Afrikaans
Obszar	Republika Południowej Afryki, Namibia oraz inne
Liczba mówiących	6 milionów
Klasyfikacja genetyczna	Języki indoeuropejskie  Języki germańskie   Języki zachodniogermańskie    Język afrikaans
Pismo	łacińskie
Status oficjalny
język urzędowy	Republika Południowej Afryki
Regulowany przez	Die Taalkommissie
Kody języka
ISO 639-1	af
ISO 639-2	afr
ISO 639-3	afr
SIL	AFK
W www.pozycjonowanie-bydgoszcz.tk
Sprawdź też: język, języki świata
www.pozycjonowanie-bydgoszcz.tk w języku afrykanerskim
W Wikisłowniku: Słownik języka akrykanerskiego

Zasięg afrikaans w Namibii

     0–10%

     10-35%

     35–60%

     60–80%

Zasięg afrikaans w Południowej Afryce

     0–20%

     20–40%

     40–60%

     60–80%

     80–100%

Tablica na pomniku języka afrikaans z napisami w języku afrikaans

Język afrikaans, język afrykanerski (afrikaans, Afrikaanse taal) – indoeuropejski język należący do dolnosaksońskiej gałęzi języków zachodniogermańskich oraz jest językiem ojczystym południowoafrykańskich Koloredów oraz białych Afrykanerów. Powstał na styku kultur w Kolonii Przylądkowej z XVII-wiecznych dialektów niderlandzkich pod wpływem języka malajskiego oraz portugalskiego oraz miejscowych języków ludów hotentockich (Khoi, Hotentoci). Niderlandzkim - językiem urzędowym holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej (VOC) - mówili funkcjonariusze, żołnierze Kompanii oraz europejscy osadnicy, przybywający na tereny dzisiejszej Republiki Południowej Afryki od połowy XVII wieku, a pochodzący z reguły z Holandii oraz Niemiec oraz w mniejszym stopniu z Francji oraz Skandynawii. Koloniści ci dali początek Burom, czyli przodkom dzisiejszych Afrykanerów. Językiem malajskim oraz portugalskim posługiwała się na Przylądku przeważajaca ilość sprowadzanych niewolników. W wyniku tego afrikaans ukształtował się na styku języków, kultur, ras oraz religii jako język codziennej komunikacji oraz aż do końca XIX wieku traktowany był pogardliwie jako mowa Hotentotów, Koloredów oraz niewykształconych farmerów z prowincji. Podstawowy zasób słownictwa w afrikaans, ok. 90%, pochodzi z języka niderlandzkiego, lecz wykazuje on także wpływy leksykalne malajskiego, portugalskiego, a od XIX wieku także elementy przejęte z języka angielskiego oraz murzyńskich języków bantu.

W trakcie migracji ludności wykształciły się trzy podstawowe dialekty:

• przylądkowy afrikaans (Kaapse Afrikaans) - na terenie pomiędzy Kapsztadem, Stellenbosch a Graaff-Reinet
• afrikaans znad Rzeki Pomarańczowej zwanej Oranje (Oranjerivier-Afrikaans) - w płn. części Kraju Przylądkowego
• afrikaans znad wschodniej granicy (Oosgrens-Afrikaans) - w okolicach Graaff-Reinet oraz na wschód od tego miasta

Dość specyficznym dialektem tego języka jest Oorlans.

