Ten artykuł dotyczy właściwego języka dolnoniemieckiego. Sprawdź też:
języki dolnoniemieckie – grupa, którą składają się na języki dolnoniemiecki oraz niderlandzki.
| Plattdüütsch, Nedderdüütsch |
| Obszar |
Niemcy, Holandia oraz inne |
| Liczba mówiących |
ok. 5 milionów |
| Ranking |
? |
| Klasyfikacja genetyczna |
Języki indoeuropejskie
|
| Pismo |
łacińskie |
| Status oficjalny |
| język urzędowy |
Niemcy (landy – Brandenburgia, Hamburg, Brema, Meklemburgia-Pomorze Przednie, Dolna Saksonia, Saksonia-Anhalt, Szlezwik-Holsztyn, Nadrenia Północna-Westfalia) oraz w Holandii. |
| Regulowany przez |
? |
| Kody języka |
| ISO 639-1 |
- |
| ISO 639-2 |
nds |
| ISO 639-3 |
nds |
| SIL |
SXN |
| W www.pozycjonowanie-bydgoszcz.tk |
Sprawdź też: język, języki świata
|
|
www.pozycjonowanie-bydgoszcz.tk w języku dolnoniemieckim |
|
W Wikisłowniku: Słownik języka dolnoniemieckiego |
Historyczny zasięg dialektów języka dolnoniemieckiego, w tym także na terenie Holandii. Dialekty dolnosaksońskie: 1.=szlezwicki, 2.=holsztyński, 3.=północnodolnosaksoński, 4.=wschodniofryzyjski, 5.=dolnosaksońskie dialekty w Holandii, 6.=westfalski, 7.=ostfalski; dialekty wschodniodolnoniemieckie: 8.=meklemburski, 9.=północnomarchijski, 10.=południowomarchijski
Język dolnoniemiecki, dialekty dolnoniemieckie (w języku dolnoniemieckim Nedderdüütsch albo Plattdüütsch, w języku niemieckim Niederdeutsch albo Plattdeutsch) – język germański blisko spokrewniony z językami niderlandzkim, afrykanerskim oraz niemieckim, wielokrotnie uznawany także za dialekt tego ostatniego. Wywodzi się z języka starosaksońskiego oraz jego późniejszych stadiów. Oznaczany jest kodem ISO 639-2 nds.
Językiem dolnoniemieckim posługują się mieszkańcy Niemiec północnych (landy – Brandenburgia, Hamburg, Brema, Meklemburgia-Pomorze Przednie, Dolna Saksonia, Saksonia-Anhalt, Szlezwik-Holsztyn) oraz Holandii.
Podział oraz wariantywność
Rozpada się na dwie zasadnicze odmiany:
Dialektami dolnosaksońskimi posługuje się ludność północno-zachodnich Niemiec oraz Holandii. W Niemczech północno-wschodnich używa się dialektów wschodniodolnoniemieckich. Do dialektów tych zalicza się przede wszystkim tzw. gwary pomorskie języka dolnoniemieckiego (Pommersch), którymi aktualnie posługuje się ludność Meklemburgii – Pomorza Przedniego. Dialekty dolnofrankońskie, spokrewnione z dolnosaksońskimi oraz wschodnimi, stanowią aktualnie język niderlandzki.
Dialekty
- zachodniodolnoniemieckie:
- wschodniodolnoniemieckie:
Historia oraz status
W średniowieczu odmiana języka dolnoniemieckiego z miasta Lubeka służyła jako lingua franca Hanzy oraz zyskała duże znaczenie w rejonie Morza Bałtyckiego oraz Norwegii. W miastach hanzeatyckich dolnoniemiecki był także językiem, w którym zapisywano dokumenty dyplomatyczne oraz sądownicze.
Od 1994 roku dolnoniemiecki jest chroniony przez Unię Europejską. W pewnych landach istnieje nawet ustawodawstwo chroniące dolnoniemiecki przed dyskryminacją, np. w Szlezwiku-Holsztynie urzędnicy są zobowiązani, aby na pisma petentów w języku dolnoniemieckim odpowiadać także po dolnoniemiecku.
W pewnych regionach Ameryki Północnej (Meksyk oraz Południowej (południowa Brazylia) potomkowie emigrantów z północnych Niemiec mówią jeszcze po dolnoniemiecku.
Dolnoniemiecki zachował się jako język potoczny północnych Niemiec, jednak jego istnienie jest zagrożone.
Język dolnoniemiecki a język niemiecki
Język dolnoniemiecki różni się od niemieckiego pomiędzy innymi tym, że nie zaszedł w nim proces zwany drugą przesuwką spółgłoskową. Łączy go to z językami skandynawskimi (duński, szwedzki, norweski, islandzki, farerski), a także z fryzyjskim oraz angielskim.
Również słownictwo oraz gramatyka odróżnia dolnoniemiecki od niemieckiego, np. w dolnoniemieckim są tylko trzy przypadki (Nominativ, Genetiv, Objektiv).
