy innymi, za: mieszkalnictwo oraz budownictwo, transport drogowy oraz bezpieczeństwo, kanalizację, inicjatywy dotyczące rozwoju oraz kontrolę nad nimi, rekreację, ochronę środowiska, rolnictwo, edukację oraz pomoc społeczną. Samorząd lokalny jest finansowany częściowo przez rząd centralny a częściowo przez lokalne źródła, w tym lokalne podatki.
Irlandia wstąpiła do Unii Europejskiej w 1973 roku, ale nadal pozostaje poza Układem z Schengen. Mimo to, dzięki specjalnym rozporządzeniom[11], pasażerowie nie muszą posiadać paszportów, podróżując pomiędzy Zjednoczonym Królestwem a Irlandią, bywają jednak wymagane dodatkowe dokumenty, potwierdzające tożsamość.
Terytorium Irlandii w 1300: kolor niebieski – pod panowaniem normańskim, kolor zielony – pod panowaniem irlandzkim
Terytorium Irlandii w 1450: kolor niebieski – pod wpływami angielskimi, kolor zielony – pod panowaniem irlandzkim, kolor czerwony: pod jurysdykcją Króla Anglii
Historia
-
Osobny artykuł: Historia Irlandii.
-
Pierwsze znane ślady osadnictwa na terenach Irlandii szacowane są na około 8000 p.n.e. oraz były to migracje myśliwych z kontynentu europejskiego. Pozostałością po tych ludach są serie neolitycznych grobowców jak np. Newgrange. Od V wieku naszej ery wyspa była chrystianizowana za sprawą św. Patryka, zaś od VIII wieku rozpoczęła się inwazja wikingów, która w 1014 ostatecznie była odparta za sprawą wojsk ówczesnego króla Briana Boru.
Od 1169 rozpoczęły się wyprawy anglonormandzkie rozpoczynając tym samym wielowiekową dominację angielską nad wyspą. W okresie tym miały miejsce wielokrotnie różnego rodzaju powstania oraz wojny przeciwko dominacji, jak irlandzka wojna dziewięcioletnia w 1594, bitwa nad rzeką Boyne w 1690 czy też rewolucja irlandzka w 1798. Równocześnie strona Anglii nie trwała bezczynnie. Już w 1175 Anglia umocniła wpływy poprzez Traktat windsorski, w 1605 rozpoczęła wysiedlenia zwane plantacją Ulsteru, natomiast na podstawie aktu z 1800 roku połączyła się z Irlandią w jedno państwo, tworząc Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii oraz Irlandii.
Koniec angielskiej dominacji ma miejsce w początkach XX wieku, najpierw poprzez rozpoczęcie powstania wielkanocnego w 1918 roku oraz poprzez podpisanie Traktatu w 1921. W tym okresie powstał także pierwszy rząd irlandzki z Éamonem de Valerą na czele, co uczyniło wybuch irlandzkiej wojny domowej. Ostatecznie w 1937 w życie weszła Konstytucja Irlandii, na mocy której założono państwo Irlandię, która to obowiązuje do dnia dzisiejszego.
| Liczba wyznawców poszczególnych religii wedle spisu ludności z 2011 roku[2] |
| Wyznanie |
Liczba w tys. |
| Kościół katolicki |
3861,3 |
| Kościół Irlandii (włączając protestantów) |
129,0 |
| Muzułmanie |
49,2 |
| Chrześcijanie (brak sprecyzowania) |
41,2 |
| Cerkiew prawosławna |
45,2 |
| Prezbiterianie |
24,6 |
| Kościół Apostolski |
14,0 |
| Inne |
81,0 |
| Bez religii |
269,8 |
| Brak odpowiedzi |
72,9 |
Religia
-
-
-
W Irlandii oficjalnie panuje rozdział państwa od kościoła, a konstytucja zabrania promowania jednej religii. Kościół rzymskokatolicki pozostaje największą wspólnotą religijną w Irlandii z liczbą 3,86 mil. wiernych. W spisie powszechnym z 2011 roku około 84% populacji zdeklarowało katolicyzm, co jest wzrostem o 4,9% w stosunku do roku 2006. Znaczną częścią tej różnicy byli jednak katolicy spoza Irlandii, z reguły Europy[2].
