| 漢語 Hànyǔ, 中文 Zhōngwén |
| Obszar |
Chińska Republika Ludowa, Hongkong, Makau, Republika Chińska, Korea Północna, Korea Południowa, Wietnam, Singapur, Filipiny, Kambodża, Malezja oraz inne kraje |
| Liczba mówiących |
powyżej 1,2 miliarda[1] (z czego mandaryński jako macierzysty dla 845 mln[2]) |
| Ranking |
1. |
| Klasyfikacja genetyczna |
Chińsko-tybetańska
|
| Pismo |
pismo chińskie |
| Status oficjalny |
| język urzędowy |
Chińska Republika Ludowa, Republika Chińska, Singapur oraz jeden z urzędowych w ONZ |
| Regulowany przez |
? |
| Kody języka |
| ISO 639-1 |
zh |
| ISO 639-2 |
chi (B) zho (T) |
| SIL |
zho (dodatkowe dla poszczególnych języków/dialektów) |
| W www.pozycjonowanie-bydgoszcz.tk |
Sprawdź też: język, języki świata
|
|
www.pozycjonowanie-bydgoszcz.tk w języku chińskim |
|
www.pozycjonowanie-bydgoszcz.tk w języku chińskim klasycznym |
|
www.pozycjonowanie-bydgoszcz.tk w języku kantońskim |
|
www.pozycjonowanie-bydgoszcz.tk w języku wu |
|
W Wikisłowniku: Słownik języka chińskiego |
Zasięg geograficzny poszczególnych języków chińskich
Język chiński – język albo grupa spokrewnionych języków (tzw. makrojęzyk[1]) należących do rodziny chińsko-tybetańskiej.
W piśmie chińskim zwykle nie oddaje się różnic w wymowie, tj. zapis jest identyczny, ale jego wymowa może się bardzo różnić w zależności od dialektu/języka użytkownika. Poszczególne języki/dialekty bywają nawet wzajemnie niezrozumiałe. Wyróżnia się kilkanaście języków chińskich[3].
Standardowy język mandaryński
Standardowy język chiński nazywany przez zwolenników istnienia wielu języków chińskich standardowym językiem mandaryńskim to oficjalny język ChRL, opracowany w latach 50. oraz nauczany w chińskich szkołach od 1956 roku. Wedle danych spisu powszechnego z 2000 roku w języku tym mówi w Chinach ponad 840 mln osób[2]. Liczbę cudzoziemców władających tym językiem albo uczących się go chińskie władze szacują na 30 mln osób.
Wywodzi się on z tzw. języków mandaryńskich używanych na północy Chin. Jest językiem urzędowym w trzech państwach: ChRL, Tajwanie oraz Singapurze. Dzięki edukacji prowadzonej w tym języku jest on zrozumiały dla większości użytkowników języków chińskich oraz nazywany w Chinach kontynentalnych putonghua = "mowa powszechna", a na Tajwanie guoyu = "język państwowy".
-
Języki chińskie
Języki chińskie (z wyjątkiem min) pochodzą od języka średniochińskiego, używanego w mowie od VI do X wieku. Ze względów politycznych oraz kulturowych, a także ze względu na istnienie w praktyce jednego standardu języka pisanego, poszczególne języki są wielokrotnie nazywane dialektami (grupami dialektów), tzn. odmawia im się statusu pełnoprawnych języków.
Encyklopedia Popularna PWN[4] wymienia następujące grupy dialektów języka chińskiego:
Posługuje się nimi ponad 1,3 mld ludzi zamieszkujących Chińską Republikę Ludową, Republikę Chińską (Tajwan) (20 mln), Malezję (5 mln), Tajlandię (4 mln), Indonezję oraz Singapur (po 2 mln). Języki chińskie są językami ojczystymi ponad miliarda Chińczyków (Han), a także ludów zasymilowanych, m.in. Mandżurów, Hui czy She.
Z lingwistycznego punktu widzenia współczesne języki chińskie trzeba podzielić na dwie wielkie grupy:
- grupę północną, której języki są ze sobą blisko spokrewnione oraz w ograniczonym zakresie wzajemnie zrozumiałe. Języki tej grupy posiadają 3 (dialekt północno-wschodni) albo 4 tony (chiński standardowy, wywodzący się z dialektu pekińskiego). Struktura tonów różni się nieco pomiędzy językami.
- grupę południową, której języki są od siebie (i od chińskiego północnego) bardzo odległe oraz wzajemnie niezrozumiałe. Języki te posiadają bogatszą strukturę tonów; najwięcej ma minnan (południowy min), który ma 7-8 tonów, w zależności od dialektu. Języki południowe uchodzą za bardziej archaiczne z językoznawczego punktu widzenia.