Do końca XIX wieku afrikaans funkcjonował na równi z językiem niderlandzkim oraz uzupełniał go w niższych rejestrach, ale w niepodległych państwach burskich (Transwal, Orania) urzędowym był nadal niderlandzki. Pozostał on też językiem kościoła reformowanego. Od lat 40. XIX wieku zafrykanizowane formy niderlandzkiego były coraz częściej używane w prasie, a od lat 70. datują się pierwsze próby kodyfikacji oraz emancypacji afrikaans, co miało bezpośredni związek z agresywną anglicyzacją oraz uzyskiwaniem świadomości narodowej przez Afrykanerów. Po podboju republik burskich przez Wielką Brytanię (tzw. wojny burskie) język afrikaans stał się podstawowym elementem afrykanerskiej tożsamości narodowej oraz nastąpiła jego szybka standaryzacja oraz rozwój: w 1925 r. stał się obok angielskiego, na równi z niderlandzkim, językiem urzędowym w Związku Południowej Afryki, a potem w Republice Południowej Afryki oraz w Namibii, w praktyce jednak szybko wyparł język niderlandzki. Aktualnie jest jednym z 11 urzędowych języków RPA; używany jest też powszechnie w Namibii.

Afrikaans jako językiem ojczystym ok. 6,2 mln mieszkańców RPA, z czego zdecydowaną przeważajaca ilość stanowią Afrykanerzy oraz Koloredzi oraz dodatkowo 4 mln jako jednym z dwóch języków ojczystych (łącznie ok. 26% populacji RPA). Najwięcej użytkowników afrikaans skupia się w stolicy kraju – Pretorii oraz w Bloemfontein, a także na całym obszarze Kraju Przylądkowego, czyli w zachodniej części RPA. Ze współczesnych prowincji RPA największym udziałem mówiących językiem afrikaans cechują się:

• Północna Prowincja Przylądkowa (Noord-Kaap) – 70%
• Zachodnia Prowincja Przylądkowa (Wes-Kaap) – 54%
• Wschodnia Prowincja Przylądkowa (Oos-Kaap) – 30%
• Zachodni Transwal (Wes-Transvaal) – 22%
• Mpumalanga (region stołeczny) – 21%
• Oranje – 16%
• Wschodni Transwal (Oos-Transvaal) – 12%

W pozostałych dwóch prowincjach (KwaZulu-Natal oraz Północny Transwal) udział mówiących językiem afrikaans jest bardzo mały. Afrikaans jest także językiem ojczystym ok. 130 tys. mieszkańców Namibii, w tym 25% ludności stolicy kraju – Windhuku, ok. 25 tys. mieszkańców Botswany oraz kilku tysięcy osób w Malawi. Afrikaans pełni, choć w ograniczonym przez znajomość jęz. angielskiego zakresie, funkcję lingua franca w regionie Afryki Południowej – jest ważnym językiem komunikacji na terenie RPA, Namibii, Botswany oraz Zambii.

Język afrikaans a język niderlandzki

Gramatyka

• Przyimki:

• Zaimki
  • Zaimki nieokreślone:

• • Zaimki osobowe:

• Odmiana czasownika:
  • Odmiana czasownika "być" (niektóre formy):

• Spójniki:

• Przyrostki:

Afrikaans w Polsce

Pewne informacje zawarte w artykule wymagają weryfikacji. Zajrzyj na stronę dyskusji, by dowiedzieć się, jakie informacje budzą wątpliwości.

Prof. dr hab. Jerzy Koch, do 2011 związany z Uniwersytetem Wrocławskim, jest aktualnie kierownikiem Zakładu Studiów Niderlandzkich oraz Południowoafrykańskich Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu. Jest autorem książek:

• Wenus Hotentocka oraz inne rozprawy o literaturze południowoafrykańskiej (Warszawa 2008)
• Historia literatury południowoafrykańskiej. Literatura afrikaans. XVII-XIX wiek (Warszawa 2004)
• Outsider onder de zijnen. Vormen van xenofanie in de Afrikaanse roman ("Outsider wśród swoich. Formy ksenofanii w powieści afrikaans") (Wrocław 2002).

Linki zewnętrzne

• Słownik polsko afrykanerski, glosbe

Sprawdź hasło afrykanerski w Wikisłowniku

p • d • e Języki urzędowe RPA afrikaans • angielski • ndebele południowy • północny sotho • sesotho • suazi • tsonga • tswana • venda • xhosa • zulu