Drugą grupą liczoną wedle wyznania są osoby określające się w spisie jako "bez religii". W okresie 2006-2011 liczba osób bez wyznania wzrosła z 83 tys. do prawie 270 tys. (ok. 45%). Największy odsetek tych osób istnieje na wschodzie (tu z reguły w Dublinie) oraz północy kraju (nie licząc Irlandii Północnej)[2].
Kolejnymi wyznaniami w Irlandii są członkowie Kościoła Irlandii (irl. Eaglais na hÉireann, ang. Church of Ireland), których liczba także wzrosła o 6,4% (129 tys. wyznawców) oraz mniejszości wyznaniowe: Muzułmanie (49,2 tys.), Cerkiew Prawosławna (45,2 tys.), Prezbiterianie (24,6 tys.), Zielonoświatkowcy (14 tys.) oraz inne (81 tys.).
Tradycyjnymi patronami Irlandii są Święty Patryk (irl. Pádraig Mac Calprainn, Naomh Pádraig, Pádraig Naofaur) oraz Święta Brygida z Kildare (irl. Naomh Bhríde).
Wedle danych ośrodka badań opinii Eurobarometr w 2005 roku 73% Irlandczyków przyznało się do wiary w Boga, 22% do wiary w nieokreśloną siłę wyższą, 4% zdeklarowało niedobór wiary, a 1% nie chciało albo nie potrafiło się sprecyzować.
Do początku lat 90. XX wieku Kościół rzymskokatolicki cieszył się powszechnym autorytetem oraz bardzo dużym wpływem na politykę, media oraz szkolnictwo w kraju. Rozwody, kontakty homoseksualne, aborcja, antykoncepcja oraz edukacja seksualna w szkołach były prawnie zakazane. Na skutek dynamicznego rozwoju gospodarczego, podniesieniu się standardu życia mieszkańców kraju, upowszechnienia się konsumpcjonizmu oraz technologii informacyjnej, Kościół oraz religia przestały być wyłącznym drogowskazem. Irlandzkie społeczeństwo zaczęło się wewnętrznie różnicować, a religia zaczęła być wypierana przez konsumpcyjny styl życia, prywatyzację wizji świata oraz nowe światopoglądy[12]. Dodatkowo na skutek ujawnionych skandali prawnych oraz finansowych oraz przestępstw seksualnych popełnianych przez poniektórych katolickich duchownych (w tym biskupów), jak także powszechne ukrywanie tych przypadków przez hierarchię, autorytet Kościoła w irlandzkim społeczeństwie stał się bardzo mocno zachwiany[13][14]. Irlandczycy zaczęli na niespotykaną wcześniej skalę odwracać się od Kościoła oraz podnosić głosy sprzeciwu oraz ostrej krytyki na próby przypomnienia wiernym o katolickiej etyce seksualnej oraz moralności. Ponad 2/3 Irlandczyków jest zdania, że Kościół zawiódł oraz utracił autorytet moralny[15][16]. Kryzys zaufania do Kościoła w irlandzkim społeczeństwie dziś jest bardzo duży, co w znacznym stopniu wpłynęło na kryzys powołań kapłańskich oraz rezygnację z posługi wielu duchownych. W ciągu ostatnich kilkunastu lat zamknięto prawie wszystkie seminaria duchowne, było tylko jedno w Maynooth. W połowie lat 60. w seminarium tym wyświęcano ponad 400 nowych księży rocznie. W 2001 roku już tylko 30, a w 2007 roku zaledwie 9 w skali całego kraju. Kryzys ten w jeszcze większym stopniu dotyka żeńskie zgromadzenie zakonne. W 2007 śluby złożyły zaledwie 2 kobiety, z tym że w tym samym czasie liczba sióstr zakonnych zmniejszyła się o 228[17][18]. Najbardziej widocznym przejawem kryzysu zaufania do Kościoła jest spadek uczestnictwa w nabożeństwach niedzielnych z 90% w latach 70., 81% w 1990 roku do 60% w 1996 roku oraz 44-48% w latach 2005-2006[19][20].