Typowy dla dolnoniemieckiego jest także niedobór przedrostka ge- w tworzeniu Partizipu. Na przykład:
| dolnoniemiecki |
niderlandzki |
niemiecki |
polski |
| Ik kööp. |
Ik koop. |
Ich kaufe |
Ja kupuję. |
| Ik hebb köfft. |
Ik heb gekocht. |
Ich habe gekauft. |
Ja kupiłem/am. |
| He löppt. |
Hij loopt. |
Er läuft. |
On biegnie. |
| He is lopen. |
Hij is gelopen |
Er ist gelaufen. |
On biegł. |
Sett di nich
op den ansträkenen Stohl! |
Zet je niet op
de geschilderde stoel! |
Setze dich nicht
auf den angestrichenen Stuhl! |
Nie siadaj na
pomalowanym krześle! |
Klasyfikacja współczesna oraz tradycyjna oraz jej skutki na język
Mimo fundamentalnych odrębności od standardowej niemiecczyzny, od czasów powstania niemieckiej dialektologii, język dolnoniemiecki traktowany bywa jako grupa dialektów w ramach jednego wspólnego języka niemieckiego, który aktualnie w dobie ratyfikacji Europejskiej karty języków regionalnych oraz mniejszościowych utożsamiany jest raczej z językiem wysokoniemieckim. Łączenie obu tych języków w jedną całość ma częściej wymiar polityczny oraz kulturowy niż językoznawczy.
Dużą trudnością w utrzymaniu języka dolnoniemieckiego przy życiu jest zasadniczo niedobór standardu pisanego. I choć podejmowano oraz podejmuje się próby utworzenia reprezentatywnego języka literackiego, wsparcie tego projektu cieszy się małym zainteresowaniem, także środowisk akademickich. Dodatkowo wydaje się, iż wariant używany w Holandii kodyfikowany jest niezależnie od części niemieckiej. Odzwierciedleniem tego jest chociażby istnienie dwóch odrębnych edycji językowych www.pozycjonowanie-bydgoszcz.tk - dolnosaskiej holenderskiej oraz dolnoniemieckiej niemieckiej, a każda z nich posiłkuje się inną ortografią. Z drugiej strony to właśnie Internet jest aktualnie szansą na rozwój piśmiennictwa dolnoniemieckiego. W sieci pojawiają się kursy do nauki dolnoniemieckiego wspomagane nagraniami.
Swoistym standardem literackim jest Plautdietsch, odmiana dialektu dolnopruskiego o silnych wpływach języków obcych. Przetłumaczono na niego Biblię. Nie jest to jednak odmiana reprezentatywna dla całego języka dolnoniemieckiego, jego użytkownicy są rozsiani po całym świecie, składnia była wyraźnie uproszczona, a słownictwo obce zastąpiło nawet określenia używane w podstawowej komunikacji.
Nazwa
Język dolnoniemiecki wielokrotnie bywa nazywany językiem dolnosaksońskim, tak jak jego zachodnie dialekty (pars pro toto). Jest to spowodowane tym, że wschodnie dialekty dolnoniemieckie oraz tak wywodzą się z dolnosaksońskich. Język dolnosaksoński w wyniku ekspansji drastycznie zwiększył swój obszar najpierw do całych północnych Niemiec, a później także oraz północnej Polski. To wszystko uczyniło wymarcie najpierw dialektów połabskich, a potem wszystkich słowiańskich gwar pomorskich (z wyjątkiem kaszubszczyzny oraz gwary słowińskiej) oraz języka pruskiego. W wyniku tego powstały dialekty: meklembursko-przedniopomorski, północnomarchijski oraz dolnopruskipotrzebne źródło.
Większa cząstka zapożyczeń "niemieckich" w kaszubszczyźnie, w języku estońskim oraz w językach skandynawskich faktycznie nie pochodziła z języka niemieckiego, ale z języka dolnoniemieckiego. Mennonici, którzy teraz mieszkają w wielu częściach świata, mówią dialektem dolnoniemieckim (Plautdietsch), który był używany w Polsce wokół ujścia Wisłypotrzebne źródło.
Nazwę język dolnosaksoński preferują językoznawcy holenderscy, wielokrotnie włączający ten język (a przynajmniej jego holenderską część) do języka niderlandzkiego. Wynika to z faktu, iż przez sąsiedztwo z językiem Holandii język dolnoniemiecki używany w tym kraju nabrał wiele cech typowych dla języków dolnofrankońskich. Może to także wynikać z chęci podkreślenia odrębności od języka niemieckiego oraz pokazanie, iż język dolnoniemiecki jest bliższy dialektom dolnofrankońskim niż wysokoniemieckim. w Holandii unika się także stosowania umlautów, a cała ortografia dolnoniemiecka oparta na ortografii języka niemieckiego była zastąpiona ortografią języka niderlandzkiego.
Sprawdź też
Linki zewnętrzne
