Język dolnosaksoński albo dolnosaski (Nedersaksisch albo Neddersassisch, w języku niemieckim Niedersächsisch) – wariant języka dolnoniemieckiego nazywany potocznie także językiem zachodniodolnoniemieckim. Wywodzi się z języka starosaksońskiego (starosaskiego). Kod ISO 639-2 nds (tak jak oraz dolnoniemiecki). Dialekty określane jako dolnosaksońskie dały początek nowszym dialektom zwanym dialektami wschodniodolnoniemieckimi oraz wraz z nimi składają się na język dolnoniemiecki. Stąd też określenie ma dwa znaczenia, bowiem wielokrotnie jest to po prostu synonim określenia "język dolnoniemiecki".
Charakterystyka
Klasyfikacja oraz status
Grupa etnolektów dolnoniemieckich (czyli także oraz język dolnosaksoński) jest wielokrotnie klasyfikowana jako dialekty języka niemieckiego, z reguły dlatego, że na terenach północnych Niemiec jest dyglosja – w mowie używany jest dialekt dolnoniemiecki oraz język niemiecki, natomiast w piśmie prawie jedynie język niemiecki. Sytuacja ta ulega zmianie od 1994 roku, albowiem od tej pory język ten jest chroniony przez Unię Europejską. W pewnych landach istnieje nawet ustawodawstwo chroniące dolnosaksoński przed dyskryminacją, urzędnicy są zobowiązani, aby na pisma petentów w języku dolnosaksońskim odpowiadać także po dolnosaksońsku. Używany jest on na terenie landów Dolna Saksonia, Szlezwik-Holsztyn, Brema, Hamburg, Nadrenia Północna-Westfalia oraz zachodniej części landu Saksonia-Anhalt. Język ten używany jest także w Holandii (prowincje Groningen, Overijssel oraz Drenthe). Teksty w tym języku zapisywane są wedle dwóch wielorakich ortografii – niemieckiej oraz holenderskiej. Dostarcza to jednak problemów jego użytkownikom, albowiem nieznajomość fonetyki języka bazowego tworzy sztuczną barierę w komunikacji pisemnej, mimo iż mówiony język dolnosaksoński w obu krajach jest prawie identyczny.
W średniowieczu odmiana języka dolnosaksońskiego z miasta Lubeka służyła jako lingua franca Hanzy oraz zyskała duże znaczenie w rejonie Morza Bałtyckiego oraz Norwegii. W miastach hanzeatyckich dolnosaksoński był także językiem, w którym zapisywano dokumenty dyplomatyczne oraz sądownicze.
Nazwa
Bardzo wielokrotnie językiem dolnosaksońskim wyznacza się język dolnoniemiecki, czyli całe kontinuum dialektalne włącznie z pierwotnymi dialektami dolnosaksońskimi (tzw. językiem zachodniodolnoniemieckim). Jest to spowodowane tym, że wschodnie dialekty dolnoniemieckie oraz tak wywodzą się z dolnosaksońskich. Język dolnosaksoński w wyniku ekspansji drastycznie zwiększył swój obszar najpierw do całych północnych Niemiec, a później także oraz północnej Polski. To wszystko uczyniło wymarcie najpierw dialektów połabskich, a potem wszystkich słowiańskich gwar pomorskich (z wyjątkiem kaszubszczyzny oraz gwary słowińskiej) oraz języka pruskiego. W wyniku tego powstały dialekty: meklemburski, przedniopomorski (i inne germańskie gwary pomorskie), północnomarchijski oraz dolnopruski.
Podział
Niemcy
- dialekt północnodolnosaksoński
- dialekt wschodniofryzyjski
- dialekt szlezwicki
- dialekt holsztyński
- dialekt westfalski
- dialekt ostfalski
Holandia
-
- dialekt Gronings
- dialekt Kollumerlands
- dialekt Stellingwerfs
- dialekt Zuid-Drents
- dialekt Midden-Drents
- dialekt Twents
- dialekt Twents-Graafschaps
- dialekt Gelders-Overijssels
- dialekt Veluws
Sprawdź też