Wojsko
Armia Irlandzka ma 8500 zawodowych żołnierzy oraz 13 000 rezerwowych. Tak mała ilość wojska jest spowodowana neutralnością Irlandii (np. nie jest członkiem NATO). Pomimo to Irlandia jest zaangażowana w misjach pokojowych ONZ oraz Unii Europejskiej[21]. Siły zbrojne Irlandii składają się z wojsk:
Gospodarka
Spośród krajów unijnych, gospodarka Irlandii ma najlepszy Wskaźnik Wolności oraz jest w pierwszej dziesiątce najbardziej wolnych na świecie[22].
Najważniejszymi gałęziami gospodarki irlandzkiej są przemysły:
Szeroko świadczone są usługi w zakresie:
- handlu elektronicznego
- telekomunikacji
- oprogramowania komputerowego
- nowoczesnych usług finansowych
Rozwój gospodarki przebiega dwutorowo – z jednej strony bowiem zachęca się do rozwoju prywatnej inicjatywy, z drugiej zaś – zostawia podstawowe gałęzie gospodarki w rękach państwowych oraz usługi mające kluczowe znaczenie dla kraju. Irlandia jest jednym z najszybciej rozwijających się gospodarczo państw unijnych. W latach 1987–1997 wzrost gospodarczy sięgał 6% w stosunku rocznym. Aktualnie Irlandia, obok Luksemburga, Norwegii oraz Szwajcarii, jest krajem o najwyższym PKB per capita w Europie. Gospodarka jest ściśle uzależniona od handlu, a główni partnerzy to Wielka Brytania, Niemcy, Francja oraz Stany Zjednoczone. Podatki stanowią 30% PKB Irlandii. Stawki podatku dochodowego od osób fizycznych to 41% oraz 20% z szeregiem ulg. Podatek dochodowy od firm jest najniższy w starej UE oraz wynosi 12,5%, co bywa wielokrotnie podawane jako jeden z głównych czynników napływu inwestycji zagranicznych do Irlandii. Podstawowa stawka podatku od towarów oraz usług wynosi 21%. płacę minimalną waha się od 39% do 77% średniej krajowej w zależności od branży. Pod względem HDI Irlandia zajmuje 5. miejsce na świecie, a pod względem HPI 18. miejsce na 19 najbardziej rozwiniętych państw. Irlandzka gospodarka jest także jedną z najmniej innowacyjnych gospodarek w Europie z poziomem wydatków na badania oraz rozwój 1,2% PKB.
Obecnie, wedle Wskaźnika Wolności Gospodarczej, Irlandia jest najbardziej liberalną gospodarką w Europie oraz piątą na świecie, za Hongkongiem, Singapurem, Australią oraz Nową Zelandią. Podczas kryzysu finansowego w 2008 PKB Irlandii spadł o 2,3%[23].
Przemysł
Fenomenem irlandzkiej gospodarki na skalę światową był silny rozwój przemysłu wysokich technologii, który przyczynił się do wzrostu gospodarczego na poziomie 15,8% rocznie. Inwestycje w różnego rodzaju gałęzie przemysłu tego kraju wynikały ze strategicznego położenia Irlandii (przyczółek amerykańskich inwestorów interesujących się rynkiem europejskim).
Szybki rozwój Irlandia zawdzięcza pomocy Unii Europejskiej, długoletnim zwolnieniom podatkowym, a także stosunkowo taniej sile roboczej. Przyniosło to korzyści przede wszystkim ośrodkom regionalnym, gdzie przemysł oparty jest z reguły na przetwórstwie płodów rolnych. Rozwinął się przemysł zbożowo-młynarski, mleczarski, browarnictwo oraz produkcja wysoko procentowych alkoholi – whisky.