Grupa północna
W skład grupy północnej (zwanej językiem mandaryńskim) wchodzą:
Wyróżnia się też czasami język jin, który choć zawiera w sobie prowincje Shaanxi, Shanxi oraz cząstka Mongolii Wewnętrznej zalicza się do grupy języków południowych, ze względów genealogicznych.
Grupa południowa
Do grupy języków południowych wchodzą:
Dodatkowo poszczególne języki dzielą się na wiele dialektów, wielokrotnie wzajemnie niezrozumiałych. Pewne z tych dialektów posiadają status wyższy od innych oraz są uznawane za standard. Zwykle są to dialekty dominującego ośrodka administracyjnego – np. w kantońskim taki status ma dialekt Kantonu (używany także w Hongkongu oraz Makau), wśród dialektów minnan jest parę standardów (co wiąże się z podziałami administracyjnymi) – w Fujian oraz na Tajwanie to dialekt miasta Xiamen, we wschodnim Guangdongu – dialekt Shantou oraz Chaozhou (tzw. dialekt teochew), własne standardy ma też dialekt hajnański.
Różnicowanie się języków chińskich od czasów
dynastii Zhou po czasy współczesne.
W przypadku języka chińskiego trzeba także wyraźnie odróżniać język pisany oraz mówiony, przede wszystkim ze względu na użycie pisma morfosylabicznego, które nie notuje wymowy oraz przyczyniło się do wykształcenia oraz trwałości pisanego standardu. Do początków Republiki rolę uniwersalnego języka pisanego pełnił wenyan (chiński klasyczny), różnie czytany w poszczególnych językach oraz dialektach. Na dialekcie północnym oparta była guanhua (dosł. "mowa urzędników"), używana w mowie lingua franca cesarskiej biurokracji (stąd nazwa "mandaryński" na dialekty północne – "mandaryn" to dawna europejska nazwa urzędnika w cesarskich Chinach), a od czasów dynastii Yuan oraz Ming stała się językiem pisanym popularnej literatury. Aktualnie język pisany jest oparty na mandaryńskim, gramatycznie oraz leksykalnie tożsamy z oficjalnym standardem, choć ukazuje się w nim wiele zapożyczeń z języka klasycznego, sporadycznie spotykanych w mowie.
W ChRL prowadzona jest kampania propagowania używania w mowie standardowego języka (putonghua): jedynie w tym języku ma odbywać się nauka w szkołach, inne języki oraz dialekty rugowane są z mediów itp. Na Tajwanie języki tajwański oraz hakka posiadają aktualnie wyraźnie wyższą pozycję, obok nauki w języku mandaryńskim, w szkołach są także od kilku lat prowadzone lekcje tych języków jako zajęcia dodatkowe. W Singapurze, w którym lingua franca pomiędzy różnymi grupami etnicznymi jest angielski, władze promują wśród etnicznych Chińczyków naukę standardowego mandaryńskiego pod hasłem "nauki języka przodków", mimo że przeważajaca ilość singapurskich Chińczyków pochodzi z południowych Chin, gdzie znajomość mandaryńskiego dawniej była rzadkością, a w kontaktach rodzinnych używa wielorakich języków oraz dialektów, z reguły hokkien. Wyjątkiem są Hongkong oraz Makau, gdzie oficjalnym językiem jest kantoński (obok angielskiego w Hongkongu oraz portugalskiego w Makau), jednak przeważajaca ilość tekstów pisanych powstaje w języku standardowym, ale czytane są w wymowie kantońskiej.
Rodzimy dialekt jest w wielu regionach Chin ważnym składnikiem tożsamości lokalnej, na ogół użytkownicy danego dialektu będą pomiędzy sobą się nim posługiwać, przechodząc na język standardowy zaledwie kiedy zwracają się bezpośrednio do osoby, która go nie rozumie.
Do transkrypcji używa się aktualnie z reguły systemów opartych na alfabecie łacińskim. Do transkrypcji standardowego mandaryńskiego stosuje się przede wszystkim obowiązującą w ChRL oraz coraz szerzej respektowaną na świecie transkrypcję łacińską pinyin. Inne, wychodzące stopniowo z użycia systemy to m.in. system Wade'a-Gilesa oraz bopomofo.
Przypisy
Sprawdź też
Bibliografia
Linki zewnętrzne
pielęgnacja i wegetacja
| Jubiler to ten jubiler. Sam