Rolnictwo
Rolnictwo pozostaje jedną z najważniejszych gałęzi gospodarki. Jest ono wysoko zmechanizowane oraz daje zatrudnienie 9,5% ludności. Produkcja wołowiny oraz mleka stanowi 58% ogółu produkcji rolnej. Olbrzymią przeważajaca ilość w rolnictwie stanowią małe gospodarstwa rolne. Powierzchnia przeznaczona pod uprawy rolnicze jest niewielka, za to wysoce produktywna. Głównymi roślinami uprawnymi są zboża, buraki cukrowe oraz ziemniaki. Olbrzymie obszary łąk oraz sprzyjający klimat pozwalają na całoroczny wypas zwierząt.
Surowce naturalne
Zasoby surowców naturalnych w Irlandii są niewielkie. Irlandia ma złoża cynku oraz ołowiu, które odkryto na początku lat 90. XX w. Wydobywa się przede wszystkim gips, rudy cynku (164 tys. t. rocznie) oraz ołowiu (45 tys. t. rocznie).
Główne połączenia drogowe.
Główne połączenia kolejowe.
Transport
Strategiczne znaczenie ma transport samochodowy. Irlandia ma gęstą sieć dróg, które wielokrotnie nie są jednak w najlepszym stanie a ich całkowita długość wynosi 92 327 km, z czego ok. 435 km ma standard autostrady (lipiec 2009). W ostatnich latach prowadzona jest intensywna rozbudowa, oraz modernizacja dróg krajowych na wielu odcinkach w całej Irlandii oraz pod koniec 2010 roku sieć autostrad ma się zwiększyć do 935 km. W planach jest wybudowanie kolejnych fragmentów dróg dzięki czemu do 2015 roku całkowita długość autostrad w Irlandii ma wynieść 1100 km. Przeważajaca ilość autostrad jest płatna. W Irlandii obowiązuje ruch lewostronny. nieoczekiwanie licznych przewoźników prywatnych, transportem autobusowym w kraju zajmuje się subsydiowana przez państwo[24], firma Bus Éireann. Firma ta jest odpowiedzialna zarówno za transport międzymiastowy jak oraz za transport lokalny (komunikacja miejska w kilku większych miastach jednakże z wyłączeniem Dublina).
Sieć kolejowa ma dł. 1944 km oraz jej wyłącznym operatorem jest firma Iarnród Éireann. W ostatnich latach rozwijają się także inne formy transportu szynowego czyli tramwaj Luas w Dublinie oraz planowane metro.
Najważniejszymi portami handlowymi są Dublin oraz Cork, a morska żegluga handlowa liczy 150 statków. Największym portem morskim jest Dublin, zaś przewozy transatlantyckie zawierają w sobie przede wszystkim Cork. Przystanie promowe w Dublinie, Dún Laoghaire oraz Rosslare zapewniają połączenia z głównymi portami Wielkiej Brytanii. Zbudowana w XVIII oraz XIX w., a następnie modernizowana sieć kanałów służy przede wszystkim do przewozu towarów, lecz ma także znaczenie turystyczne.
Międzynarodowe porty lotnicze w Dublinie, Cork, Knock oraz Shannon są znane także jako strefy wolnocłowe. Irlandia ma 40 lotnisk krajowych oraz międzynarodowych. Połączenia transatlantyckie obsługiwane są przez Shannon oraz Knock, zaś europejskie przez Kerry, Cork, Dublin, Galway. W poł. 1990 wszystkie lotniska obsługiwały około 10,5 mln pasażerów. Gwałtowny wzrost liczby podróżujących liniami lotniczymi, w związku z pojawieniem się tzw. "tanich przewoźników", wymógł duże inwestycje w infrastrukturę lotniczą. Samo lotnisko w Dublinie, w 2008 roku odprawiło 23.5 miliona pasażerów, a dzięki powstającemu nowemu terminalowi T2 liczba ta, będzie mogła się zwiększyć w przyszłości.
Charakterystyczne potrawy
Najbardziej znanym daniem irlandzkim jest odmiana gulaszu z jagnięciny albo baraniny. Mięso dusi się z ziemniakami, cebulą, marchewką, porem oraz kaszą jęczmienną. Od XIX wieku ziemniaki są podstawą diety Irlandczyków.
Polonia w Irlandii
-
Polonia w Irlandii wykształciła się z reguły w momencie wstąpienia Polski do Unii Europejskiej w 2004 roku. Wedle spisu ludności w 2011 roku liczba Polaków mieszkających w Irlandii wynosiła 122 585 osoby[1].
Oświata
-
Sport
W pewnych dyscyplinach, z reguły w rugby reprezentacja narodowa gra w pucharze 6 narodów oraz odnosi w nim sukcesy. Mieszkańcy interesują się przede wszystkim sportami narodowymi: hurlingiem, futbolem gaelickim, rugby oraz wyścigami psów oraz wyścigami konnymi.
Sprawdź też
- geografia oraz polityka
- historia
- inne
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Census 2011 – This is Ireland, Highlights from Census 2011, Part 1. Central Statistics Office Ireland. s. 33.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Census 2011 This is Ireland - Religion (ang.). Central Statistics Office Ireland. [dostęp 2012-04-14]. ss. 42-43.
- ↑ European Countries. W: Portal Uni Europejskiej [on-line]. [dostęp 2009-11-05].
- ↑ "Geografia" Klaudiusza Ptolemeusza
- ↑ Pyteasz z Massalii
- ↑ Konstytucja Irlandii z 1937 roku (ang.).
- ↑ Konstytucja Irlandii, red. L. Garlicki, Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2006, str.3.
- ↑ Census 2011 Preliminary Results – Press Statement (ang.). 2011-07.
- ↑ Kategoria zawiera w sobie organizacje oraz koalicje wyborcze niezarejestrowane formalnie jako partie, jak New Vision, partie zarejestrowane tylko w części kraju, jak Workers and Unemployed Action Group, a także partie zarejestrowane zbyt późno, jak Fís Nua.
- ↑ Election 2011 results.
- ↑ (zw. Common Travel Area)
- ↑ Tygodnik Powszechny Online
- ↑ Irlandzcy księża: tysiąc gwałtów na dzieciach?
- ↑ Irlandczycy ogłoszą dziś raport o tysiącach ofiar pedofilii w Kościele
- ↑ Untitled 1
- ↑ Przestroga z Zielonej Wyspy- Onet.pl – Wiadomości -19.01.2007
- ↑ Refleksje na tematy kryzysu w Kościele irlandzkim
- ↑ Irlandia: Gwałtownie spada liczba księży – info.wiara.pl
- ↑ Ireland church: Catholicism losing ground in Ireland – latimes.com
- ↑ Catholic Culture : News Features
- ↑ Press Office Defence Forces.
- ↑ Country rankings of trade, business, fiscal, monetary, financial, labor and investment freedoms
- ↑ The Wall Street Journal Polska, 27.03.2009, str.2.
- ↑ Corporate Information (ang.). buseireann.ie. [dostęp 2009-12-05].
Linki zewnętrzne
|
Państwa Europy |
|
|
|
 |
|
Państwo nieuznawane
na arenie międzynarodowej |
|
|
| Terytoria zależne |
|
|
| Państwo sui generis/terytorium sporne |
|
|
- ↑ Mołdawska Republika Naddniestrza nie jest uznawana przez żadne państwo.
- ↑ Republika Kosowa jednostronnie ogłosiła niepodległość, która jest uznawana przez 81 ze 193 państw członkowskich ONZ. Aktualnie działa tam administracja Organizacji Narodów Zjednoczonych - UNMIK, administracja Republiki Kosowa oraz specjalna misja Unii Europejskiej - EULEX.
|
|
